Кіріспе

Америкалықтар – 18 және 19 ғасырларда Ольстерден (Ирландияның ең солтүстік провинциясы) Америкаға көшіп келген Ольстер шотландтарының (көбінесе Ольстер протестанттары) американдық ұрпақтары. Олардың ата-бабалары 17 ғасырда негізінен Шотландияның төмендіктерінен және Солтүстік Англиядан Ольстерге қоныс аударған. 2017 жылғы Американдық қоғамдық сауалнама бойынша, 5,39 миллион адам (халықтың 1,7%) шотландтық тегінен екенін, тағы 3 миллион (халықтың 0,9%) шотланд-ирландтық тегінен екенін көрсетті, ал "американдық тегінен" екенін айтқан көптеген адамдардың тегі шын мәнінде шотланд-ирландтық болуы мүмкін. "Шотланд-ирландтық" термині негізінен АҚШ-та қолданылады, ал Ұлыбритания немесе Ирландияда осындай текті адамдар өздерін Ольстер шотландтары деп атайды. Көптегендер Солтүстік Америкаға кетіп қалды, бірақ 1700 жылы Ольстерде 100 мыңнан астам шотландтық пресвитериан шіркеуінің өкілдері әлі де тұрды. Осы кезеңдегі көптеген ағылшын қоныс аударушылары да пресвитериандықтар болған. 1630 жылдары король Чарльз I осы пресвитериандарды Англия шіркеуіне енуге мәжбүрлеуге тырысқанда, олардың көпшілігі діни бостандық жоғарырақ Солтүстік Америкаға қайта көшіп кетті. Кейіннен Англия шіркеуінің Ирландиядағы наразы протестанттарды бақылауға алуға тырысуы Атлант мұхиты арқылы қоныс аударудың жаңа толқынына әкелді.

Терминология

Бұл термин алғаш рет Ирландиядағы шотландтық католиктерге қатысты қолданылған. 1573 жылғы 14 сәуірде Шотландиядан Ирландияға қоныс аударған "галлоглас" жалдамалы әскерлерінің ұрпақтары туралы жазылған хатта Англияның Елизавета I былай деп жазды: Бізді шотландтық-ирланд нәсілінен шыққан Сорли Бой МакДоннелл және олар сияқты дворяндар деп түсінуге болады. Бұл термин 1689-90 жылдардағы Мэриленд штатындағы куәлікте алғашқы американдық дерек көзі ретінде пайда болғанға дейін бір ғасырдан астам уақыт бойы қолданылып келді. Джеймс Лейберннің сөзіне қарағанда, "шотландтық-ирландтық" – бұл америкалық термин, Шотландия мен Ирландияда кеңінен танылмаған және британдық тарихшылардың көпшілігі қолданбайтын термин. 1850 жылдан кейін АҚШ-та кеңінен таралды. Бұл терминнің мағынасы біршама екіұшты, себебі кейбір шотландтық-ирландтардың шотландтық тегі мүлдем жоқ немесе өте аз: көптеген диссидент отбасылары Солтүстік Англиядан, әсіресе Нортумберленд және Камберленд шекаралық округтерінен Ольстерге көшірілген. Көшіп келгендердің шағын тобы Уэльс, Мэн аралы және Англияның оңтүстік-шығысынан келді, ал басқалары Фландрия, неміс Пфальцы және Франциядан (мысалы, Дэви Крокеттің француз гугеноттары) келген протестант діни қашқын болды. Бұл әртүрлі ұлттық топтарды біріктірген нәрсе – кальвинистік діни сенімдері және олардың ресми шіркеуден (осы жағдайда Англия және Ирландия шіркеулерінен) бөлініп кетуі. Айтқандай, Ольстердегі плантацияның шотландтық этникалық құрамы елді мекендерге шотландтық сипат берді. Солтүстік Америкаға келгеннен кейін бұл көшіп келгендер әдетте тек ирландтықтар деп танылды, шотландтық деген сөзді қоспады. Бір ғасырдан кейін, 1840 жылдардағы Ұлы Ирландия ашаршылығынан кейін ирландтықтардың қоныс аударуының күшеюінен кейін, ертерек келгендердің ұрпақтары жаңадан келген, кедей, негізінен католик иммигранттардан өзін ажырату үшін "шотландтық-ирландтықтар" деп атауды бастады. Бастапқыда екі топтың Америкада өзара байланысы аз болды, себебі шотландтық-ирландтар ондаған жылдар бұрын, негізінен Аппалачи таулы аймағының шетінде қоныстанған еді. Католик ирландтықтардың жаңа толқыны негізінен Бостон, Нью-Йорк, Чарльстон, Чикаго, Мемфис және Нью-Орлеанс сияқты порты қалаларына қоныстанды, онда ірі иммигранттық қауымдастықтар құрылды және жұмыс орындары көбейді. Жаңа ирландтық көшіп келгендердің көпшілігі 19 ғасырда каналдар мен теміржолдар сияқты ірі инфрақұрылымдық жобаларда жұмыс іздеп, елдің ішкі аймақтарына көшіп кетті. "Шотландтық-ирландтық" терминінің қолданылуы 19 ғасырдың соңында осы терминнің салыстырмалы түрде жаңа нұсқасы ретінде қалыптасты. Екі ерте мысал: 1) "Америкада "шотландтық-ирландтықтар" деп танылатын нәсілдің қарт адамы" (1870); 2) "Доктор Кокранның сырт келбеті әдемі, терісі ақ және қызыл, оның шотландтық-ирландтық тегін көрсететін ерекшеліктері болды" (1884). Ольстер шотландтарында (немесе "уландарда") шотландтық-ирландтық американдықтар "шотландтық ирландтық америкалықтар" деп аталады. 20 ғасырдың ағылшын жазушысы Кингсли Амис "ешкім шотландтық май немесе шотландтық секірмек туралы сөйлемейді" деп, дәстүрлі шотландтық-ирландтық қолданысты тікелей мақұлдады. Шотландияда шотландтықтар өздерін шотландтықтар деп атайды, бірақ дәстүрлі ағылшын қолданысы "құрама сөздер мен тіркестерде" шотландтық сөзі орынды болып қала береді.

