Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ертегі, 2002 жылғы роман
Fairy tale
the 2002 novel
"Құрбақ ханшайым" – әр түрлі бастаулары бар көптеген нұсқалары бар ертегі. Ол Арне-Томпсон индексінде 402-типке, "жануар күйеуі" санатына жатады. Осы типтегі тағы бір ертегі – "Шілдебақ шөбіндегі қуыршақ" (Norwegian Doll i' the Grass). Шығыс Еуропалық нұсқаларына "Құрбақ ханшайым" немесе Царевна Лягушка (Царевна Лягушка, Tsarevna Lyagushka) және Василиса Премудрая (Василиса Премудрая, Vasilisa Premudraya) жатады; Александр Афанасьев өзінің "Народные русские сказки" жинағында осы нұсқаларды жинаған, бұл жинаққа Ресей ертегілерімен қатар Украина мен Беларусь халық ертегілері де енген. "Құрбақ ханшайымды" ұқсас еуропалық "Құрбақ ханзада" ертегісімен салыстыруға болады.
The Frog Princess is a fairy tale that has multiple versions with various origins. It is classified as type 402, the animal bride, in the Aarne–Thompson index. Another tale of this type is the Norwegian Doll i' the Grass. Eastern European variants include the Frog Princess or Tsarevna Frog (Царевна Лягушка, Tsarevna Lyagushka) and also Vasilisa the Wise (Василиса Премудрая, Vasilisa Premudraya); Alexander Afanasyev collected variants in his Narodnye russkie skazki, a collection which included folk tales from Ukraine and Belarus alongside Russian tales. "The Frog Princess" can be compared to the similar European fairy tale "The Frog Prince".
Қысқаша мазмұны
Патша (немесе Ланг нұсқасында – қарт шаруа әйел) үш ұлының үйленуін қалайды. Ол осы мақсатқа жету үшін оларға келін табуға көмектесетін сынақ жасайды. Патша әр ханзадаға бір-бір жебені атуды бұйырады. Патшаның ережелеріне сәйкес, әрбір ханзада өзінің қалыңдығын жебе түскен жерден табады. Кіші ұлының жебені бақа ұстап алады. Патша үш келініне түрлі жұмыстар тапсырады, мысалы, мата жіп иіріп, нан пісіру. Бақа барлық тапсырмада басқа екі жалқау келіннен әлдеқайда артық орындайды. Кейбір нұсқаларда бақа тапсырмаларды орындау үшін сиқырды қолданады, ал басқа қалыңдықтар бақаға еліктеуге тырысса да, сиқырды орындай алмайды. Алайда жас ханзада өзінің бақа келінінен ұялады, ол сиқырлы түрде адам ханшайымына айналады. Кальвино нұсқасында ханзадалар садақ пен жебе емес, шұңқыр қолданады. Грек нұсқасында ханзадалар өздерінің қалыңдықтарын бір-бірден іздеуге шығады; ең үлкен екеуі кіші ханзада өз ізденісін бастаған кезде үйленген. Тағы бір нұсқада ұлдары ағаштарды кесіп, өздерінің келіндерін табу үшін олардың көрсеткен бағытына барады. Орыс нұсқасында ханзада Иван мен оның екі ағасы әртүрлі бағытта жебе тастап, келін табады. Басқа ағалардың жебелері аристократтың және бай саудагердің қыздарының үйлеріне түседі. Иванның жебесі батпақтағы бақаның аузына түседі, ол түнде ханшайымға айналады. Бақа ханшайым, Василиса Мудрая, әдемі, ақылды, мейірімді, шебер жас әйел, Кощейге мойынсұнбағаны үшін үш жыл бақа терісінде болуға мәжбүр болды. Оның соңғы сынағы патшаның қонақасында би билеуі болуы мүмкін. Бақа ханшайым терісін тастайды, ал ханзада оны күйдіреді. Егер ханзада шыдамды болса, Бақа ханшайымы босатылмақ еді, бірақ оның орнына ол оны жоғалтады. Содан кейін ол оны қайтадан іздеуге шығады және Баба Ягамен кездеседі, оны өзінің рухымен таң қалдырады, одан неге қонақжайлық танытпағанын сұрайды. Ол оған Кощейдің қалыңдығын тұтқында ұстап тұрғанын айтады және қалыңдығын құтқару үшін қажетті сиқырлы инеді қалай табу керектігін түсіндіреді. Басқа бір нұсқада ханзаданың қалыңдығы Баба Яганың үйіне құс болып ұшып кіреді. Ханзада оны ұстап алады, ол кесірткеге айналады, ол ұстай алмайды. Баба Яга оны сөгіп, әпкесіне жібереді, бірақ ол тағы да сәтсіз болады. Алайда, үшінші әйелге жіберілгенде, ол оны ұстап алады және ешқандай өзгерістер оны қайтадан босата алмайды. Кейбір нұсқаларда Бақа ханшайымның түрленуі оның жақсы мінезі үшін сыйақы болып табылады. Бір нұсқада оны сиқыршылар өздерінің көңіл көтеруі үшін өзгертеді. Тағы бір нұсқада ол барлық уақытта сиқырлы ханшайым болған.
