Кіріспе
Juniperus oxycedrus, халық арасында Cade, cade juniper, тікенді шалғын, тікенді кедр немесе өткір кедр деп аталатын, Жерорта теңізі аймағында табиғи түрде өсетін, теңіз деңгейінен бастап әртүрлі тасты жерлерде өсетін жусанның бір түрі.
Juniperus oxycedrus, vernacularly called Cade, cade juniper, prickly juniper, prickly cedar, or sharp cedar, is a species of juniper, native across the Mediterranean region, growing on a variety of rocky sites from sea level.
Сипаттама
Juniperus oxycedrus пішіні өте өзгермелі, биіктігі кең жайылған бұтадан биіктігі шағын тік ағашқа дейін өседі. Оның үштен бірге орналасқан ине тәрізді жапырақтары бар; жапырақтары жасыл, ұзындығы және ені, ал ішкі бетінде екі жолақты ақ стома жарығы (жасыл орталық тамырмен бөлінген). Көбінесе екі үйлі, аталық және аналық өсімдіктер бөлек болады. Тұқымдық конустар жидек тәрізді, жасыл түсті, 18 айда пісіп, қызғылт-қызыл түске дейін өзгеріп, айнымалы қызғылт балауыз қаптамамен жабылады; олар шар тәрізді, диаметрі және 1-2 қатарда үш немесе алты біріккен қабықшадан тұрады, үш қабықшада бір тұқым болады. Тұқымдар құстар конустарды жегенде таралады, олардың ет тәрізді қабықшаларын қорытып, қатты тұқымдарын нәжісімен бірге шығарады. Аталық конустар сары, ұзындығы және қыс соңында немесе көктем басында тозаңды таратып болған соң тез түсіп қалады.
Кіші түрлер
Күтілгендей, кең таралу аймағынан туындап, J. oxycedrus өте өзгермелі, сондықтан бірнеше түршелер анықталды, нәтижесінде көптеген түрлер танылды: Juniperus oxycedrus L. – Батыс тікенді аршасы. Оңтүстік-батыс Еуропа, шығыс Португалия және Испаниядан бастап шығыс Франция, солтүстік-батыс Италия, Корсика және Сардиния, сондай-ақ Солтүстік Африка, Мароккодан Туниске дейін. Жапырақтары ұзын, тар негізді; конустары тегіс. Juniperus navicularis Gand. (синоним: J. oxycedrus subsp. transtagana) – Португалиялық тікенді аршасы. Португалияның оңтүстік-батыс жағалауы. Жапырақтары қысқа; конустары тегіс. Juniperus deltoides R. P. Adams – Шығыс тікенді аршасы. Орталық Италиядан Иран мен Израильге дейін. Жапырақтары ұзын, кең негізді; шеттері көтеріңкі конустар. Juniperus macrocarpa (синоним: J. oxycedrus subsp. macrocarpa) – Ірі жемісті арша. Жерорта теңізінің жағалау құмдарында өседі. Жапырақтары кең (кең), конустары ірі (кең). Тағы бір сорт немесе J. oxycedrus var. badia H. Gay (синоним: J. oxycedrus subsp. badia (H. Gay) Debeaux) ірі конустарымен (диаметрі) ерекшеленеді, піскен кезде күлгіш түске боялады; ол Солтүстік Алжирден сипатталған, сондай-ақ Португалия мен Испаниядан да кездеседі. Кейд майы сирек жағдайларда нәрестелерде ауыр аллергиялық реакцияларды тудыруы мүмкін.
Juniperus oxycedrus L. – Western prickly juniper. Southwest Europe, in eastern Portugal and Spain east to southern France, northwest Italy, Corsica, and Sardinia, and northwest Africa from Morocco east to Tunisia. Leaves long , narrow based; cones smooth. Juniperus navicularis Gand. (syn. J. oxycedrus subsp. transtagana) – Portuguese prickly juniper. Coastal southwest Portugal. Leaves short ; cones smooth. Juniperus deltoides R. P. Adams – Eastern prickly juniper. Central Italy east to Iran and Israel. Leaves long , broad based; cones with raised scale edges. Juniperus macrocarpa (syn. J. oxycedrus subsp. macrocarpa) – large fruited juniper. Mediterranean coastal sands. Broader leaves ( wide), and larger cones ( wide). An additional variety or subspecies J. oxycedrus var. badia H. Gay (syn. J. oxycedrus subsp. badia (H. Gay) Debeaux) is distinguished on the basis of larger cones ( diameter), tinged purple when mature; it is described from northern Algeria, and also reported from Portugal and Spain. Cade oil has, on rare occasions, caused severe allergic reactions in infants.