Көші-қон

1710 жылдан 1775 жылға дейін 200 000-нан астам адам Ольстерден Американың алғашқы он үш колониясына көшіп кетті. Көптеген адамдар Пенсильванияға барды. Одан кейін олардың бір бөлігі оңтүстікке қарай Вирджинияға, Каролиналарға және Оңтүстік аймағында, әсіресе Аппалачи аймағына қоныстанды. Тағы бір бөлігі батысқа қарай Пенсильвания, Огайо, Индиана және Орта Батысқа бет бұрды. Америка революциясы трансатлантикалық көші-қонды тоқтатты, бірақ 1783 жылдан кейін ол қайта жанданды, 1783 және 1812 жылдар аралығында Америкаға барлығы 100 000 адам келді. Осы кезде жас қызметшілердің саны азайды, ал көбінесе тәжірибелі шеберлер келді, олар Питтсбург, Филадельфия және Нью-Йорк сияқты өнеркәсіптік орталықтарға қоныстанды, көптегендері білікті жұмысшылар, шеберлер және кәсіпкерлерге айналды, АҚШ-тағы өнеркәсіп революциясы басталғанда. Тағы жарты миллион адам 1815 жылдан 1845 жылға дейін, ал тағы 900 000 адам 1851-1899 жылдары Америкаға келді. Бұл көші-қон шотланд-ирланд мәдениетін шешуші түрде қалыптастырды. Жеке көші-қон көптеген адамдарды Канадаға әкелді, онда олар негізінен Онтарио және Нова Скотияның ауылдық аймақтарында шоғырланған.