The king (or an old peasant woman, in Lang's version) wants his three sons to marry. To accomplish this, he creates a test to help them find brides. The king tells each prince to shoot an arrow. According to the King's rules, each prince will find his bride where the arrow lands. The youngest son's arrow is picked up by a frog. The king assigns his three prospective daughters in law various tasks, such as spinning cloth and baking bread. In every task, the frog far outperforms the two other lazy brides to be. In some versions, the frog uses magic to accomplish the tasks, and though the other brides attempt to emulate the frog, they cannot perform the magic. Still, the young prince is ashamed of his frog bride until she is magically transformed into a human princess. In Calvino's version, the princes use slings rather than bows and arrows. In the Greek version, the princes set out to find their brides one by one; the older two are already married by the time the youngest prince starts his quest. Another variation involves the sons chopping down trees and heading in the direction pointed by them in order to find their brides. In the Russian versions of the story, Prince Ivan and his two older brothers shoot arrows in different directions to find brides. The other brothers' arrows land in the houses of the daughters of an aristocrat and a wealthy merchant, respectively. Ivan's arrow lands in the mouth of a frog in a swamp, who turns into a princess at night. The Frog Princess, named Vasilisa the Wise, is a beautiful, intelligent, friendly, skilled young woman, who was forced to spend three years in a frog's skin for disobeying Koschei. Her final test may be to dance at the king's banquet. The Frog Princess sheds her skin, and the prince then burns it, to her dismay. Had the prince been patient, the Frog Princess would have been freed but instead he loses her. He then sets out to find her again and meets with Baba Yaga, whom he impresses with his spirit, asking why she has not offered him hospitality. She tells him that Koschei is holding his bride captive and explains how to find the magic needle needed to rescue his bride. In another version, the prince's bride flies into Baba Yaga's hut as a bird. The prince catches her, she turns into a lizard, and he cannot hold on. Baba Yaga rebukes him and sends him to her sister, where he fails again. However, when he is sent to the third sister, he catches her and no transformations can break her free again. In some versions of the story, the Frog Princess' transformation is a reward for her good nature. In one version, she is transformed by witches for their amusement. In yet another version, she is revealed to have been an enchanted princess all along.
Тарихы
Шығыс Еуропа ертегісі классификацияланған және оның атауы Шығыс славян халық ертегілер каталогының (СУС) SUS 402 "Царевна лягушка" ертегі түріне берілген. Ресейлік зерттеуші Варвара Добровольская SUS 402 типті "Құрбақа Царевна" орыс ертегілер жинағындағы сиқырлы жар туралы ең танымал ертегілердің бірі екенін мәлімдеді. Кейбір орыс нұсқаларында батыр әйелі – Құрбақа Царевнаның терісін өртеп жіберген кезде, ол Кощейдің патшалығына кетуге тиіс екенін айтады, осыдан кейін оны іздеу басталады (ертегі түрі ATU 400, "Жоғалған әйелін іздеуге шыққан ер"). Джек Хейни 402-ші типтің "Жануар қалыңдық" және 400-ші типтің "Жоғалған әйелді іздеу" комбинациясы орыс ертегілерінде жиі кездесетінін айтты.
