Христиан дінінде вегетариандық және вегандық тағамдану

Кіріспе

Диеталық заңдар

Христиандық вегетариандық – христиандық сеніммен байланысты немесе одан туындаған себептермен вегетариандық өмір салтын ұстану тәжірибесі. Басты үш себебі – рухани, тамақтану және этикалық. Этикалық себептер Құдайдың жаратылысына, жануарлардың құқықтары мен әл-ауқатына, немесе екеуіне де деген алаңдаушылықты қамтуы мүмкін. Сол сияқты, христиандық вегандық – христиандық сеніммен байланысты немесе одан туындаған себептермен ешқандай жануар өнімдерін пайдаланбау. Пескатариандық ерте Шіркеуде, дін қызметкерлері мен мирян арасында кең таралған. Ерте яһуди-христиан гностиктерінің бірі – ебуниттер, Иоанн Баптист, Әділ Иаков және Иса вегетариандық болған деп санайтын. Әртүрлі христиан шіркеулерінің кейбір діни ордендері пескетариандықпен айналысады, оның ішінде бенедиктиндер, францискандар, траппистер, картузиандар және цистерциандар. Әртүрлі шіркеу басшылары вегетариандықты ұсынған, соның ішінде Джон Уэсли (Методист шіркеуінің негізін қалаушы), Уильям және Кэтрин Бут (Құтқару армиясының негізін қалаушылар), Уильям Каухерд (Киелі кітап христиан шіркеуінен) және Элен Г. Уайт (Жетінші күнді адвентистерден). 1809 жылы Киелі кітапқа негізделген христиан шіркеуін құрған Каухерд 1847 жылы әлемдегі алғашқы Вегетариандық қоғамды құруға көмектесті. Христиандық вегетариандық қауымдастық (ХВҚ) сияқты ұйымдар осы ұғымды насихаттау үшін жұмыс істейді. Бұған қоса, көптеген христиандар ораза кезінде вегетариандық немесе вегандық өмір салтын оразалық құрбандығы ретінде таңдауы мүмкін. VI ғасырға дейін ораза күндері қырық күн бойы қара ораза ұсталып, күн батқаннан кейін сумен бірге вегетариандық тамақ жеуге рұқсат етілген.

Киелі кітаптағы сөздер

Христиандық вегетариандық шіркеу тарихы бойында кең таралған тағамдық таңдау болған жоқ. Дегенмен, кейбіреулер «христиандық тарихында вегетариандыққа қатысты ұзақ дәстүр бар» деген пікір білдіреді. Ең басты екі түрі – рухани негіздемелі вегетариандық (вегетариандық аскетизм тәсілі ретінде немесе ашкөздік күнасына қарсы тұру арқылы, адамды Құдайға жақындастыру ниетімен қабылданады) және этикалық негіздемелі вегетариандық (этикалық себептермен, мысалы, адам емес жануарларға қатысты мәселелер бойынша қабылданады). Христиандық этикалық вегетариандық (немесе вегандық) көбінесе (кем дегенде, кейбір) христиандар вегетариандық болуы керек деген нормативтік талапқа сәйкес міндеттемемен байланысты. Сондықтан христиандық этикалық вегетариандықтар өз ұстанымдарын Киелі кітапқа сүйеніп түсіндіреді. Киелі кітапта этикалық вегетариандықты қолдайтын аяттар болғанымен, жануар етін жеудің моральдық тұрғыдан қабылдандығын көрсететін аяттар да бар.

