Кіріспе

Советтік жолаушылар кемесі "Адмирал Нахимов" 1986 жылы Ресейдің Новороссийск портының жанында батып кеткен. "Адмирал Нахимов" (Адмирал Нахимов) SS, 1925 жылдың наурыз айында суға түсіріліп, бастапқыда "Берлин" (Berlin) деп аталған, неміс Веймар Республикасының жолаушылар лайнері болды. Кейіннен ол госпиталь кемесіне, содан кейін советтік жолаушылар кемесіне айналдырылды. 1986 жылдың 31 тамызында "Адмирал Нахимов" Цемес шығанағында, Ресейлік КСР-дің Новороссийск портының жанында "Пётр Васев" үлкен жүк тасымалдау кемесімен соқтығысып, тез батып кетті. Кемеде болған 1234 адамның ішінде 423-і қаза тапты.

Соғысқа дейінгі қызмет

Берлин Германияның Вегесак қаласында (Ярд 614) Бремер Вулкан компаниясымен салынды және 1925 жылдың наурыз айында аяқталды. Ол 1925 жылдың 25 наурызында суға түсіріліп, 1925 жылдың 17 қыркүйегінде қолданысқа берілді. Кеменің ұзындығы 174 метр, төрт палубасы және көлемі 560 м² болатын. Ол бастапқыда Солтүстік Германия Ллойд компаниясы үшін Бремен – Саутгемптон – Шербург – Нью-Йорк қалалары арасында жүйтіп тұрды. Кеменің басты маршруты Бремерхавен, Саутгемптон және Нью-Йорк аралығында болды, ол 1925 жылдың 26 қыркүйегінде басталды және 1939 жылдың мамырына дейін созылды, содан кейін Бремерхавенде жөндеуге тоқтатылды. 1928 жылдың 12 қарашасында Берлин Нью-Йорктан Барбадосқа бағыт алғанда Вирджиния жағалауында батқан лайнердің жолаушыларын және экипажын құтқарып алды. Сағайып кеткен кемеде шамамен 113 адам қаза тапты. 1939 жылы Берлин нацистермен «Қуаныш арқылы күш» (Kraft durch Freude, KdF) бағдарламасы бойынша жұмысшылардың демалыс кемесі ретінде жалға алынып, кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде госпиталь кемесі ретінде пайдаланылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Берлин – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауруханалық кеме ретінде қолданысқа берілген сегіз неміс кемесінің бірі. Соғыс барысында осы кемелердің көпшілігі, мүмкін бәрі де, ауруханалық кемелер статусынан айырылғаннан кейін басқа да мақсаттарда пайдаланылды, көбінесе әскери қызметшілерді орналастыруға немесе тасымалдауға. Германияның барлық ауруханалық кемелері әліпбилік белгілермен таңбаланды, Берлинге «А» белгісі берілді. 1939 жылдың 16 шілдесінде Берлин ауруханалық кемеге айналдыру жұмыстарын бастады және 1939 жылдың 23 тамызында Kriegsmarine қатарында Lazarettschiff A, Sanitätsamt Ost ретінде қызметке кірді. Кемеде 400 науқасқа арналған орын және 165 адамнан тұратын экипаж болды. Алғашқыда Норвегия суларында қызмет еткен кеме "Пошта станциясы № 07520" деп белгіленді. 1945 жылдың қаңтарында Берлин Шығыс Балтықтан босқындар мен әскерлерді тасымалдауға арналған «Ганнибал» операциясына жіберілді. 1945 жылдың 31 қаңтарында, шығысқа бағытталған конвой құрамында жүрген кезде, Берлин Свинемүндеден жақын жерде минаға шағылысып, Кильге сүйреліп әкелінді. Кейін тағы бір минаға шағылысып, жағаға тірелді (23:53 сағат, 54°03 N/14°19 E координаталарында, ағыс суда). Бір адам қаза тапты. 1945 жылдың 5 ақпанына дейін барлық қолданылатын жабдықтар құтқарылып алынды, ал кеме тасталып қалды.