Шығу тегі

Ұлыбритания мен Ирландия аралдарының жақын орналасқандығынан, мұздықтар шегінуінен кейін Ирландия алғаш қоныстанғаннан бастап екі бағытта да көші-қондар болып келді. Ирландиядан келген гаелдер қазіргі Шотландияның оңтүстік-батысын Даль-Риата Королдығының бір бөлігі ретінде жайлады, соңынан Шотландияның барлық аймақтарында жергілікті пикт мәдениетімен араласты. Ирландиялық гаелдерді римдіктер бұрын скоттар деп атаған, ал кейіннен олардың аты бүкіл Шотландия Королдығына қолданылды. Шотландтық-ирландтардың шығу тегі негізінен Шотландияның төмендіктерінде және Солтүстік Англияда, әсіресе Ағылшын-шотланд шекарасының екі жағындағы Шекаралық аймақта, ғасырлар бойы қақтығыстар орын алған аймақта жатыр. Орта ғасырларда Англия мен Шотландия арасындағы үздіріспейтін соғыстар кезінде шекарадағы халықтың күнкөрісі соғысып жатқан әскерлердің салдарынан қирады. Елдер соғыспаған кезде де, шиеленіс жоғары болды және патшалық билік бірінші немесе екінші корольдікте жиі әлсіз болды. Өмірдің белгісіздігі шекарадағы халықты Шотландияның таулы аймақтарындағы кландық жүйеге ұқсас, отбасылық байланыстар жүйесі арқылы қауіпсіздік іздеуге мәжбүр етті. Шекаралық рейдерлер деп белгілі болған бұл отбасылар өз күштері мен айла-шарғыларына сүйеніп өмір сүрді, мал ұрлау және ұрлық мәдениеті қалыптасты. Саяси жағынан бөлек болғанымен, Шотландия, Англия (сол кезде 1535 жылы қосылған Уэльсті қамтыды деп есептелді) және Ирландия 1603 жылы Короналар одағымен бір монархтың билігіне бірікті, сол кезде Шотландия королі VI Джеймс Елизавета I-ден Англия мен Ирландияның билеушісі болды. Тұрақсыз шекаралық аймақтан басқа, Джеймс Елизаветаның Ирландиядағы қақтығыстарын да мұра етті. 1603 жылы Ирландияның тоғыз жылдық соғысы аяқталғаннан кейін және 1607 жылы графтардың қашуынан кейін, Джеймс 1609 жылы ағылшын және шотланд протестант қоныстанушыларын Ирландияның солтүстік провинциясы Ольстерге жүйелі түрде орналастыруға кірісті. Ольстердегі плантация шекаралық рейдер отбасыларын Ирландияға көшірудің және Ағылшын-шотланд шекаралық аймағында бейбітшілікті орнатудың, сондай-ақ Ирландиядағы туған ирландтықтарды басып тастайтын жауынгерлерді қамтамасыз етудің жолы ретінде қарастырылды. Ольстерге шотландтар мен ағылшындардың алғашқы ірі ағыны 1606 жылы Джеймс жалдаған жеке меншік жер иелерінен тазартылған жерге шығыс Даунға қоныстану кезінде болды. Бұл процесс 1609 жылы Джеймстің ресми плантациясымен жеделдетілді және кейінгі Ирландия Конфедеративтік соғыстары кезінде одан әрі күшейді. Стюарт патшалықтарының азамат соғысына ұшыраған алғашқы мемлекеті Ирландия болды, онда Шотландиядағы Келісімділердің католиктерге қарсы риторикасының ықпалымен ирландтық католиктер 1641 жылдың қазан айында көтеріліс бастады. Чарльз I және Томас Вентворттың Шотландиядағы Келісімділер қозғалысын басып тастау үшін ирландтық католиктерден әскер құру туралы ұсынысына жауап ретінде Шотландия Парламенті "Ирландиядан папизмді жою" үшін Ирландияға басып кірумен қорқытты (сол кездегі көрнекті ирланд саясаткері Ричард Беллингстің түсіндіруіне сәйкес). Бұл Ирландияда тудырған қорқыныш, көтеріліс басталғаннан кейін, негізінен Ольстердегі протестант ағылшын және шотланд қоныстанушыларына қарсы қырғындар толқынын тудырды. Осы кезеңде барлық тараптар өте қатыгездік көрсетті. Шамамен 4000 қоныс аударушы қырғынға ұшырады, ал тағы 12000 адам үйінен қуылғаннан кейін, жоқшылықтан қайтыс болған болуы мүмкін. Бұл, сонымен қатар, қашқан ирландтық католиктік босқындармен бірге, Ирландия халқының 25% -ға төмендеуіне әкелді. Бірде Портадаунның протестант тұрғындары тұтқынға алынып, қаладағы көпірде қырғынға ұшырады. Қоныс аударушылар, сондай-ақ Дублин сарайының әкімшілігі ирландтық азаматтық тұрғындарға шабуыл жасады. Рафлин аралында және басқа жерлерде жергілікті тұрғындарды өлтірулер орын алды. 1642 жылдың басында Келісімділер Ольстерге шотланд қоныстанушыларын ирландтық көтерілісшілерден қорғау үшін әскер жіберді. Шотландия әскерінің бастапқы ниеті Ирландияны қайта жаулау еді, бірақ логистикалық және жабдықтау проблемаларына байланысты ол шығыс Ольстердегі базасынан тысқары жерге жете алмады. Келісімді күштері азамат соғыстарының соңына дейін Ирландияда қалды, бірақ 1646 жылы Бенбурб шайқасында жергілікті Ольстер армиясынан жеңілгеннен кейін Каррикфергус маңындағы гарнизонына шектелді. Соғыс аяқталғаннан кейін, көптеген әскерлер Ольстерде тұрақты қоныстанды. Ольстерге шотландтардың тағы бір ірі ағыны 1690 жылдары болды, онда ондаған мың адам Шотландиядағы ашаршылықтан қашып Ирландияға келді. Ирландияға келгеннен кейін бірнеше ұрпақтан кейін, Ольстер шотландтарының көптеген саны 18 ғасырда Ұлыбританияның Солтүстік Америка колонияларына көшті (1717 мен 1770 жылдар аралығында шамамен 250 000 адам болашақта АҚШ болады деп есептелген жерге қоныстанды). Керби Миллердің сөзіне сәйкес, "Көшпендер мен шеттенушілер: Ирландия және Солтүстік Америкаға ирландтықтардың көші-қоны" (1988), протестанттар Ирландия халқының үштен бірін құрады, бірақ 1700 жылдан 1776 жылға дейінгі кезеңдегі барлық эмигранттардың үштен екісін құрады; осы протестанттардың 70% -ы пресвитериандар болды. 18 ғасырда Ольстер шотландтарының Америкаға жапсары көші-қонын тудырған басқа факторлар да болды, олар құрғақшылықтар мен жер иелері салған жалдау ақысының өсуі болды. 17 ғасыр бойында Шотландиялық және Нортумбриялық пресвитериандар, ағылшын баптистері, француз және фламанд гугеноттары және неміс палатинаттары сияқты кальвинистік диссенттік секталарға жататын қоныстанушылардың саны Ольстер провинциясындағы протестант қоныстанушылары арасында басым болды. Алайда, пресвитериандар және басқа диссенттер, католиктермен бірге, мемлекеттік шіркеудің мүшелері болмады және осылайша Англия шіркеуінің немесе Ирландия шіркеуінің мүшелеріне ғана толық құқық берген Жаза заңдарымен заңды түрде кемсітілді. Ирландия шіркеуінің мүшелері негізінен ағылшын тегіндегі протестанттардан тұрды, олар 17 және 18 ғасырлардағы Ирландияның элитасын құрады. Осы себепті, 19 ғасырға дейін және ирландтық католиктерге қарсы ортақ қорқынысқа қарамастан, Ольстердегі пресвитериандар мен протестант элитасы арасында үлкен келіспеушілік болды. Осының салдарынан көптеген Ольстер шотландтары, сондай-ақ ирландтық католиктер, діни айырмашылықтарды елемей, Біріккен ирландтықтарға қосылып, 1798 жылғы Ирландия көтерілісіне қатысты, олар Ағарту дәуірінен шабыттанған теңдік және республикалық мақсаттарды қолдады.