Ескі Келісім

Христиан вегетариандықтары үшін ең маңызды өлеңдердің бірі – Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы әңгіме. Адамдарды жаратқаннан кейін Құдай оларға 1-тараудың 29-30-шы өлеңдерінде былай деді: «Міне, Мен сіздерге жер бетіндегі барлық тұқым беретін өсімдіктерді және жемісінде тұқымы бар барлық ағаштарды бердім. Олар сіздерге тамақ болады. Ал жер бетіндегі барлық жануарларға, аспандағы барлық құстарға және жер бетінде қозғалатын барлық тірі нәрсеге Мен барлық жасыл өсімдіктерді тамақ ретінде бердім». Осылай болды. Осы өлеңде Құдай адамдарға ғана емес, сонымен қатар жердегі барлық жануарларға өсімдіктерден тұратын диета тағайындайды. Христиан вегетариандары мен вегандары Құдайдың барлық жаратылыстар өсімдіктер жеген жаратылысын «өте жақсы» деп жариялағанын атап көрсетеді. Сонымен қатар, Құдайдың бастапқы жаратылысы вегетариандық болғандықтан, Ол барлық жаратылыстарын осылай өмір сүруіне ниеттенгенін көрсетеді. Бұл идея – Құдай барлық жаратылыстардың өсімдіктер жеуін ниеттенгені – кейде Исая кітабындағы Бейбіт Патшалықтың көрінісімен қосымша қолдауға ие, онда бір күні Құдай жаратылысты жалпы вегетариандық күйге қайта жаңартады: «Қасқыр қозымен бірге тұрады, барс кішкентай қоянмен жатыр, бұзау, арыстан және бордақыланған жануар бірге болады, оларды кішкентай бала жетектейді. Сиыр мен аю бірге жайылады, олардың балалары бірге жатады, арыстан өгіз сияқты сабан жейді. Емшекті бала аспидің ойығының үстінде ойнайды, ал сүтінен айырылған бала жыланның қонысына қолын созады. Олар зардап шекпейді және тауларымдағы киелі жерімде ешкімге зиян келтірмейді, өйткені жер Раббының білімімен толы болады, су теңізді жабатын сияқты». Кейбір христиан вегетариандары бұл эсхатологиялық көзқарас вегетариандық немесе вегандық диетаны осы жерде және қазір қабылдауға себеп береді деп санайды. Сонымен қатар, Жаратылыс 1:26–28-де адамдарға жануарларға берілген билік Жаратылыс 1:29–30-ның барлық жаратылыстарға өсімдіктерден тұратын диета тағайындауының жарығында түсіндірілуі керек екені жиі айтылады. Христиан вегетариандары мойындайтындай, Жаратылыс 1:26–28 көбінесе жануарларды жеуді ақтау үшін қолданылған. Бірақ бұл қателік, дейді олар. Адамдарға жаратылысқа билік берілгенін және келесі өлеңде адамдарға өсімдіктерден тұратын диета ұсынылғанын мойындағаннан кейін, билікті басқару немесе қызмет ету тұрғысынан түсіну керек екендігі анық болады: адамдар жаратылысқа қамқорлық жасау және оның гүлденуін іздеу тұрғысынан билік етуге шақырылады, дәл жақсы егемен өзінің патшалығының гүлденуін қалайды. Ғылыми әдебиеттерді зерттеу барысында Кэрол Адамс билік ету, билеу, бағу, қамқорлық көрсету, тәрбиелеу және басшылық ету сияқты билікті түсінудің әртүрлі жолдарын келтіріп, осы ұғымдардың ортақ ерекшелігі – олардың игіліктілігі екенін айтады. Жаратылыс кітабының алғашқы тараулары, әрине, Киелі кітаптағы оқиғаның бастамасы ғана. Христиандық вегетариандық немесе вегандыққа қолдау көрсетуге болатын өлеңдер болғандықтан, жануарларды жеудің моральдық тұрғыдан рұқсат етілгенін көрсететін өлеңдер де бар. Христиан вегетариандары үшін ең қиын өлеңдер – жануарларды жеуге рұқсат беретін өлеңдер. Жаратылыс 9:3–4 – осыған қатысты алғашқы мысал. Бұл өлеңде Құдай Нұх пен оның отбасына жануарлар енді олардың тағамы болады, бірақ олар қанды ет жемеуі керек екенін айтады. [] Алайда, бұл өлеңнің мағынасы жануарларды жеудің моральдық мәніне қатысты даулы болып қала береді. «Мен адам баласының кесірінен жерді енді қарғамаймын, өйткені адамның жүрегі бала кезінен-ақ жамандыққа бейім. Мен енді барлық тірі нәрсені жоқ қылмаймын, бұрынғыдай». Бұл Құдай адамзатты «бала кезінен зұлым» деп санағанын және мүмкін осы түсініктің аясында, Ол оларды жамандық жасағаны үшін жазаламайды, мысалы, ет жеу сияқты көрсетеді. Сол сияқты, «жер бетіндегі барлық жануарлар, құстар және балықтар сіздерден қорқып, сіздерді қорқытатын болады. Олар сіздердің қолыңызға тапсырылды». Басқалар Нұх пен оның отбасына Жаратылыс 9:3–4-те берілген рұқсатты «қалай істесең де, сойылған малдың етінен қанды толықтай алып тастамайсың» деп, тамақ үшін жануарларды өлтіруге рұқсат ретінде емес, егер табылса, өлі жануарларды іздеп, жеуге шақыру ретінде түсіндіреді. Алайда, жануарларды жеудің заңдылығын және ет жеудің қалыптылығын болжайтын өлеңдердің саны бұл тәсілдерге қарсылық көрсетеді. Бұл мәтіндерге тағы бір көзқарас – Құдай адамның күнәкарлығына байланысты жануарларды жеуге рұқсат берді деген ой. Басқаша айтқанда, Құдай адамдарға адам емес жануарларды жеуге рұқсат берді, бұл адамзаттың құлдыраған жағдайына байланысты жасалған ұсыныс. Ричард Янг адамдардың диетасына жануарларды енгізу және жануарларды діни құрбандықтарға пайдалану құлдыраған адамзатқа бейімделу үшін жасалған ұсыныстар болуы мүмкін екенін айтады. Бұл тәсіл христиан вегетариандары мен вегандарына Киелі кітаптың барлық уағыздарын қабылдауға мүмкіндік береді, сонымен қатар Құдайдың барлық жаратылыстарының бейбіт және берекелі өмір сүруін қалағанын білдіреді. Вегетариандық практикаға қатысты басқа да маңызды өлеңдерге Сандар 11 кітабы кіреді, онда израильдіктер маннадан шаршап, «Раббылардың Талмудында [ ] жеген кезде қандай дәмі мен хош иісі болса, сондай дәмі мен хош иісі болатын» және жануарлық өнім емес еді. Маннаны Құдай израильдіктерге берді, бірақ олар одан шағымданып, орнына ет қалады. [Сандар 11:4–10] Олар осы үшін айыпталды, бірақ Құдай оларға ет берді, содан кейін олар ауырды. [Сандар 11:32–34] Олардың құштарлығының салдарынан оқиға болған жер Киброт-Хаттава деп аталды.) және орнына көкөністерді сұрайды (zērōʿîm, Strong's #2235). [] Алайда, қазіргі заманғы теологиялық пікірлер бұл жағдайда Даниял, Ханания, Мисаил және Азария олардың сенімі бойынша «қызыл ет» емес, бірақ олардың сенімі бойынша ырымсыз саналатын тағамды қабылдамайды деп санайды. [Даниял 1:15] «Олардың жүздері он күннен кейін патшаның тағамын жеген балалардың жүздерінен гөрі әлдеқайда жақсы және семіз болды».

