Кіріспе

1919 жылы түсірілген "Басқалардан өзгеше" (Anders als die Andern) – Веймар Республикасы кезінде жасалған неміс үнсіз мелодрамасы. Алғаш рет 1919 жылы көрсетілді, басты рөлдерде Конрад Вейдт пен Рейнхольд Шюнцель ойнады. Режиссері Ричард Освальд, ал сценарийін Освальд пен Магнус Хиршфельд бірлесіп жазды. Бұл фильмдегі гомосексуалды ер адамдардың алғашқы жанашырлықпен бейнеленген образы болды. "Андерс алс ди Андерн" сияқты фильмдерге жауап ретінде цензура заңдары қабылданды, және 1920 жылдың қазанында фильмді тек дәрігерлер мен медициналық зерттеушілер ғана көре алатын болды. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін фильмнің көшірмелері "ыдыраған" деп есептеліп, көптеген туындылармен бірге жағылып жіберілді. Операторлық жұмысын Макс Фассбендер атқарды, ол екі жыл бұрын Оскар Уайльдтың "Дориан Грейдің портреті" романының алғашқы киноадаптациясы – "Дориан Грейдің портреті" фильмінде жұмыс істеген. Кейін режиссер Ричард Освальд, оның ұлы Герд сияқты, көрерменге кең таралған фильмдердің режиссері болды. Вейдт "Доктор Калигари кабинеті" фильмінде ойнағаннан кейін бір жылдан соң танымал актерге айналды. Фильмнің негізгі сюжеті 1961 жылы Ұлыбританияда Дирк Богардтың қатысуымен түсірілген "Құрбан" фильмінде қайта пайдаланылды. Германияда бұл фильм "Ағарту фильмі" (Aufklärungsfilm) деп саналды. Бұл фильм гомосексуализмді ашық түрде бейнелеген алғашқы туынды болды. Магнус Хиршфельд 1927 жылы "Мәхаббат заңдары" (Gesetze der Liebe) атты деректі фильмін түсірді, онда гомосексуализм тақырыбын талқылау үшін "Басқалардан өзгеше" фильмінің қысқартылған нұсқасы қолданылды. "Мәхаббат заңдары" шығарылғаннан кейін көп ұзамай цензура заңдарының құрбаны болды, бірақ Украинаға көшірмесі жетіп, жергілікті тілге аударылғаннан кейін ғана. "Мәхаббат заңдары" фильмінің бұл нұсқасы 1970 жылдары Мюнхен қалалық мұражайынан табылды. 1920 жылдың мамыр айында фильмге жауап ретінде жаңа цензура бағдарламасы құрылды, ал 1920 жылдың тамызында фильм жеке білім беру мақсатында көрсетілімдерден басқа толығымен тыйым салынды. Фильмнің түпнұсқасы қазір сақталмаған, себебі фильмнің көшірмелері тыйым салынды және жойылды. Осы себепті фильмнің көп бөлігі қайта қалпына келтірілмейтіндей жоғалды. Фильмнің қазіргі нұсқалары "Мәхаббат заңдары" фильмінің қысқартылған нұсқасынан қайта құрастырылды. Мюнхен кино мұражайында фильмнің қалпына келтірілген нұсқасы бар, ол алғаш рет VHS кассетасында неміс тіліндегі субтитрлермен үнсіз фильм ретінде шығарылды. 2006 жылдың қазан айынан бастап Мюнхен кино мұражайынан неміс және ағылшын тілдерінде DVD нұсқасы қолжетімді. Бұл DVD нұсқасына цензура тарихы туралы қысқаша деректі фильм және "Мәхаббат заңдары" бөлімі кіреді.

Қабылдау

Бұл фильм, сондай-ақ басқа да моральдық және сексуалдық ағарту фильмдері Германияда мәдени пікір таласын қозғады. Консервативті және реакциялық топтар жастарды қорғау ниетімен цензура саясатын қайта енгізуді талап етті. Кейбір адамдар фильмге антисемитизммен де жауап берді, бұл қатаң консервативті беттер мен Фридрих Радсзуайт Верлаг баспасының гей журналдары сияқты әртүрлі басылымдарда көрінді. Яһудилер болған Хиршфельд пен Освальд яһудилердің гомосексуализмге деген әуестігін насихаттап жүр деген айып тағылды. Фильмге тыйым салынғаннан кейін оның көптеген түпнұсқасы жойылды, көрсетілімдерге шектеу қойылды, тек дәрігерлер және басқа да медициналық қызметкерлер сияқты алдын ала мақұлданған топтарға білім беру және ғылыми мекемелерде көрсетуге рұқсат берілді. Курт Морек 1926 жылы "Киноның әдеп-сана тарихы" атты кітабында фильмге сын айтты. Тыйым салынған фильмге қайта қарап, бұл сын фильмнің өндірушісінің мәмілені сезінгеніне байланысты болды: "Тіпті кино индустриясының өзінде де наразылық күшті болды, ал қоғамдық пікір сексуалдық ағарту фильмдерінде сексуалдық мінез-құлықтың бұзық формаларын бейнелеу қаупіне қарсы көп дауысты хор ретінде көтерілді." („Allein selbst in den Kreisen der Kinoindustrie wurden Proteste laut, und die öffentliche Meinung wandte sich mit einem vielstimmigen Chor gegen das Wagnis, perverse Erscheinungen des Sexuallebens zum Inhalt von Aufklärungsfilmen zu machen.“) Халықаралық фильмдер энциклопедиясы (Lexikon des internationalen Films) Освальдтың жұмысын толығымен оң бағалады: "Бұл үлгілі жеке ойнатылыс, гомосексуализм туралы алғашқы неміс фильмі, кез келген клишеден аулақ болып, тамаша актерлік шеберлігімен жарқырайды" (“Das beispielhafte Kammerspiel, der erste deutsche Film über Homosexualität, vermeidet jedes Klischee und glänzt mit exzellenten Darstellerleistungen.“)

Басқа ақпарат

Фильмде секслог Магнус Хиршфельд түскен және сценарийін бірлесіп жазған. Фильм Хиршфельдтің "сексуалдық аралық" теориясына сілтеме жасайды. Бұл теория гомосексуализмді гетеросексуализм, бисексуализм, трансгендерлік және трансвестизм (Хиршфельд ойлап тапқан сөз) кіретін кең спектрге орналастырады. Фильмнің басты кейіпкері шантажшымен алғаш рет костюмді кеште кездеседі, ал шантажшы да дрэг-клубқа барушы еді; бұл сахналар гейлер мен лесбиянкалардың билейтін ең алғашқы бейнежазбалары болып табылады. Фильм бастапқыда Освальд тарапынан Германия мен Нидерланды бойынша 40 данаға таратылды және билік араласып, оны тек дәрігерлер мен заңгерлерге көрсетуге рұқсат беріп, қоғамдық көрсетілімдерге тыйым салғанға дейін шамамен бір жыл көрсетілді. Нацистер фильмнің көп бөлігін жойды және қазіргі таңда фильмнің тек бір данасы ғана сақталған. Тедди сыйлығының 30 жылдығын мерекелеу үшін фильм 2016 жылдың ақпан айында 66-шы Берлин халықаралық кинофестиваліне іріктелді. Нью-Йорк ЛГБТ кинофестивалі NewFest 2016 жылдың қазан айында "Басқалардан өзгеше" фильмін көрсетті. 2017 жылдың маусым айында Иерусалим кинотеатрында арнайы көрсетілім өтті.