Адмирал Нахимов

Репарациялар бойынша Берлин Кеңес Одағына өтті. 1946 жылы Балтық флотының Төтенше құтқару қызметі оны көтеру жұмыстарын бастады. Ұзақ өтпей барлық бөлімдер су астында герметизацияланды және суды сығу жұмыстары басталды. Бірақ, кеме немістердің минасымен жарақтандырылған еді, және 1947 жылғы Жаңа жыл қарсаңында көтерілу кезінде оның мұрты су бетіне шыққанда, күшті жарылыс болды. Кеме екінші рет суға батып, кеменің түбінен тесікті бітеу үшін суға түскен Тимофей Старченконы басып қалды. Суға түсуші лайға сіңіп кетті, бірақ мықты мыс шлемі оны құтқарып қалды. Жылдам орындалған ерекше құтқару операциясының арқасында, суға түсуші кеменің түбінде арнайы жасалған туннель арқылы аман-есен шығарылды. Екінші әрекетте кеме көтеріліп, күрделі жөндеуге жіберілді. Кемеге 19 ғасырдағы Ресей теңізшісі, Қырым соғысында көрнекті рөл атқарған адмирал Павел Нахимовтың құрметіне «Адмирал Нахимов» деп қайта аталды. 1957 жылы ол Қара теңіз кемелер компаниясының жолаушылар тасымалына кірісті. 1962 жылы Куба ракеталық дағдарысы кезінде кеме Кубаға әскер тасымалдау үшін пайдаланылды. Жазғы маусымның ең қызу кезінде «Адмирал Нахимов» Одесса мен Батуми арасында Қара теңізде алты күндік круиздер жасады. Әр сапарда орташа есеппен 1000 адамды тасыды. Ол бірнеше жыл бойы Қара теңіз жолаушылар флотының флагманы болды, бірақ одан кейін жаңа лайнерлер пайда болды.

Суға бату

1986 жылғы 31 тамызда Мәскеу уақыты бойынша сағат 22:00-де «Адмирал Нахимов» Новороссийскіден Сочиге, келесі аялдамасына қарай шықты. Кемеде 888 жолаушы мен 346 экипаж мүшесі болды. Жолаушылардың көп бөлігі украиндықтар, ал қалғаны Ресей, Молдова және сол кездегі Кеңес Одағының басқа да аймақтарынан келген. Кеменің капитаны Вадим Марков болды. Саяхат басталғаннан кейін бірнеше минут өткен соң, кеме пилоты «Пётр Васев» кемесі «Адмирал Нахимовпен» соқтығысу қаупі бар екенін байқады. «Пётр Васев» – жақында Кеңес Одағы сатып алған, 18 604 тонналық жапондық жүк тасымалдаушы кеме. Ол Канададан сұлы мен арпа жүзін тасымалдап келді. Пилот радиоарнасы арқылы «Пётр Васевке» ескерту жіберді, ал жүк тасымалдаушы кеме: «Уайымдамаңыз. Біз бір-бірімізден қауіпсіз өтеміз. Барлығын қадағалаймыз» деді. Осы хабарламаға қарамастан, «Пётр Васевтің» капитаны Виктор Ткаченко кемесінің жылдамдығын азайтуға немесе бағытын өзгертуге тырыспады. «Пётр Васев» кемесі ешқандай оқиға болмайды деп сенген «Адмирал Нахимовтың» капитаны Марков кабинасына қайтып, екінші матросы Александр Чудновскийге басшылықты тапсырды. Түнгі сағат 11-ден бастап Чудновский «Пётр Васевке» бірнеше рет радиоарнасы арқылы хабарласып, оның бағытын және әрі қарайғы әрекеттерін сұрады. Чудновский кеменің бағытын сол жаққа қарай 10 градусқа бұрды. Түнгі сағат 23:10-да Чудновский VHF арқылы жүк тасымалдаушы кемеге: «Дереу артқа қарай толық жылдамдықпен жүріңіз!» деп бұйрық берді. Жүк тасымалдаушы кеме кемеге қарай бет алғанын көрген соң, «Пётр Васевтің» қозғалтқыштары кері іске қосылды. «Адмирал Нахимов» сол жаққа қарай күшті бұрылыс жасады, бірақ бұл тым кеш болды. Сағат 23:12-де «Адмирал Нахимовты» «Пётр Васев» Новороссийск портынан және жағалаудан соқты. Көптеген жолаушылар осы уақытқа дейін ұйықтап қалған, ал кейбіреулері палубада музыка тыңдап, билеп жатты. Олар тек жүк тасымалдаушы кеме кеменің оң жағына соққанда, көмектесе алмады. «Адмирал Нахимов» жүк тасымалдаушы кеменің мұртымен алға жылжып, қозғалтқыш пен қазандық бөлімдерінің арасындағы корпуста үлкен тесік жасады. «Адмирал Нахимов» бірден оң жағына қарай еңкейді, ал соқтығысқан сәтте жарықтары сөнді. Бірнеше секундтан кейін авариялық дизель генераторы іске қосылды, бірақ екі минуттан кейін жарық қайтадан сөндіріліп, суға батып бара жатқан кемені қараңғылыққа ұрды. Кемедегі адамдар қараңғыда адасып, жылдам еңкейіп бара жатқан дәліздерде қалды. Электр қуаты болмағандықтан, су өткізбейтін бөлімдердің есіктерін қашықтан жабу жүйесі жұмыс істемеді (егер екі бөлім суға батса, қазіргі конструкциядағы кеме де су бетінде тұра алмас еді). Құтқару шлюпкаларын іске қосуға уақыт болмады. Бұл жағдайды тез қалыптасқан күшті еңкейіс күшейте түсті, ол жобалық рұқсат етілген 20 градустан асып кетті; сонымен қатар, кейбір куәгерлердің айтуынша, құтқару шлюпкалары мен шұңғырлар сол жерде боялған (ал ескі шұңғырлар коррозияға ұшыраған), олардың кем дегенде біреуін іске қосу мүмкін болмады (ұқсас жағдайлар бұрын басқа кеме апаттарында, мысалы, PS General Slocum немесе TSMS Lakonia жағдайларында байқалды). Алдыңғы бөліктің сол жағынан бір құтқару шлюпкасын түсіруге болады, бірақ сол кезде оны суға түсіру үшін винтерде қажетті күш болған жоқ. Тек кейін, кеме суға батқанда ғана құтқару шлюпкасы жүзіп шыға алды. Нәтижесінде, кемеден құтқару салдары суға лақтырылды, 48-ден 32-сін түсіруге қол жеткізді. Жүздеген адам құтқару жилеттеріне, бөшкелерге және қалдықтарға іліге отырып, майлы суға секірді. «Адмирал Нахимов» бар болғаны жеті минут ішінде суға батып кетті. Құтқару кемелері кеме суға батқаннан кейін 10 минуттан соң ғана келіп бастады. «Пётр Васев» көп зақым алмады және құтқару жұмыстарына көмектесті. Жағажайға 64 құтқару кемесі мен 20 тікұшақ келді, 836 адамды судан құтқарып алды. Кейбір адамдар отынмен жақсы қапталғандықтан, құтқарушылардың қолын ұстай алмады. Теңізшілер адамдарды құтқару үшін суға секіруге мәжбүр болды. «Адмирал Нахимовта» тиісті желдету жүйесі болмағандықтан, апат кезінде кабинадағы барлық 90 терезе ашық болған. Кеменің батуына кедергі келтіретін бірнеше бөлімдер қайта құру кезінде алынып тасталды. «Адмирал Нахимов» тек бір бөлімі суға батса, басқа кемелердің көпшілігі кем дегенде екі бөлімі сумен толғанда да жүзе алатын еді. «Адмирал Нахимовтың» қираған қалдықтары Новороссийск маңындағы Цемес шығанағында судың 150 футы (46 метр) тереңдігінде оң жағына қарай жатыр. «Пётр Васев» 2012 жылға дейін басқа тулар астында басқаша аталып, жұмыс істеді.