One of the most important passages for Christian vegetarians is the creation narrative in the Book of Genesis. After creating humans, God addresses them in chapter 1, verses as follows:
God said, "See, I have given you every plant yielding seed that is upon the face of all the earth, and every tree with seed in its fruit; you shall have them for food. And to every beast of the earth, and to every bird of the air, and to everything that creeps on the earth, everything that has the breath of life, I have given every green plant for food". And it was so. In this passage, God prescribes a plant based diet not just for humans, but for all land based non human animals. Christian vegetarians and vegans point out that it was this creation—where all creatures ate plants—that God then declared "very good" in verse 31. Moreover, that God's initial creation was a vegan creation suggests that this is how God intended all his creatures to live. This idea—that God intended for all his creatures to eat plants—is sometimes further supported by noting that the vision of the Peaceable Kingdom found in the Book of Isaiah suggests that, one day, God will restore the creation to such a state of universal vegetarianism:
The wolf shall live with the lamb, the leopard shall lie down with the kid, the calf and the lion and the fatling together, and a little child shall lead them. The cow and the bear shall graze, their young shall lie down together; and the lion shall eat straw like the ox. The nursing child shall play over the hole of the asp, and the weaned child shall put its hand on the adder’s den. They will not hurt or destroy on all my holy mountain; for the earth will be full of the knowledge of the Lord as the waters cover the sea. Some Christian vegetarians have suggested that this eschatological view provides reasons to adopt a vegetarian or vegan diet here and now. Moreover, the point has often been made that the dominion which humans are given over the non human animals in Genesis 1:26–28 must be understood in light of Genesis 1:29–30 which decrees a plant based diet for all creatures. Genesis 1:26–28 has, it is acknowledged by Christian vegetarians, often been used to justify the eating of animals. But this is a mistake, they suggest. Once it is recognized that humans are given dominion over creation, and that in the very next verse humans are prescribed a plant based diet, it will become apparent that dominion should be understood in terms of stewardship or servant hood: humans are called to rule creation in the sense of caring for it and seeking its flourishing, just as a good Sovereign would seek the flourishing of his or her realm. In a survey of the scholarly literature on the relevant Hebrew terms, Carol J. Adams lists governing, ruling, shepherding, caring for, nurturing, and leading about as potential ways of understanding dominion, and notes that the common characteristic of these concepts "is their benignity". The opening chapters of Genesis are, of course, only the beginning of the biblical story. And just as there are passages which can be cited in support of a Christian vegetarianism or veganism, so there are passages which suggest that eating animals is morally permissible. The most problematic passages for Christian vegetarians are those which include an explicit permission to eat animals. Genesis 9:3–4 is the first such example. In this verse, God tells Noah and his family that animals will now be their food, although they are not to eat animal flesh which contains blood. [] However, the context of the passage remains contentious to the morality of eating Animals. “I will never again curse the ground because of humankind, for the inclination of the human heart is evil from youth; nor will I ever again destroy every living creature as I have done." Indicating that God has deemed Humanity 'evil from youth' and perhaps within the context of this understanding, says he will not smite them for doing evil, potentially such as eating meat. Similarly "The fear and dread of you shall rest on every animal of the earth, and on every bird of the air, on everything that creeps on the ground, and on all the fish of the sea; into your hand they are delivered." Others interpret the permission given to Noah and his family in Genesis 9:3–4, not as a free pass to kill animals for food because "no matter what you do you can never remove all the blood from the flesh of a slaughtered animal", but as an invitation to scavenge for and eat dead animals if any are found. These approaches are put under pressure, however, with the sheer number of passages which appear to presuppose the legitimacy of eating animals, and the normalcy with which meat eating is treated. Another approach to these texts is to suggest that God reluctantly permitted the eating of animals due to human sinfulness. In other words, God permitted humans to eat non human animals as a concession to the Fallen state of humanity. Richard Young raises the possibility that both the introduction of animals into the human diet, and the use of animals in religious sacrifices, were concessions to a Fallen humanity that were used to deal with humanity where it was at. This approach allows the Christian vegetarian or vegan to take the entire biblical witness seriously, while also holding that God's preference is for a peace and shalom throughout creation. Other passages of relevance to the practice of vegetarianism include Numbers 11, where the Israelites tired of manna, a food of which "The Rabbis of the Talmud held that [ ] had whatever taste and flavor the eater desired at the time of eating" and which probably was not an animal product. Manna was given to the Israelites by God, but they complained about it and wanted meat instead. [Numbers 11:4–10 ] They were condemned for this, although God relented and gave them meat, which then made them ill.[Numbers 11:32–34 ] Because of their lust, the place where the incident happened became known as Kibroth Hattaavah.) and instead requests vegetables (zērōʿîm, Strong's #2235). [] However, current common theology argues that in this instance Daniel, Hananiah, Mishael and Azariah are rejecting food that is considered to be unholy by their faith (eating food that had been sacrificed to pagan gods), and not meat per se, despite that "at the end of ten days their countenances appeared fairer and fatter in flesh than all the children which did eat the portion of the king's meat". [Daniel 1:15 ]