The Eastern Europe tale is classified and gives its name to tale type SUS 402, "Царевна лягушка", of the East Slavic Folktale Catalogue (СУС). Russian researcher Varvara Dobrovolskaya stated that type SUS 402, "Frog Tsarevna", figures among some of the popular tales of enchanted spouses in the Russian tale corpus. In some Russian variants, as soon as the hero burns the skin of his wife, the Frog Tsarevna, she says she must depart to Koschei's realm, prompting a quest for her (tale type ATU 400, "The Man on a Quest for the Lost Wife"). Jack Haney stated that the combination of types 402, "Animal Bride", and 400, "Quest for the Lost Wife", is a common combination in Russian tales.
Жануарлардың жұбайлық түрлері
Голландиялық ғалым Тео Медер осы ертегі түрінің Еуропада пайда болғанын болжайды, ал бақа – жануар күйеудің бастапқы түрі, бірақ Батыс Еуропада ол мысық, ал Солтүстік Еуропада тышқан болуы мүмкін. Зерттеушілер Кароль Г. Сильвер мен Йоландо Пиноның мәлімдемесінше, құс және балық қыздардан басқа, жануар күйеудің жергілікті түрлеріне мыналар кіреді: Бірма, Ресей, Австрия және Италияда бақа; Үндістанда және Солтүстік Америкада ит; Шри-Ланкада тышқан; Иберия түбегінде бақа, тоба және маймыл; Америкада испан және португал тілінде сөйлейтін аймақтарда. Профессор Анна Ангелопулос Шығыс Жерорта теңізіндегі жануар әйелдің әтеш екенін, бұл грек нұсқаларындағы жануармен бірдей екенін атап өтті. Сол сияқты, грек ғалымы Γεώργιος Μέγας 402 типті грек ойкотипінде су жануарлары (тюлендер, теңіз кірпісі) және сумен байланысты жандар (горгоналар, нимфалар, нераидалар) кездесетінін көрсетті.
Dutch scholar Theo Meder supposed that the tale type originated in Europe, and the frog was the original form of the animal bride, although she can be a cat in Western Europe and a mouse in Northern Europe. According to researcher Carole G. Silver and Yolando Pino, apart from bird and fish maidens, local forms of the animal bride include a frog in Burma, Russia, Austria and Italy; a dog in India and in North America; a mouse in Sri Lanka; the frog, the toad and the monkey in Iberian Peninsula, and in Spanish speaking and Portuguese speaking areas in the Americas. Professor Anna Angelopoulos noted that the animal wife in the Eastern Mediterranean is a turtle, which is the same animal of Greek variants. In the same vein, Greek scholar Γεώργιος Μέγας noted that similar aquatic beings (seals, sea urchin) and water related entities (gorgonas, nymphs, neraidas) appear in the Greek oikotype of type 402.
Жануар жұбайының рөлі
Ертегі Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 402, "Жануар қалыңдық" деп жіктеледі. Андреас Джонның пікірінше, бұл ертегі түрі "еркекке бағытталған" повество ретінде қарастырылады. Дегенмен, Шығыс славян нұсқаларында Бақа қыз күйеуімен бірге басты рөлді атқарады. Сондай-ақ, ғалым Мария Татар бақа кейіпкерін "тапқыр, кәсіпкер және қабілетті" деп сипаттайды, оның қосмекенді терісі күйеуімен күйдіріліп, ол белгісіз аймақтарға кетіп қалады. Содан кейін оқиға күйеуінің әйелін табуға жасаған тырашаны көрсетеді, нәтижесінде жұбайлар қуанышпен қайта табысады. Екінші жағынан, Барбара Фасс Ливи бақа әйелдің тамақ дайындау және тоқу сияқты әйелдерге тән жұмыстардағы рөліне назар салады. Оның үй шаруасындағы ерекше шеберлігі қайын атасына ұнап, күйеуінің патшалықты мұраға алуын қамтамасыз етеді. Максим Фомин күйеуінің сұрауымен бақа әйел жасаған заттарда ("әкесінің мемлекетінің суреттерімен безендірілген нан; бүкіл мемлекетті бейнелейтін кілем") "күрделі мағыналар" көреді, оларды Фомин "патшалық семантикасымен" байланыстырады.
