Кіріспе

Бау аспаптары

көмейлі аспап

Ребаб ([[wikt:ربابة, rabāba, түрліше жазылатын rebap, rubob, rebeb, rababa, rabeba, robab, rubab, rebob, т.б.) – Ислам сауда жолдары арқылы Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Орталық Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Еуропаның бір бөлігіне дербес тараған бірнеше байланысты бау аспаптарының атауы. Аспап көбінесе көмеймен тартылады, бірақ кейде қысылып та ойнатылады. Бұл белгілі ең ерте көмейлі аспаптардың бірі, ол 8 ғасырдан кешіктірмей айтылған және көптеген көмейлі және баулы аспаптардың бастауы болып табылады.

Құрылыс

Ребаб кеңінен таралған музыкалық топтар мен жанрларда қолданылады, оның таралу аймағына қарай, әртүрлі жерлерде құрылысы мен ойналуы әртүрлі болады. Иранның, әсіресе Ahvaz аймағындағы құрылыс принципі бойынша ребаб – виола да гамбаға ұқсас диапазонды үлкен аспап, ал батысқа қарайғы нұсқалары көбінесе кішкентай және жоғары дыбысты болады. Аспаптың корпусы Жавадағыдай әсем өрнектелгеннен бастап, 2 ішекті Мысырдың "Ніл скрипкасы" сияқты қарапайым үлгілерге дейін өзгереді. Оның корпусы жартылай кокос қабығынан жасалуы мүмкін, ал күрделірек нұсқаларында металл резонатор орнатылған, ал алдыңғы бөлігінің жартысы соғылған мыспен, екінші жартысы – сиыр терісімен қапталған болуы мүмкін. Аспаптың тірегі виолончельдікіне ұқсас.

Тарих

Ричард Валашектің айтуынша, иілімді ребаб ислам мәдениетінің ықпалымен дамыған. Ребаб араб бедуиндерінің музыкасында кеңінен қолданылып, қазір де қолданылуда. Иоганн Людвиг Буркхардт өзінің «Арабиядағы саяхаттары» атты еңбегінде былай деп жазады: «Олардың аспаптарында рабаб (гитараның бір түрі), ней (кларнеттің бір түрі) және домбыра немесе дауыл ғана бар». Иракта оны «жоза» деп атайды, бұл кокос қабығынан жасалған резонатордың атынан шыққан. Парсы музыкасында да осыған ұқсас пішін мен құрылысы бар «каманче» деп аталатын иілімді аспап бар. Ол Ислам сауда жолдары арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияны қоса алғанда, түрлі аймақтарға тарады. Белгілі ирандық әнші және ребаб орындаушысы Хасан Эгзар Ченени туралы мәліметтерді қараңыз.

Оңтүстік-шығыс Азия

Индонезияның гамелан музыкасында ребаб негізгі әуенді безендіретін маңызды аспап болып табылады. Ол екі ішекті, садақпен тартылатын лата, негізінен ағаштан жасалған, дәстүрлі түрде, бірақ қазір сирек, бір кокос қабығынан тұрады және оның үстіне өте жұқа созылған тері жабылады. Екі қола ішек бір-бірінен квинта аралығында қосылады, ал жылқы қылынан жасалған садақ қазіргі батыс ішекті аспаптарынан өзгеше, бос байланады. Ойыншының қолымен садақтың кернеуі реттеледі, бұл орындау техникасын қиындатады. Малайзияда, әсіресе шығыс Малайзияның Келантан және солтүстік Теренггану (Бесут) штаттарында ребаб маңызды дәстүрлі музыкалық аспаптардың бірі саналады. Оның басқа аймақтардағы ребабтардан сыртқы түрі айқын ерекшеленеді. Онда 3 ішек, 3 құлақ (телинга), әсемдік үшін арналып жасалған, алынып тасталатын бас бөлігі (кепала), сиырдың қарыннан жасалған тері және кішкентай, сосачок сияқты дыбыс басу механизмі (путинг) бар. Ребаб макьонг тобында, тарік селемипітте, сондай-ақ "Майн Петри" деп аталатын емдік жолда қолданылады.