Филон Ессейлердің «Құдайға құлшылық етуде ең ұқыпты болғандықтан, жануарларды құрбан етпейді, бірақ өздерінің жүректерін лайықты құрбандық ретінде ұсыну дұрыс деп санайды» дейді. Олар құрбандықтар «ғибадатхананы ластайды» деп санайды. Ұлыбританиядағы Христиан Вегетариандық қауымдастығы «ет» сөзі Ескі және Жаңа өсиеттердің ешбір нұсқасында жануарлық тағамды ғана білдіретін бірде-бір жерде қолданылмағанын мәлімдейді (мысалы, «жал»). ҚВА Бібліяның алғашқы аудармалары жасалған кезде «ет» сөзі жалпы тағамды білдіргенін айтады. Кез келген нақты тағамды белгілеу үшін тағам, ұн немесе дәндіктер қолданылған. ҚВА-ның мәлімдемесіне сәйкес, «ет» деп аударылған Жаңа өсиет сөздеріне мыналар кіреді: broma («желінетін нәрсе»/қолданылуы: 16 рет); brosimos («жеуге жарамды»/қолданылуы: 1 рет); brosis («жеу әрекеті; желінетін нәрсе, тағам; жандардың тағамы»/қолданылуы: 7 рет); prosphagion («наны бар нәрсе; балық қайнатылған немесе қуырылған»/қолданылуы: 1 рет); sitometron («дәндік немесе тағамның өлшенген порциясы»/қолданылуы: 1 рет); trapeza («тағам қойылған үстел, тамақтанатын орын»/қолданылуы: 1 рет); trophe («тағам, күш беру»/қолданылуы: 13 рет); phago («жеу, тамақ ішу, тамақтану, жұту, тұтыну»/қолданылуы: 3 рет).

Лұқа 24 Иса балық жеп жатыр

Исаның балық жеп, шәкірттеріне балық аулауға болатын жерді айтуы, оны олар үшін пісіріп дайындағаннан бұрын, христиандық этикалық вегетариандық және вегандық жазбаларда жиі кездесетін тақырып. Түпнұсқада балық туралы ештеңе айтылмаған, тек нан туралы ғана айтылған. Киелі кітапта Исаның қандай да бір ет жегені туралы нақты айтылмаған, ал Уэбб соңғы кешкі ас кезінде қоян-тоқпанның есімдерінің аталмағанын оның ет жемегенін көрсететін дәлел ретінде келтіреді. Клоу мен Кингтің пікірінше, Исаның балық және мүмкін басқа да ет жегені кейбір жағдайларда ет жеуге рұқсат етілетінін ғана көрсетеді, бірақ қазіргі заманғы, индустриалды шаруашылық жүйесіндегі (мысалы, жұмыртқа тууға дайындалған тоқпаннан бір күндік еркек балапандарды жаппай өлтіру сияқты) тәжірибелер мұндай шаруашылықтарда өндірілген етті тұтынуды моральдық тұрғыдан күмәнді етеді. Энди Алексис Бейкер Киелі кітаптағы аяттардың көбінесе терең түсіндіруді қажет ететінін және әдебиеттік сөзбе-сөзділікке қарсы тұру үшін Киелі кітапты зерттеуге шақырады. Мысалы, ол Джеральд О'Коллинстің еңбегін келтіреді, ол Луканың 24:41-43 аяттарындағы және Елшілердің істері кітабының 1-ші тарауындағы осы көріністі сипаттау әдісінің айырмашылықтары мен Лука 24:41-43 және 1 Коринфтіктерге 6-шы тарау арасындағы керістің осы аятты сөзбе-сөз түсінуге мүмкіндік бермейтінін айтады. Вуйчич бұл үзіндіні «синоптикалық принцип» деп аталатын принципке сүйене отырып түсіндіреді.