Америка қонысы

Ғалымдардың бағалауынша, 1717-1775 жылдар аралығында 200 000-нан астам шотланд-ирландтықтар Америкаға көшіп келген. Кейін келген топ болғандықтан, олар британ колонияларының жағалау аймақтарындағы жерлердің бұрыннан иеленілгенін немесе тым қымбат екенін анықтады, сондықтан олар тез арада таулы аймақтарға кетіп, онда жерді арзанға алуға болатын. Олар Американың алғашқы шекарасында өмір сүрді. Алғашқы шекаралық өмір қиын болды, бірақ кедейлік пен қиындықтар оларға жақсы таныс еді. Олардың таулардағы ұрпақтарын «тау тұрғындары» деп атау жиі қолданылады, бұл кедейлік, артта қалу және зорлық-зомбылық сияқты мағыналарды білдіреді. Шотланд-ирландтықтардың алғашқы қоныс аударушылары Жаңа Англияға келді. Олардың жауынгерлік шеберлігі мен протестант діні үшін бағаланғандықтан, Коттон Мэзер және басқа да көшбасшылар оларды шекараны қоныстандыруға және қорғауға көмектесуге шақырды. Осылайша, Мэн және Нью-Гэмпширдегі алғашқы тұрақты қоныстардың көпшілігі, әсіресе 1718 жылдан кейін, шотланд-ирландтықтарға тиесілі болды, және көптеген жер аттары, сондай-ақ Солтүстік Жаңа Англияның ерекшелігі осы фактіні көрсетеді. Шотланд-ирландтықтар картопты Ирландиядан өздерімен бірге әкелді (картоптың шығу тегі Оңтүстік Америка болғамен, ол Еуропадан әкелінгенге дейін Солтүстік Америкада белгілі болған жоқ). Мэн штатында картоп негізгі егінге айналып, экономиканың маңызды бөлігіне айналды. 1717 жылдан бастап, келесі тридцать жыл бойы Ольстерден келген иммигранттардың негізгі кіру орындары Филадельфия (Пенсильвания) және Нью-Касл (Делавэр) болды. Шотланд-ирландтықтар батысқа қарай Аллегейн таулары арқылы, сондай-ақ Вирджиния, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина, Джорджия, Кентукки және Теннесси штаттарына тарады. Әдеттегі көші-қонға туысқан отбасылардың шағын топтары кіретін, бірге дін көріп, аралас некелер жасап, сырттан келгендерден қашып жүретін.

Пенсильвания және Вирджиния

Шотландтық-ирландтардың көпшілігі Филадельфияға қоныс аударды. Ақшасы аз болғандықтан, олар шекарадағы бос жерлерге көшіп, батыстың "қоныс аударушы" типтік өкілдеріне айналды, колонияның шекара күзетшісі және тарихшы Фредерик Джексон Тернер оларды "шекараның алдыңғы қатары" деп сипаттады. Шотландтық-ирландтар Делавэр өзенімен Бакс округіне, содан кейін Сускехана және Камберленд аңғарларына көшті, өзендер мен сарқырамалар бойында тегіс жерлерді тауып, өздерінің ағаш үйлерін, диқандық диірмендерін және пресвитериан шіркеулерін салды. Честер, Ланкастер және Дофин округтері олардың бекіністеріне айналды, олар Чемберсбург, Геттисбург, Карлайл және Йорк сияқты қалаларды салды; келесі буын Пенсильванияның батысына көшті. Көптеген балаларына арзан шаруашылықтар қажет болғандықтан, шотландтық-ирландтар немістер мен квакерлер қоныстанған аймақтардан жалтарып, Шенандоа аңғары арқылы және Блю-Ридж таулары арқылы Вирджинияға оңтүстікке қарай жылжыды. Бұл көшіп келушілер Ланкастерден Геттисбург арқылы Стаунтон, Вирджинияға дейін, Вирджинияның Биг Лик (қазіргі Роанок) қаласына дейін Ұлы Вагондық жолмен сапарлады. Бұл жерде жол екіге бөлінді, Wilderness Road қоныстанушыларды батысқа қарай Теннесси мен Кентуккиге, ал негізгі жол оңтүстікке қарай Каролинаға жеткізді.

