Кіріспе

Құрылыс кірпішінің түрі

Клинкер кірпіш – ғимараттар салуда қолданылатын жартылай шыныланған кірпіш. Клинкер кірпіштері ылғал балшықтан жасалған кірпіштерді күйдіру кезінде артық қыздыру арқылы өндіріледі, бұл кірпіш бетін күйдіріп, жылтыр, қоңыр түсті қаптама түзеді. Клинкер кірпіштері қара түсті болып келеді және көбінесе дұрыс емес пішінге ие немесе жарықтар болады. Клинкер кірпіштері стандартты кірпіштерге қарағанда тығыз, ауыр және тегіс емес. Алғашқыда бұл клинкерлер кемшілік деп есептеліп, тасталған, бірақ 1900 жылдар шамасында сәулетшілер оларды қолдануға жарамды, ерекше және тартымды деп тапты. Клинкер кірпіштері өнер және қолөнер қозғалысының жақтастары тарапынан кеңінен құрметтелді. Шығыс жағалауда клинкерлер колониалдық стильде кеңінен қолданылды. Клинкер кірпіштері голландтық төсеме кірпіштері деп те аталады. 18 ғасырдағы Нью-Йоркте голландтар қоңыр клинкерлерді қалыпты кірпіштермен араластырып қолданды. Кейбіреулер кірпіш қабырғаларында үй иесінің әріптерін бейнелеу үшін клинкерлерді пайдаланды, мысалы, Ян Ван Хоэсен үйінде.

Техникалық ақпарат

Клинкерлер қалдықтардан, сынықтардан, далалық және ақ немесе қызыл күйдірілген саз балшықтарынан тұрады. Шикізаттың әртүрлі қоспаларын пайдалану арқылы көптеген әртүрлі түс нюанстарын алуға болады. Құрылыс материалдарын өндіру үшін бастапқы материалдар – саз және су – араластырылып, сымды экструзия әдісімен өнеркәсіптік түрде қалыптастырылады. Ерекше мақсаттар үшін, мысалы, ескерткіштерді қалпына келтіру үшін қолмен жасалған клинкерлер қолданылады. Кептіру кезінде судың мөлшері шамамен 3%-ға дейін төмендейді. Содан кейін клинкерлер туннельді пеште (бұрынғыда дөңгелек пештерде) қалыпты кірпіштерге қарағанда жоғары температурада күйдіріледі.

Германиядағы клинкерлер

Германияда клинкер кірпіштері (немісше: Klinkerziegel) Германиялық Стандарттау Институтының DIN 105 стандартына сәйкес аталады. Олар толық клинкер (KMz) және жоғары тесікті клинкер (KHLz) арасында айырмашылығы бар. Канал клинкерлері Германиялық Стандарттау Институтының DIN 4051 стандартына сәйкес аталады. Клинкерлер қырауға төзімді, сондықтан фасадтар үшін ерекше қолайлы. Клинкер тастардың форматтары Германиялық Стандарттау Институтының DIN 1053 стандартына сәйкес аталады. Әртүрлі форматтардың негізі – ұзындығы, ені және биіктігі бар стандартты формат (NF). Фасадты жобалау үшін архитекторлар арнайы өлшемдерде жасалған клинкерлерді де тапсырыс береді. Фасадтарда қолдану үшін әртүрлі пішінді элементтерді (мысалы, клинкер экспрессионизмі, суретке қараңыз) пайдалануға болады. Бұрын клинкерлер азаматтық құрылыс жұмыстарында, мысалы, көпірлер салуда, кәріздер мен гидротехникалық құрылыстарды салуда, минометтік шлюздер мен бункерлерде немесе жол құрылысына арналған төсеу тастары ретінде жиі қолданылған. Немец мүсіншісі Эрнст Барлах оның талаптарына сәйкес, мысалы, Ilse Bergbau AG кірпіш зауытында шығарылған клинкерлермен жұмыс істеген.

Торфтан жасалған клинкер

Клинкер кірпіштері торфпен күйдірген кезде ерекше түс алады, көбінесе жасыл реңдерде. Гамбургтегі Чилехаус және Рамада қонақ үйі – торфпен күйдірілген клинкерден салынған танымал ғимараттар. Торфпен күйдірілген клинкерді өндіретін соңғы сақиналы пеш әлі де Аурих қаласының (Шығыс Фризия) жанындағы Ненндорфта жұмыс істейді, бұл кірпіштер "Wittmunder Torfbrandklinker" (Витмунд торфты клинкері) деген атпен сатылады.

Греппин клинкері

Греппин клинкері (Greppiner Klinker) – қатты күйдірілген сары клинкер кірпіш. Греппин клинкерлері 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында теміржол құрылыстарын қаптау үшін негізгі материал ретінде қолданылған.

Клинкер кірпіштері

Бұл қайта өңделген кірпіш плиткалары толық клинкер кірпіштерден емес, жартылай клинкерлерден жасалған. Толық клинкерлер өте қатты, егер еденге төселсе, аяқтарды ғана емес, туфлілерді де тоздырып жібереді. Клинкер кірпішінің беті соншалықты қатты, оған тигенде шыныдай сезіледі, ал кез келген өткір жиектері жұмсармайды. Клинкер кірпіштерінің жартысы 100 жылдан астам бұрын ағаш отынымен қыздырылатын пештерде жоғары температурада күйдірілген, бірақ пешке тиеу алдында күнге кептірілгендіктен, толық клинкер кірпіштеріне тән шынылану деңгейіне жете алмайды. Осының арқасында олар аяққа тигенде жұмсақ болады, сондықтан еденге төсеуге әлдеқайда ыңғайлы. Олар уақыт өте келе тозып, одан да жұмсақ болады. Пештер ағаш отынымен қыздырылғандықтан, пештің әртүрлі бөліктерінде температураның айырмашылығы болады, осы да кірпіш плиткасына ерекше түс беруге себеп болады.