Елшілердің істері 10 .

Елшілердің істері кітабының оныншы тарауында елші Петірге берілген аян туралы айтылады. Осы аянда Петір аспаннан төрт бұрышынан ілінген үлкен дастарқанның төмен түсіп келе жатқанын көреді. Дастарқанда барлық түрлі жануарлар бар екені айтылады, сосын Петір бір дауыс естиді (ол оны Құдайдың бұйрығы деп түсіндіреді), «Тұр, Петір! Сой және же!» Петір бас тартады, ал дауыс былай дейді: «Құдай тазалаған нәрсені сен арам деп атама!» Христиан вегетариандары мен вегандары бұл үзіндіде қай жануарларды жеуге болады немесе жеуге болмайды деген мәселе емес, Евангелие кімге арналған деген мәселе екенін айтады. Лора Хобгуд Остердің сөзіне қарағанда, «Көрініс жануарларды жеу туралы емес, керісінше, барлық адамдарға мейірімділікпен қабылдауды көрсету туралы. Киелі мәтіндердегі жануарлар көбінесе нақты жануарлар болып табылады және оларды солай қарастыру керек, бірақ бұл жағдайда Петірдің аянында жануарлар басқа адамдарды қоғамнан шеттетуге әкелетін адамдық категорияларды бейнелегендей көрінеді». Сара Уитроу Кинг Құдай осы көріністі Петірге «бірліктің кедергілерін жою және Құдайдың билігін жер бетінде ілгерілету үшін бізден бөлінгендермен келісу керектігін» еске салу үшін пайдаланғанын жазады. Джон Вуйчич Кингпен келіседі, Петірдің аян алғаннан кейін ештеңе жемегенін атап көрсетеді. Вуйчич былай деп жазады: «Дастарқанда «таза» деп аталатын жануарлар да болды. Петір кемінде бір қой немесе сиырды таңдап сойып тастауға болар еді, бірақ ол олай істемеді». Вуйчичтің пікірінше, Петір таза жануарды жемеген себебі – ол вегетариан болған. Христиан вегетариандары мен вегандары Марк 7-дегі Исаның үйретісінің мәні, оның ізбасарлары жүректерінің күйіне назар аудару керек екенін көрсетеді, ол «Құдаймен, бір-бірімен және әлеммен қарым-қатынасымызды анықтайды».

Жаңа Келісім

Вегетариандық кейбір ерте христиандық айналымдарда, әсіресе Римде, дау тудырған көрінеді. Киелі кітаптың Жаңа өсиетінде елші Пауыл "сенімі нашар" адамдардың "тек көкөніс жейтінін" айтады, бірақ ол 13-тарауда ет жеушілерді де, вегетариандықтарды да "бірін-бірі бағаламауға" ескертеді және 21-тарауда "[Ет жемеу] жақсы". Пауыл сондай-ақ: "Рух анық айтады, кейінгі уақыттарда біреулер сенімнен бас тартып, адастыратын рухтар мен бесiмдер үйреткен нәрселерге еретін болады. Мұндай үйретімдер екі жүзді өтірікшілер арқылы таралады, олардың санасы қызған темірмен күйдірілгендей болады. Олар [бізге] белгілі бір тағамдардан бас тартуға бұйырады". [] Христиандық Вегетариандық қауымдастығының мәлімдемесіне сәйкес, Пауыл вегетариандыққа сілтеме жасаған жоқ, олар ол кезде бұл мәселе болмағанын айтады, бірақ ет сататын жерден ет жемеу салтына қатысты, себебі олар (Даниялға қатысты жоғарыда айтылған мәселе сияқты) оның құдайға құрбандық шалынған деп қорқады. Сондықтан, егер мен ет жесе, бауырласымның сенімін құлатпау үшін, әлем тұрғанда ет жемеймін.