Түпкүлкілік американдықтармен қақтығыс

Шотландтық-ирландтар Пенсильвания және Батыс Вирджинияның шекаралық аймақтарына қоныстанғандықтан, олар Француз және үнді соғысы мен Понтиак соғысының қатты әсеріне ұшырады. Шотландтық-ирландтар жергілікті тайпалармен жиі қақтығысқа түсіп, Нью-Гэмпширден Каролинаға дейінгі шекарадағы шайқастардың көп бөлігін жүргізді. Сондай-ақ, шотландтық-ирландтар жергілікті тайпалар мен отаршылдық үкіметтер арасындағы сауда-саттық пен келіссөздерді жүзеге асыратын делдалдар рөлін атқарды. Әсіресе Пенсильванияда, оның бейбітшіл квакер басшылары отаршылдыққа қарсы әскер құруға ешқандай дайындық жасамағандықтан, шотландтық-ирландтардың қоныстары жиі қиратылып, қоныс аударушылар өлтірілді, тұтқынға алынды немесе Ленапе (Делавэр), Шоуни, Сенека және Батыс Пенсильвания мен Огайо аймағының басқа да тайпаларының шабуылдарынан кейін қашуға мәжбүр болды. Жергілікті тайпалардың шабуылдары Филадельфиядан 60 шақырымдай жерде болды, ал 1763 жылдың шілдесінде Пенсильвания Ассамблеясы 700 сарбаздық әскер құруға рұқсат берді, ол тек қорғану үшін ғана пайдаланылуы керек еді. Екі рейнджерлік бөлімге – Камберленд жігіттері мен Пакстон жігіттеріне – бөлінген әскерлер көп ұзамай өкілеттіктерін асырып, Ленапе ауылдарына қарсы шабуылдар жасауды бастады. Пакстон жігіттерінің басшылары "жауынгерлік" тайпалар Ланкастер округіне қоныс аударған "достық" Сускеханнок (Конестога) тайпасынан ақпарат және қолдау алып жатқандығы туралы сенімді деп санайтын ақпарат алды, олар Пенсильвания үкіметінің қорғауында болды. 1763 жылдың 14 желтоқсанында Пакстон жігіттерінің шамамен елу адамы Пенсильвания штатының Миллерсвилл қаласының жанындағы Коннестога қаласына барып, алты Конестоганы өлтірді. Пенсильвания билігі қалған он төрт Конестоганы Ланкастер жұмыс үйіне күзетке алды, бірақ Пакстон жігіттері бұзып кіріп, 1763 жылдың 27 желтоқсанында барлығын өлтіріп, мүкіс етті. 1764 жылдың ақпан айында Пакстон жігіттері бірнеше жүз шалғайдағы қоныс аударушылармен, негізінен шотландтық-ирландтармен бірге, Филадельфияға қарай жорық жасап, онда баспана алған моравиялық үндістерді өлтіруді көздеді. Бенджамин Франклин Филадельфиядағы Германтаун қаласында жорық жасаушылармен кездескен делегацияны басқарды. Келіссөздерден кейін Пакстон жігіттері тарап, шағымдарын жазбаша түрде беруге келісті.

Америка революциясы

АҚШ Тәуелсіздік Декларациясына 56 делегат қол қойды. Қол қойғандардың сегізі ирланд текті болды. Екі қол қоюшы, Джордж Тейлор және Джеймс Смит, Ольстерде дүниеге келді. Қалған бес ирланд-американдық – Джордж Рид, Томас МакКин, Томас Линч кіші, Эдвард Ратледж және Чарльз Кэрролл – ирланд иммигранттарының ұлдары немесе немерелері болды, және кем дегенде МакКиннің Ольстерде түбі бар еді. Шотланд таулы аймағының халқынан өзгеше, шотланд-ирландтар 1770 жылдары Американың Ұлыбританиядан тәуелсіздігін ынтамен қолдады. Пенсильвания, Вирджиния және Каролина штатының көп бөлігінде революцияға қолдау көрсету «дегенге дейін бірауыздан болды». Британдық генерал-майор Парламентке «Континенттік армияның жартысы Ирландиядан шыққан» екенін мәлімдеді. Солтүстік Каролина штатының Мекленбург округі, көптеген шотланд-ирланд тұрғындарымен, 1775 жылғы Мекленбург Декларациясында Ұлыбританиядан тәуелсіздік жариялау бойынша алғашқы қадам жасады. Вирджиния және Солтүстік Каролинаның шотланд-ирланд «Таудан асқан ерлері» 1780 жылы Кингс-Маунтин шайқасында жеңіске жеткен әскер жасады, нәтижесінде британдықтар оңтүстікке жасаған жорықтарынан бас тарды, ал кейбір тарихшылар үшін бұл «Американ революциясының шешімді сәті» болды.

Лоялистер

Патриотизмнің жоғары деңгейіне бір ерекшелік – Солтүстік Каролина мен Оңтүстік Каролина шекарасындағы төменгі Катаваба өзені бойындағы Вакшоу қонысы болды, онда патшалыққа адалдық күшті болды. Аймақта шотланд-ирландтықтардың қоныстануының екі негізгі кезеңі болды. 1750-1760 жылдары екінші және үшінші буын шотланд-ирландтық американдықтар Пенсильвания, Вирджиния және Солтүстік Каролинадан көшіп келді. Бұл топтың көп отбасылы болды және олар өздері үшін де, басқалар үшін де тауар өндірді. Олар көбінесе патриоттар еді. Революцияға дейін, иммигранттардың екінші толқыны тікелей Ирландиядан Чарльстон арқылы келді. Бұл топ қымбат жерге қол жеткізе алмағандықтан, дамылмаған аймаққа қоныстануға мәжбүр болды. Осы топтың көп бөлігі соғыс басталғанда патша тәжіне адал қалды немесе бейтарапты сақтады. 1780 жылы Чарльз Корнуоллистің шеткеруге жорыққа шығар алдында, Вакшоу қонысындағы ерлердің үштен екісі әскерге шақырылудан бас тартты. Вакшоу шайқасында британдықтардың американдық тұтқындарды қырғынға салуы, қатты бөлінген аймақта британдықтарға қарсы сезімді күшейтті. Көптеген адамдар британдықтарға қарсы қару көтергенімен, британдықтар өздері халықты бір жаққа итермеледі.

