Кіріспе

Анадолияның моңғол вице-патшасы Алауддин Тимурташ (1328 жылы қайтыс болды; сондай-ақ Темурташ немесе Тимур Таш) – Ильхан мемлекетінің соңғы жылдарында саясатқа ықпал еткен Шобанидтер әулетінің өкілі.

Ерте өмір

1298 жыл шамасында Чупанның екінші ұлы болып дүниеге келді. Тимурташ 1313 жылы Өлжейіту ұйымдастырған аң ауында тұңғыш рет есімдері тілге тиді, онда Чупанилердің көбі қатысты. 1314 жылға дейін Сұлтан қаласында әкесімен бірге тұрды.

Вице-патшалық

1314 жылы керей әмірі Иринжин Дияр-Бакирге қайта шақырылғаннан кейін, Чупан оны Анатолияның моңғол вице-корольдігіне тағайындады. Оның орынбасары Синанеддин Ариз (немесе Сейфеддин Рази) болды, ал провинциялық кірістерді жинаумен шұғылданатын оның уәзірі Рашид ад-Дин Хамаданидің ұлы Джалал ад-Дин болды. Бірақ бұл көтеріліс Тимурташқа өзінің орнына сенімсіздік тудырып, оны мамлюктермен одақтасуға мәжбүр етті, тіпті оны губернатор ретінде қабылдау үшін Сұлтанға хат жіберді. Оның билік ету кезеңі Ильханаттың қарастырылған елдерін, атап айтқанда Киликия Армян Корольдігін және Анатолия бейліктерін басып тастаумен ерекшеленді. Ол 1320 жылы Карамандықтардан Коньяны жаулап алды және 1321 жылы әл-Насыр Мұхаммедпен бірігіп Лео IV-ке қарсы жорыққа шығып, 10 мамырда Абульфеданың мәлімдемесінше, Айас қаласын басып алды. Сонымен қатар, ол Кайсери мен Эрзурумдағы христиандық орталықтарды тонап, тұрғындарын ислам дініне көшуге мәжбүрледі.

Көтеріліс

Жыл сайын көтерілісшілдікке ұшырап, 1322 жылдың желтоқсанында Әбу Саидқа қарсы ашық бүлік жариялады, 1323 жылдың қаңтарында өзін "Сахиб аз-Заман" (صَاحِب ٱلزَّمَان) және "Шах-и Ислам" (Ислам императоры) деп жариялап, жаңа "Махди" атағымен монеталар шығарды. Ол спирттік ішімдіктерге тыйым салып, Бахри мамлюктерімен қайтадан одақ құрды, бұл Чупанды 1324 жылы ұлына қарсы жорыққа мәжбүр етті. Чупан ұлын бағынуға көндірді және Анатолияның бас қадисі Наджм әл-Дин Ташти мен әмір Суркаджиді бүлікке қоздырғандары үшін өлім жазасына кесті. Одан кейін ол Тимурташқа кешірім беріп, тіпті оны Румның вице-патшасы қызметіне қайта тағайындады.

Екінші мандат

Қайта тағайындалғаннан кейін, ол бірден Анатолия бейліктеріне жорық жасап, Ешрефидтердің астанасы Бейшеһірді басып алды. 1326 жылғы 9 қазанда Бейшеһір көлінде олардың бейі Сүлеймен II-ні суға батырып өлтіріп, оны вице-корольдікке қосты. Соңынан ол Хамидоғлудың Дюндарына шабуыл жасады, ол Анталияға қашып кетті, бірақ Тимурташ оны қуып желіп өлтірді. Ол Түргутидтерге, Гермианидтерге және Таджэддин бейлігіне де шабуыл жасады. 1327 жылғы тамыз айында ол өзінің бағыныштысы Эретнаны Сахиб-Атайдтардың Насир-уд-Дин Ахмедіне қарсы жіберді.

Төмендеу

24 тамызда ағасы Демаск Кажаның өлім жазасына кесілгенін естіген соң, Тимурташ жорықтарын аяқтап, Кайсериге, сосын Сивасқа қайтып келді, Эретнаны да шақырып алды. Қазан айында Чупанның өлім жазасына кесілгені туралы хабар алғаннан кейін, Ильханға бағыну мүмкіндігін қарастырды, бірақ 1327 жылғы 22 желтоқсанда Ларендеге, одан кейін Мысырға аттанды, Эретнаны уақытша билеуші қызметін атқаруға тағайындады. Оның орнына Әбу Саидтың туысы, Ойрат тайпасынан Әмір Мұхаммед келді.