Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римде бастапқыда 100 сарбаздан тұратын әскери бөлім. Рим әскери бөлімі.
A military unit in Ancient Rome originally consisting of 100 soldiers
a Roman military unit
Centuria (;: centuriae) – латын тіліндегі термин (түбірі centum – жүз дегенді білдіреді), бастапқыда 100 адамнан тұратын әскери бөлімдерді білдіреді. Centuria-ның саны уақыт өте өзгерді, б.з.б. I ғасырдан бастап Империя дәуірінің көп бөлігінде Centuria-ның стандартты саны 80 адамды құрады. Рим империясы кезінде ordo сөзі Centuria-ның синонимі болды (б.з.б. 4 жылы манипул үшін де қолданылды).
Centuria (; : centuriae) is a Latin term (from the stem centum meaning one hundred) denoting military units originally consisting of 100 men. The size of the centuria changed over time, and from the first century BC through most of the imperial era the standard size of a centuria was 80 men. By the time of Roman Empire, ordo became a synonym of centuria (in the 4 BC it was used for a maniple).
Саяси
Саяси контексте жүздік – ғасырлар жиналысының (лат. comitia centuriata) құрамына кіретін дауыс беру бірлігі, Рим Республикасындағы халық жиналысының ежелгі түрі. Оның мүшелері бірлесіп бір дауыс тастады. Оның пайда болуы осы аттас әскери бөліммен байланысты болуы мүмкін. Comitia centuriata консулдар мен преторлар сияқты маңызды магистраттарды сайлап отырды.
In the political context the centuria was the constituent voting unit in the assembly of the centuries (Latin: comitia centuriata), an old form of popular assembly in the Roman Republic, the members of which cast one collective vote. Its origin seems to be the homonymous military unit. The comitia centuriata elected important magistrates like consuls and praetors.
Тарих
Сентурия Рим патшалығының ең алғашқы әскерлеріне дейін барып, Плутархтың Ромул өмірі туралы баяндамасында сипатталған, алайда ол Ромул әскерінің бір бөлімі ретінде ғана еске алынады. Сол кезеңде сентурия фаланга тобын білдірген болуы мүмкін және, мүмкін, шайқас алаңындағы негізгі тактикалық бөлім болған. Б.з.д. 340 жылы манипулалық рим әскерін қабылдағаннан кейін, центурия рим әскерінде қолданылатын негізгі әскери бөлім ретінде манипулаға көшті. Ливийдің «Рим тарихы» және Полибийдің «Тарихтарында» центуриялар атымен көрсетілмейді, бірақ екі автор да центуриондар басқаратын, шамамен 60 адамнан тұратын манипуланың бөлімшелерін айтады. Екеуінің арасындағы келіспеушілік тек бірліктердің санында: Ливий 3 дейді, ал Полибий 2 дейді. Ливий Полибиден 150 жыл бұрын жазғандықтан, осы бөлімдегі адамдардың саны сол уақыт ішінде өзгерген болуы мүмкін.
The centuria dates all the way back to the earliest armies of the Roman Kingdom being described in Plutarch's account of the life of Romulus, however it is only mentioned in passing as a subdivision of Romulus' force. It is speculated that in this period a century may have referred to a Phalanx block and was perhaps the main tactical unit on the battlefield. After the adoption of the manipular Roman army in 340 BC the centuria took a backseat to the maniple as the main military unit used by the Roman army. In Livy's The History of Rome and Polybius' Histories, centuria do not appear by name but both writers do mention subdivisions of the maniple of around 60 men that centurions commanded. The only point of disagreement between the two was the number of these units in a maniple; Livy says 3, while Polybius says 2. Livy is writing of a time 150 years before Polybius, so the number of men in this unit may have changed over that period.
Басшылық және ұйымдастыру
Жүзбасы жасақшылар оптими және тесерарийдің көмегімен басқарылды. Оның жалаушасы немесе белгісі болды, оны белгі беруші алып жүрді. Сонымен қатар, әр жүздікте акустикалық бұйрықтарды жеткізу үшін қолданылатын мүйіз – букцинаны ойнайтын букцинатор болды. Жауынгерлік далада жүзбасы бірінші қатардағы сарбаздардың оң жағында, белгі берушінің жанында тұрды, ал оптими артында орналасты, қажет болған жағдайда әскерлердің ыдырауына жол бермеу және рим армиясы қолданған жабық тізімдер арасындағы байланысты қамтамасыз ету үшін. Жүздік бастапқыда жүз сарбаздан тұрды; кейіннен 80 сарбаз 10 контубернияға бөлінді, ал қалған 100 адам көмекші құрамды құрады. Әр контуберния (рим легионындағы ең кіші бөлімше) сегіз сарбаздан тұратын, олар жорық кезінде бір шатырда немесе казармада бір бөлмеде тұратын. Императорлық кезеңде, бірақ республикалық кезеңде емес, бірінші когорта басқа когорталардан екі есе үлкен болды. Оның бес жүздігінің әрқайсысы 160 сарбаздан тұратын екі еселенген жүздік болды (80-нің орнына). Осылайша, алғашқы когорта 800 сарбаздан тұрды. Осы бірінші когортаның екі еселенген жүздіктерінің жүзбасылары primi ordinis ("бірінші қатар") деп аталды, бірінші когортаның бірінші жүздігінің басшысынан басқа, ол primus pilus деп аталды (осы атау бірінші когортаның бірінші манипуласын, пилусын білдірді).
A century was commanded by a centurion, who was assisted by an optio and tesserarius. It had a banner or signum which was carried by a signifer. Also, each century provided a buccinator, who played a buccina, a kind of horn used to transmit acoustic orders. On the battlefield, the centurion stood at the far right of the first row of men next to the signifer, while the optio stood at the rear, to avoid, if necessary, the disbanding of the troops and ensure the relay between typical closed order lines used by the Roman army. The centuria originally consisted of a hundred soldiers; later 80 distributed among 10 contubernia, with support staff making up the remainder of the 100 men. Each contubernium (the minimal unit in the Roman legion) consisted of eight soldiers who lived in the same tent while on campaign or the same bunk room in barracks. In the imperial period, but likely not the republican period, the first cohort was twice the size of the other cohorts. Each of its five centuriae was a double centuria of 160 men (rather than 80). The first cohort thus consisted of 800 men. Centurions of these first cohort double centuriae were called primi ordinis ("first rank"), except for the leader of the first centuria of the first cohort, who was referred to as primus pilus (the name denoted the first maniple, pilus, of the first cohort).
Басқа қолданыстар
Кейіннен Испания азаматтық соғысы кезінде Каталония мен Арагонда 1936 жылдың қазан-қараша айларында шапшаң құрылған жергілікті жасақтар мен халықаралық еріктілердің бейресми топтарын сипаттау үшін "жүздік" термині қолданылды.
The term centuria was later used during the Spanish Civil War to describe the informal bands of local militiamen and international volunteers that sprang up in Catalonia and Aragon in October–November 1936.