Виски көтерілісі

1790 жылдары жаңа американдық үкімет Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде штаттар жинаған қарыздарды өз мойнына алды, ал Конгресс осы қарыздарды өтеуге көмектесу үшін вискиге (басқа нәрселермен қатар) салық салды. Ірі өндірушілерге бір галлон үшін 6 цент салық белгіленді. Шағын өндірушілердің көпшілігі шотландтық (көбінесе шотланд-ирландтық) тегінен шыққан және көбінесе шалқайған аймақтарда орналасқан, бір галлонға тоғыз центтік жоғары салық төледі. Бұл ауылдық тұрғындардың бастапқыда ақшасы жетіспеді, ал дәнді нарыққа жеткізудің, ашытудан және оны салыстырмалы түрде ішуге жарамды спирттік ішімдікке айналдырудан басқа ешқандай практикалық жолы болмады. Пенсильваниядан Джорджияға дейін, батыс округтері федералдық салық жинаушыларды мазалау науқанына қатысты. "Виски жігіттері" Мэриленд, Вирджиния, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина және Джорджияда зорлық-зомбылық көрсету акцияларын жүргізді. Бұл азаматтық наразылық ақырында қарулы қақтығысқа, яғни Виски көтерілісіне әкеп соқты. Президент Джордж Вашингтон 13 000 әскерді Карлайлдан Бедфордқа (Пенсильвания) сүйемелдеп барды, онда Пенсильванияның батысындағы көтерілісті басу жоспарлары жасалды, содан кейін ол өзінің каретасында Филадельфияға оралды. 1800 жылдан кейін келген жаңа иммигранттар Питтсбургті шотланд-ирландтықтардың маңызды бекінісіне айналдырды. Мысалы, Томас Меллон (Ольстерде туған; 1813–1908) 1823 жылы Ирландиядан кетіп, әйгілі Меллон әулетінің негізін қалады, ол банк ісі және алюминий, мұнай сияқты салаларда маңызды рөл атқарды. Барнхизельдің (2005) зерттеуіне сәйкес, Джонс және Лафлин Болат компаниясының Джеймс Х. Лафлин (Ольстерде туған; 1806–1882) сияқты өнеркәсіпшілер "Питтсбург қоғамының шотланд-ирландтық пресвитериандық басқарушы тобын" құрады.

Кедендік

Археологтар мен фольклоршылар шотланд-ирландтардың халықтық мәдениетін материалдық заттар, мысалы, тұрғын үйлер, сондай-ақ сөйлеу үлгілері және халық әндері тұрғысынан зерттеді. Зерттеулердің көп бөлігі Аппалачияда жүргізілді. Шотланд-ирландтардың шекаралық тегі Аппалачи тауларының дәстүрлі музыкасы мен фольклорын зерттеу арқылы расталады, осы тауларды 18 ғасырда негізінен шотланд-ирландтар қоныстандырған. Музыкатанушы Сесил Шарп аймақтағы жүздеген халық әндерін жинады және халықтың музыкалық дәстүрі «олардың бастапқыда қоныс аударған елі ретінде Шотландияның жоғары таулы аймақтары емес, Солтүстік Англияға немесе жазықтарға сілтеме жасайтындай көрінеді. Аппалачи күйлері гаэль тілінде сөйлейтін тау тұрғындарының күйлеріне қарағанда қалыпты ағылшын халық әуендеріне жақын». Сол сияқты, таулық фольклордың элементтері Шотландия жазықтарындағы оқиғаларға қатысты. Мысалы, 20 ғасырдың басында Аппалачидегі балаларға жиі ескертілген: «Жақсы болыңдар, әйтпесе Клаверлер сендерді алады». Тау тұрғындары үшін «Клаверлер» балаларды тәртіпке келтіру үшін қолданылатын қорқытушы ғана еді, бірақ олардың білмегені – бұл фраза 17 ғасырдың шотландтық азаматы Джон Грэмнен (Клаверхаус) шыққан, оны пресвитериандық шотланд жазықтарының халқы «Қанды Клаверлер» деп атаған, өйткені ол олардың дінін басуға тырысқан.

Тұрғын үй

Олар салған тас үйлерде "зал-лауазым" (әр қабатта екі бөлме, екі басындағы мұржалы) жоспары Ольстердегі әулетті жандар арасында кең таралған. Шотланд-ирландиялық көшпендер оны 18 ғасырда әкеліп, ол Теннесси, Кентукки және басқа да жерлерде кең таралған үй жоспарына айналды. Тас үйлерді салу қиын болғандықтан, көптеген жаңа қоныс аударушылар қарапайым бұйымдағы үйлерге сенді.