Патристік дәлелдер

IV ғасырда кейбір яһуди-христиандық топтар Исаның өзінің вегетариандық болғанын айтқан. Эпифаний Ебуниттердің Ізгі хабарынан Исаның бас діни қызметкермен болған жанжалын келтіреді. Иса (с.ғ.с.) басшылыққа қарсы айтқан: "Мен құрбандықтар мен қанды тойларды жою үшін келдім, және егер сіздер құрбандық шалуды және ет пен қан жеуді тоқтатпасаңдар, онда Құдайдың қаһары сіздерден кетпейді, олай болса, сіздердің әкелеріңізге шөлде болғандай, етке құмарлық танытып, тойға жетіп, шірікке толып, азапқа ұшырады." Лайтфуттың сөзіне қарағанда, "христиандыққа өткен ессендер құрбандықтарды өлтіруді Еврейлерге жолданған хатта айтылған себептерден өзгеше себептермен айыптады, олардың құрбандықтардың Атанумен тоқтатылғаны үшін емес, олардың табиғатынан Құдайға ұнамсыз болғандықтан, олардың дұрыс болмауы үшін емес, олар бастапқыда дұрыс болмағандықтан." Дидаскалия өзі вегетариандықты қолдамаса да, "ет жемеу керек" деп сенетін және адамның жаны бар нәрсені жемеуі керек екенін айтқан адамдар тобын жазады. Ерте христиандық вегетариандық көрінеу түрде "қазіргі заманғы" христиандық мәдениетінің пайдасына басымдықтан шығарылғанмен, вегетариандық практика ерте христиандықта, басшылардың және қара халықтың арасында кеңінен таралған. Өзі вегетариандық болмаса да және христиандардың вегетариандық болуы керек деген идеяға қарсы болса да, Августин "еттен де, шараптан да тыйылатын" христиандардың "саны көп" екенін жазды.

Тарихи даму

Катаризм деп аталатын гностикалық сектаның ізбасарлары орта ғасырларда-ақ балық жейтін вегетариандық (пескатариандық) диетаны ұстанған. 1809 жылы Уильям Каухерд пастордың негізін қалаған Киелі кітап христиан шіркеуі вегетариандық тағамдарды қабылдады. Каухерд вегетариандықтың денсаулыққа пайдалы екенін, ал ет жеудің табиғи емес екенін және агрессияға ұшыратуы мүмкін екенін баса айтты. Кейін ол: «Егер Құдай бізді ет жеуге ниеттенсе, онда ол бізге жеуге дайын күйде (піскен жеміс сияқты) келер еді», – деген. Жетінші күндік адвентистер шіркеуінің негізін қалаушыларының бірі, соның ішінде Джозеф Бейтс және Эллен Уайт, он тоғызыншы ғасырда вегетариандық диетаны қабылдады, ал Эллен Уайт вегетариандық тамақтанудың денсаулыққа пайдасы туралы көрулер алғанын хабарлады. Соңғы кезде Калифорниядағы Жетінші күндік адвентистер шіркеуінің мүшелері вегетариандық диетаны ұстанатын салауатты өмір салтының арқасында ұзақ өмір сүруді зерттеуге қатысты. Бұл зерттеу National Geographic журналында жарияланды. Осы тамырдан тараған тағы бір ағым – Жетінші күндік адвентистер реформа қозғалысы вегетариандықты серіктестіктің бір бөлігі ретінде ұсынады, ал оның көптеген мүшелері вегандық диетаны ұстанады. Дегенмен, әдетте, осы шәмбелік, вегетариандыққа бейім христиандық серіктестіктер «серіктестіктің сынағы ретінде вегетариандықты міндетті етпейді». «Даналық сөзі» – соңғы күндердің қасиеттілері (мормонизм деп те аталады) қозғалысының жақтаушыларына берілген диеталық заң, онда «малдың және құстың етін аз мөлшерде пайдалану керек» және «оларды тек қыс, суық немесе ашаршылық кезінде ғана пайдалану [Құдайға] ұнайды» делінген. Темекі мен алкогольге қарсы тыйымдардан айырмашылығы, Дін мен Келісімдердің осы бөлігіне сәйкес болу ең үлкен Соңғы күндердің қасиеттілер шіркеуі (LDS Church) Иса Мәсіх шіркеуі үшін міндетті емес. Көптеген LDS шіркеуінің басшылары ет тақырыбы бойынша өз пікірлерін білдірді, бірақ Джозеф Ф. Смит 1901 жылы шіркеу президенті болғаннан бері еттен бас тартуға басымдық берілмейтін болды. Бір шіркеу басылымында: «Қазіргі заманғы салқындату әдістері етті кез келген маусымда сақтауға мүмкіндік береді», – делінген. 2012 жылы шіркеудің ресми өкілі Майкл Оттерсон «шіркеу ет тұтынуды шектеуге және дәнді дақылдар, жемістер мен көкөністерді пайдалануға шақырады» деді. Айта кетерлігі, LDS шіркеуі Флориданың орталық бөлігіндегі Deseret Ranches иелігінде және басқарады, бұл АҚШ-тағы ең ірі сиыр шаруашылықтарының бірі. Діни достар қоғамының (квакерлер деп те аталады) кейбір мүшелері вегетариандық немесе вегандық диетаны бейбітшілік туралы куәліктің көрінісі ретінде ұстанады, жануарларға қатысты зорлық-зомбылықсыздықты қолдайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, алғашқы вегетариандық қозғалыстың көптеген квакер жақтаушылары болды. Кейбір Рантер топтары – XVII ғасырдағы Англияда болған конформист емес христиандық топтар – вегетариандық болды. Картузиандар мен цистерциандар сияқты Рим-католик монахтар ордендері балық жейтін вегетариандық диетаны ұстанады. Кармелиттер және Сент-Альберт ережесін ұстанатындар да вегетариандық диетаны сақтайды.