The tale is classified in the Aarne Thompson Uther Index as ATU 402, "The Animal Bride". According to Andreas John, this tale type is considered to be a "male centered" narrative. However, in East Slavic variants, the Frog Maiden assumes more of a protagonistic role along with her intended. Likewise, scholar Maria Tatar describes the frog heroine as "resourceful, enterprising, and accomplished", whose amphibian skin is burned by her husband, and she has to depart to regions unknown. The story, then, delves into the husband's efforts to find his wife, ending with a happy reunion for the couple. On the other hand, Barbara Fass Leavy draws attention to the role of the frog wife in female tasks, like cooking and weaving. It is her exceptional domestic skills that impress her father in law and ensure her husband inherits the kingdom. Maxim Fomin sees "intricate meanings" in the objects the frog wife produces at her husband's request (a loaf of bread decorated with images of his father's realm; the carpet depicting the whole kingdom), which Fomin associated with "regal semantics".
Тотемдік тұлға?
Армян зерттеулері бақа келін ретінде көрінетін ертегі түрінің армян нұсқаларын талдап, бақа келіннің тотемдік тұлға екенін, ал су қыздары мен жаңбыр мен ылғалға байланысты сиқырлы жандардың сиқырлы жамылғаны екенін көрсетеді. Сол сияқты, орыс ғалымдары (мысалы, Владимир Пропп және Елязар Мелетинский) бақа ханшайымының тотемдік мәнін дәлелдеді. Чарльз Филлингэм Коксвелл осы жануар мен адамның арасындағы некелерді тотемдік тектілікпен байланыстырды және орыс ертегісін мұндай мысалдың бірі ретінде келтірді. Орыс филологы Гура Александр Викторович славян мәдениетіндегі жануарлар символизмі туралы еңбегінде бақа мен жабайының сиқыр мен даналық сияқты әйелдік қасиеттерімен байланысты екенін айтты. Сонымен қатар, этнолог Любинко Раденковић бақа мен жабайының жер мен су әлемі арасында өмір сүретін шекаралық жаратылыстар екенін, және славян халық фольклорында оларға (көбінесе теріс) сиқырлық қасиеттер тән екенін мәлімдеді. Кейбір нұсқаларда Бақа ханшайым – Кощейдің, Өлімсіздің қызы.
Analysing Armenian variants of the tale type where the frog appears as the bride, Armenian scholarship suggests that the frog bride is a totemic figure, and represents a magical disguise of mermaids and magical beings connected to rain and humidity. Likewise, Russian scholarship (e. g., Vladimir Propp and Yeleazar Meletinsky) has argued for the totemic character of the frog princess. Charles Fillingham Coxwell also associated these human animal marriages to totem ancestry, and cited the Russian tale as one example of such. In his work about animal symbolism in Slavic culture, Russian philologist Гура, Александр Викторович stated that the frog and the toad are linked to female attributes, like magic and wisdom. In addition, according to ethnologist Љубинко Раденковић, the frog and the toad represent liminal creatures that live between land and water realms, and are considered to be imbued with (often negative) magical properties in Slavic folklore. In some variants, the Frog Princess is the daughter of Koschei, the Deathless,
Басқа мотивтер
Георгиос А. Мегас екі ерекше кіріспе эпизодты атап өтті: жебе ату грек, славян, түрік, фин, араб және үнді нұсқаларында кездеседі, ал қауырсынды қуу Батыс Еуропаға тән құбылыс.
Georgios A. Megas noted two distinctive introductory episodes: the shooting of arrows appears in Greek, Slavic, Turkish, Finnish, Arabic and Indian variants, while following the feathers is a Western European occurrence.