Қалпақтар

Батыс Вирджиниядағы шотланд-ирландтық тігіншілер жиектелген бөліктерден тігілген көрпелерді жасаудың ерекше түрін дамытты. Олардың көрпелері шотланд-ирландтықтардың әлеуметтік тарихын көрсететін эстетикалық көрініс – географиялық және философиялық тұрғыдан басты ағымнан шетте қалудың мәңгілік жағдайы. Жеке тәуелсіздікті және мықты туыстық байланыстарда өзін-өзі сенімділікпен ұстауды қалайтын мәдени құндылықтар шотланд-ирландтық тігіс техникаларымен байланысты. Осы көрпелердің ерекше белгілері: 1) қайталама үлгіде тігілген, бірақ фигура мен фон арақатынасының өзгеруімен әртүрліленген блоктар, кейде бірдей тонды түстер мен жапсарлас өрнекті маталарды қолдану арқылы көместес, 2) контрастты жиектердің болмауы және 3) бүкіл көрпеге бірдей қолданылған тігіс үлгісі, әдетте "желпуар" немесе концентрлі шеңберлер қатары.

Тіл қолдану

Монтгомери (2006) қазіргі тау Оңтүстігінің тұрғындарының айтылысын, сөздік қорын және грамматикалық айырмашылықтарын талдайды және осы үлгілерді олардың шотланд-ирландтық ата-бабаларына дейін жетеді. Дегенмен, Кройзер (1984) шотланд-ирландтықтардың американдық мәдениетке ассимиляциялануынан тек бірнеше лексикалық ерекшеліктер сақталғанын айтады.

Шотландтық-ирландтық американдықтардың саны

Жыл АҚШ-тағы жалпы халық саны 1625 1,980 1641 50,000 1688 200,000 1700 250,900 1702 270,000 1715 434,600 1749 1,046,000 1754 1,485,634 1770 2,240,000 1775 2,418,000 1780 2,780,400 1790 3,929,326 1800 5,308,483

1790 жылғы халық саны

Кори Л. Мейеринк пен Лорето Денис Сзукс жазған "The Source: A Guidebook of American Genealogy" кітабына сәйкес, 1790 жылға дейін Америка Құрама Штаттарына келген жаңа қоныс аударушылардың шыққан елдері төмендегідей болды. * белгісімен көрсетілген аймақтар Ұлыбритания Корольдігінің (1801 жылдан кейін Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі) құрамында болған немесе оның билігінде болған. 1790 жылғы 3,929,326 халықтың тегі 1790 жылғы халық санағындағы тегтерін таңдап, оларға шыққан елін анықтау арқылы әртүрлі дереккөздермен бағаланды. Гарвардтың американдық этникалық топтар энциклопедиясы (Тернстром, S 1980, "Ирландтықтар", 528 бет) бойынша, 1790 жылы 400,000 америкалықтың туған жері Ирландия немесе олардың ата-бабалары Ирландиядан шыққан; олардың жартысы Ольстерден, ал қалған жартысы Ирландияның басқа провинцияларынан тегін алып келген.

1790 шотландтық-ирландтық тектес халық штаттары бойынша

Халық санағы бюросы 1790 жылғы санақта тіркелген барлық ақ нәсілді отбасы басшыларының аттарын ғылыми жіктеу арқылы, Американың Білімді Қоғамдар Кеңесімен бірлесіп, Ирландияның Ольстер провинциясымен байланысы бар отарлық американдық халықтың ресми бағалауын жасады. 1920 жылдары үкімет иммиграциялық квоталарды есептеу үшін халықтың тегінің нақты бағалауын қажет етті (яғни, Ұлыбританияның құрамында қалған Солтүстік Ирландияға қарағанда, Ирландия еркін мемлекетіне жылдық иммигрант квотасының қанша бөлігі бөлінетінін анықтау үшін). Соңғы есепте 1790 жылы АҚШ халқының шамамен 10%-ы Ирландиядағы ата-бабаларымен байланысты болды, оның үштен екі бөлігі Ольстерден шыққан. Штаттар бойынша бөлінісі төменде көрсетілген:

Мемлекет немесе территория | Ольстер-Шотландиялық-Ирланд | # | %
---|---|---|---
Джорджия (АҚШ штаты) | 4,180 | 1.80% |
& Теннесси | 2,918 | 6.30% |
| 6,082 | 11.50% |
| 6,513 | 7.00% |
| 7,689 | 8.00% |
| 12,102 | 5.80% |
| 9,703 | 2.60% |
| 6,491 | 4.60% |
| 10,707 | 6.30% |
Нью-Йорк (штат) | 16,033 | 5.10% |
| 16,483 | 5.70% |
| 46,571 | 11.00% |
| 1,293 | 2.00% |
| 13,177 | 9.40% |
| 2,722 | 3.20% |
| 27,411 | 6.20% |
| 190,075 | 5.99% |
| 307 | 2.92% |
| 220 | 1.10% |
Испан Америкасы | 600 | 0.25% |
| 190,662 | 5.91% |