Followers of the Gnostic sect known as Catharism practiced pescatarianism as early as the Middle Ages. The Bible Christian Church founded by Reverend William Cowherd in 1809 followed a vegetarian diet. Cowherd emphasized that vegetarianism was good for health, whilst eating meat was unnatural and likely to cause aggression. Later he is reputed to have said "If God had meant us to eat meat, then it would have come to us in edible form [as is the ripened fruit]." A number of the founders of the Seventh day Adventist Church, including Joseph Bates and Ellen White adopted a vegetarian diet during the nineteenth century, and Ellen White reportedly received visions regarding the health benefits of a vegetarian diet. More recently, members of the Seventh day Adventist Church in California have been involved in research into longevity due to their healthy lifestyle, which includes maintaining a vegetarian diet. This research has been included within a National Geographic article. Another denomination with common origin, the Seventh Day Adventist Reform Movement recommends vegetarianism as a part of fellowship, with many of its members being practicing vegans as well. Typically, however, these sabbatarian pro vegetarian Christian fellowships do not "require vegetarianism as a test of fellowship." The Word of Wisdom is a dietary law given to adherents of the Latter Day Saint movement (also known as Mormonism), which states that "flesh also of beasts and of fowls of the air are to be used sparingly," and that "it is pleasing unto [God] that they should not be used, only in times of winter, or of cold, or famine". Unlike injunctions against tobacco and alcohol, compliance with this part of the Doctrine and Covenants has never been made mandatory by the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church), the largest Latter Day Saint denomination. Many LDS Church leaders have expressed their views on the subject of meat, but since Joseph F. Smith became church president in 1901, emphasis on refraining from meat has largely been dropped. An official church publication states, "[m]odern methods of refrigeration now make it possible to preserve meat in any season". As recently as 2012, official church spokesperson Michael Otterson stated "the church has also encouraged limiting meat consumption in favor of grains, fruits and vegetables." Of note is that the LDS Church owns and operates Deseret Ranches in central Florida, which is one of the largest cow calf operations in the United States. Some members of the Religious Society of Friends (also known as Quakers) practice vegetarianism or veganism as a reflection of the Peace Testimony, extending non violence towards animals. Historically, the early vegetarian movement had many Quaker promoters. Some Ranter groups – non conformist Christian groups that existed in seventeenth century England – were vegetarian. Roman Catholic monastic orders such as the Carthusians and Cistercians follow a pescatarian diet. Carmelites and others following the Rule of St. Albert also maintain a vegetarian diet,

Қазіргі заманғы қозғалыстар

Христиандық вегетариандық қауымдастығы (CVA) – халықаралық, конфессиялық емес христиандық вегетариандық ұйым, ол өсімдіктерге негізделген тамақтану арқылы Құдайдың жаратылысын жауапкершілікпен басқаруды қолдайды. CVA 2006 жылы «Құдайдың жаратылысын құрметтеу» атты фильм шығарды. Sarx – Ұлыбританияда орналасқан ұйым, ол «христиандарға жануарлардың мүддесін қорғауға және Құдайдың барлық жаратылыстарымен бейбітшілікте өмір сүруге күш беруді» мақсат етеді. Sarx өз веб-сайтында христиан вегандары мен вегетариандарымен сұхбаттар жариялайды және Ұлыбританиядағы шіркеулерде христиандық пен вегандық, жануарлардың әл-ауқаты және дін, жаратылыс пен жануарлар сияқты тақырыптарда сөз сөйлейтін адамдарды ұсынады. CreatureKind – «христиандарды тамақ үшін пайдаланылатын жануарлардың жағдайына қамқорлық жасаудың діни негіздерін тануға және оған жауап ретінде нақты әрекеттер жасауға» шақыратын ұйым. Оны Честер университетінің теологиялық этика профессоры Дэвид Клауг құрды және оны Клауг пен Сара Уиттроу Кинг, американдық автор және Шығыс университетінің Сидер орталығының директордың орынбасары басқарады. CreatureKind шіркеулерге арналған курс ұсынады, ол шіркеу топтарына христиандар жануарларға қалай жауап беруі және оларға қалай қарым-қатынас жасауы керектігін ойлауға көмектеседі. Creation Care Church – 2021 жылы құрылған виртуалды христиандық шіркеу қауымдастығы, ол жерді және оның барлық тұрғындарын қамқорлауға қатысты Киелі кітапқа негізделген көзқарасты, соның ішінде Құдайдың барлық жаратылысына мейірімділікпен қарауды білдіретін жанашыр вегандық өмір салтын үйретеді. Католиктердің жануарларға деген қамқорлығы (CCA) – католиктерді «Құдайдың барлық жаратылысын қадір тұтуға және оларға қамқорлық жасауға» шақыратын қайырымдылық ұйымы. CCA «көп жылдар бойы» жаратылысқа, әсіресе жануарларға қамқорлық жасаудың бір жолы ретінде вегетариандық/вегандық диетаны насихаттап келеді. Әлеуметтік әрекеттерге ұмтылатын Евангелисттер тобы вегетариандық диета – шаруашылық жануарларына христиандық махаббат пен қайырымдылықты көрсетудің бір жолы деп санайды және осылайша өмірге үнемі қолдау білдіретін этика көрініс табады деп мәлімдейді. Christian Vegetarians and Vegans UK – Ұлыбританиядағы шіркеулерде вегетариандық/вегандық өмір салтын насихаттауға тырысатын ұйым.