Тергеу

Кеңес үкіметі апатты тергеу үшін комиссия құрды. Комиссия адмирал Нахимовтың капитаны Марков пен Петр Васевтің капитаны Ткаченконың екеуі де кеме жүру қағидаларын бұзғанын анықтады. Адмирал Нахимовты өткізуге бірнеше рет бұйрық берілгеніне қарамастан, Ткаченко кемесін баяулатпады және апат болғаннан кейін 40 минуттан соң ғана хабарлады. Капитан Марков көпірде болмады. Тергеу 1987 жылы Одессада өтті. 1987 жылдың наурыз айында екі кеменің де капитандығы – адмирал Нахимовтың капитаны Вадим Георгиевич Марков және Петр Васевтің капитаны Виктор Иванович Ткаченко – кеме апатына және адам өліміне кінәлі деп танылды, олар әрқайсысы 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Екі капитан да 1992 жылдың күзінде мерзімінен бұрын босатылды. Босатылғаннан кейін В. Г. Марков Қара теңіз кеме компаниясында капитан-оқытушы болып жұмыс істеді және Одесса қаласында тұрды (ол 2007 жылы сол жерде қайтыс болды). В. И. Ткаченко босатылғаннан кейін бірден шетелге кетіп, толыққанды түсіндірілмеген жағдайларда 2003 жылдың қыркүйегінде Канада жағалауында яхтаның апатқа ұшырауынан қайтыс болды.