АҚШ тарихындағы халық саны
Ұлт | Иммигранттар 1790 жылға дейін | Халық 1790
---|---|---
Англия* | 230,000 | 2,100,000
Ирландия* | 142,000 | 300,000
Шотландия* | 48,500 | 150,000
Уэльс* | 4,000 | 10,000
Басқалары | 5 | 500,000 (Немістер, Голландтар, Гугеноттар, Африкалықтар)
| | 1,000,000
Барлығы | 950,000 | 3,929,326

Дін

XVIII ғасырда Солтүстік Америкаға көшіп келген шотланд-ирланд иммигранттары бастапқыда өздерін пресвитериандық дінге адағандарымен ерекшеленді. Ольстер плантациясының көптеген қоныс салушылары кальвинистік көзқарасты ұстанған, бағынбаушы және ресми дінге мойын бұрмаған діни топтардан шыққан. Олардың ішінде негізінен Төменгі Шотландия пресвитериандары, сондай-ақ ағылшын пуритандары мен квакерлер, француз гугеноттары және неміс палаталары болды. Бұл кальвинистік топтар шіркеу мәселелерінде еркін араласып, діни сенім ұлттылықтан гөрі маңыздырақ болды, себебі олар католик ирландтар мен англикандық ағылшын көршілеріне қарсы бірікті. Жаңа дүниеге келгеннен кейін, көбінесе пресвитериандық шотланд-ирландтар Вирджиния және Каролина штаттарының таулы аймақтарына көшіп, жаңа қоныстар құрды. Ольстерден келгендердің көптеген қашық елді мекендерін құруы, Пресвитериан шіркеуінің білікті, жоғары білім алған дін қызметкерлеріне деген сұранысты қанағаттандыруын қиындатты. Баптистер мен методистер сияқты діни топтар дін қызметкерлерін тағайындау үшін жоғары білімді талап етпеді және шотланд-ирландтардың өсіп келе жатқан қауымдастығының сұранысын қанағаттандыру үшін оларға жедел түрде министрлер ұсынды. 1810 жылға қарай баптист және методист шіркеулері басымдыққа ие болды, ал шотланд-ирландтардың ұрпақтары бүгінде көбінесе баптист немесе методист болып табылады. Ванн (2007) шотланд-ирландтардың 18 ғасырда Оңтүстіктің Жоғарғы аймағындағы "Библия белдеуін" қалыптастыруда маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Ол олардың жоғары білім беру стандарттарына ұмтылысын, ескі елден әкелген "геотеологиялық ой-өрісін" және шекаралық дінге ауыстырылған саяси тәуелсіздіктерін атап өтеді.

Принстон

1746 жылы шотланд-ирландтық пресвитериандар Нью-Джерси колледжін құрды, кейін ол Принстон университеті деп аталды. Мақсаты – Жаңа Нұр пресвитериандық пасторларын даярлау болды. Колледж шотланд-ирландтық Американың білім және дін орталығына айналды. 1808 жылға қарай, Пресвитериан шіркеуінің колледжге деген сенімі төмендегендіктен, жеке Принстон теологиялық семинариясы құрылды, бірақ көптеген ондаған жылдар бойы Принстон колледжіне пресвитериандық бақылау сақталды. Осы уақытта Чарльз Ходж басшылығымен Принстон семинариясы консервативті теологияны қалыптастырды, ол 20 ғасырда фундаменталистік протестантизмнің қалыптасуына зор ықпал етті.

Қатысушы реформация шіркеуі

Үлкен пресвитериан шіркеуі шотландтық-ирландтар мен Жаңа Англиядан келген янкилердің қоспасы болса, бірнеше кіші пресвитериандық топтар негізінен шотландтық-ирландтардан құралған және олар американдық діни мәдениетке сіңісу процесін көрсетеді. Фиск (1968) Көне Солтүстік-Батыстағы Ассоциацияланған реформаланған шіркеудің тарихын 1782 жылы Ассоциацияланған және реформаланған пресвитериандардың бірігуінен бастап, 1858 жылы осы органның Шотландтық-ирландтық шіркеулермен бірігіп, Біріккен пресвитериан шіркеуін құруына дейін зерттейді. Ол Батыс Ассоциацияланған реформаланған синодына айналды және Орта Батыста орналасқан күйінде қалды. 1820 жылы ол шығыс шіркеулерінің үлкен Пресвитериан шіркеуіне, янки ерекшеліктерімен сіңісуге ұмтылуына байланысты бас шіркеуден бөлінді. Батыс Ассоциацияланған реформаланған синоды шотландтық-ирландтық тамырлары бар иммигрант шіркеуінің ерекшеліктерін сақтап, Вестминстер стандарттарына баса назар аударды, құдайға сыйынғанда тек псалмдарды ғана пайдаланды, сенбі күніне қатысты болды және құлдырауға қарсы күресті, католиктерге қарсы болды. 1850 жылдары сіңісудің көптеген белгілері байқалды. Ол экуменикалық қызығушылықты арттырды, Батыс пен қалаларды жаңаруға деген қызығушылықты күшейтті, ал шотландтық-ирландтық тарихының ерекше ерекшеліктерін сақтауға деген қызығушылығы төмендеді.