The Christian Vegetarian Association (CVA) is an international, non denominational Christian vegetarian organization that promotes responsible stewardship of God's creation through plant based eating. The CVA produced the 2006 film Honoring God’s Creation. Sarx is a UK based organization which aims to "empower Christians to champion the cause of animals and live peacefully with all God’s creatures". Sarx publishes interviews with Christian vegans and vegetarians on its website, and provides people to speak at Churches in the UK on topics such as Christianity and veganism, animal welfare and faith, creation and animals. CreatureKind is an organization which exists "to encourage Christians to recognize faith based reasons for caring about the well being of fellow animal creatures used for food, and to take practical action in response". It was founded by David Clough, Professor of Theological Ethics at the University of Chester, and is directed by Clough and Sarah Withrow King, an American author and deputy directory of the Sider Center at Eastern University. CreatureKind produces a course for churches to do which facilitates church groups to think through how Christians should respond to and treat animals. Creation Care Church is a virtual Christian church community, founded in 2021, that teaches a Bible based approach to caring for the earth and all its inhabitants, including living a compassionate vegan lifestyle that shows mercy to all of God’s creatures. Catholic Concern for Animals (CCA) is a charity which calls Catholics "to cherish and care for all of [God's] creation". CCA has for "many years" promoted a vegetarian/vegan diet as a way of caring for creation, in particular animals. The group Evangelicals for Social Action have suggested that a vegan diet is a way of demonstrating Christian love and compassion to farmed animals, and argue in particular that this is what a consistently pro life ethic looks like. Christian Vegetarians and Vegans UK is an organization seeking to promote a vegetarian/vegan lifestyle in the Church in the UK.

Шығыс христиандығы

Ораза кезінде кейбір христиан қауымдары, мысалы, Таяу Шығыстағы православие христиандары, күн сайын бір жеңіл тағам ішіп, ішінара ораза ұстайды. Қатаң грек православие христиандары мен копттар үшін осы 40 күндік кезеңде дайындалатын барлық тағам жануар тегіндес өнімдерсіз болады және, негізінен, вегетариандық болып табылады. Шығыс православие діндарлары дәстүрлі түрде сейсенбі күні (христиан дәстүріне сәйкес, Яһуда Исаны айқышқа тартылғанға дейін сейсенбіде сатқан) және жұма күні (Исаның келесі жұма күні айқышқа тартылғанына байланысты) және жылдың төрт маңызды ораза кезеңінде: Ұлы ораза, Апостолдардың оразасы, Құдайы ананың ұйықтауы оразасы және Рождество оразасы – жануар тегіндес тағамдардан бас тартады. Католик діндарлары дәстүрлі түрде жұма күні және Пасхаға дейінгі ораза кезінде жануар етін жемейді (кейде заңмен талап етіледі, Рим-католик шіркеуіндегі ораза мен бас тарту туралы қараңыз), ал кейбіреулері жеке құдайшылықтары ретінде сейсенбі күні де ораза ұстайды. Балық ешқандай жағдайда ет болып саналмайды (пескетариандыққа қараңыз, бірақ Шығыс православиеде балық тек оразаның жеңілдетілген күндеріне рұқсат етіледі, бірақ етке рұқсат жоқ). Осы тәжірибелерде "жануарлардың құқықтары" ешқандай ынталандыру емес, ал ортаға немесе жеке денсаулыққа оң әсері – қосымша пайда ғана; нақты себеп – өзін-өзі тежеу және белгілі бір аскетизмді жүзеге асыру. Шығыс православие, Шығыс православие және Шығыс католик монахтары жыл бойы ет жемейді, ал көптегендері сүт және теңіз өнімдерінен де бас тартады. Православ шіркеуінің аскетикалық тәжірибелеріне бағыну арқылы православие христиан өзін құштарлықтардан немесе күнәға бейімділіктен құтқаруға тырысады.