Нұсқалар
Эндрю Ланг «Көкіл» атты итальяндық нұсқасын «Көк гүл сиқыры» кітабына енгізді. Итало Кальвино «Италия халық ертегілерінде» Пьемонт аймалынан алынған тағы бір итальяндық нұсқаны, «Бақаға үйленген ханзаданы» қосты, онда ол бұл ертегінің бүкіл Еуропа бойынша кең таралғанын атап өтті. Георгиос А. Мегас грек нұсқасын, «Сыйырлы көл» деп атаған, «Грекия халық ертегілерінде» жариялады. Румын жазушысы Елена Николице Воронка солтүстік Молдавиядан жинаған және жариялаған нұсқада қалыңдық іздеу сынағы қауырсын мен жебені оқпен ауыстырады, ал бақа қалыңдық үш міндетті орындау үшін стихияларды (жел, жаңбыр және аяз) бағындырады.
Andrew Lang included an Italian variant of the tale, titled The Frog in The Violet Fairy Book. Italo Calvino included another Italian variant from Piedmont, The Prince Who Married a Frog, in Italian Folktales, where he noted that the tale was common throughout Europe. Georgios A. Megas included a Greek variant, The Enchanted Lake, in Folktales of Greece. In a variant from northern Moldavia collected and published by Romanian author Elena Niculiță Voronca, the bride selection contest replaces the feather and arrow for shooting bullets, and the frog bride commands the elements (the wind, the rain and the frost) to fulfill the three bridal tasks.
Ресей
Орыс елінде ертегі түрінің ең көне жазбасы 1787 жылы Петр Тимофеев жариялаған ертегілер жинағында кездеседі. "Сказка девятая, о лягушке и богатыре" (ағылшын тілінде: "Tale nr. 9: Жабағы мен батыр туралы") атты ертегіде жесір патшаның үш ұлы бар. Ол оларды кездейсоқ үш жебе атып, әйел табуға және жебе қай жерге түссе, сондағы қызға үйленуге бұйырады. Кіші ұлы Иван Батыр жебесін атып, оны қайта табуға біраз уақыт кетеді. Ол кең батпақты аралап, ішінде үлкен жабағы бар үлкен үйдің ізін табады, жабағы оның жебесін ұстап тұр. Жабағы Иванға үйленуге мәжбүр етеді, әйтпесе ол батпақтан шыға алмайды. Иван келіседі, жабағы терісін шешіп, әдемі қызға айналады. Кейін патша келіндерінен ақ зығыр матадан көйлек тігуді, алтын, күміс және жібекпен әсем кілем тоқуды, сондай-ақ дәмді нан пісіруді сұрайды. Иванның жабағы әйелі екі тігіс жұмысына да көмектесу үшін желдерді шақырады. Соңында патша келіндерін сарайға шақырады, ал жабағы әйелі жабағының терісін үйде қалдырып, алтын атпен кетеді. Ол билеп, сарайдағыларды таң қалдырғанда, Иван үйіне оралып, жабағының терісін өртеп жібереді. Қыз күйеуінің қателігін түсінеді және өзінің аты Василиса дана екенін айтып, алыс елге кететінін және оны табуын өтінеді.
The oldest attestation of the tale type in Russia is in a 1787 compilation of fairy tales, published by one Petr Timofeev. In this tale, titled "Сказка девятая, о лягушке и богатыре" (English: "Tale nr. 9: About the frog and the bogatyr"), a widowed king has three sons, and urges them to find wives by shooting three arrows at random, and to marry whoever they find on the spot the arrows land on. The youngest son, Ivan Bogatyr, shoots his, and it takes him some time to find it again. He walks through a vast swamp and finds a large hut, with a large frog inside, holding his arrow. The frog presses Ivan to marry it, lest he will not leave the swamp. Ivan agrees, and it takes off the frog skin to become a beautiful maiden. Later, the king asks his daughters in law to weave him a fine linen shirt and a beautiful carpet with gold, silver and silk, and finally to bake him delicious bread. Ivan's frog wife summons the winds to help her in both sewing tasks. Lastly, the king invites his daughters in law to the palace, and the frog wife takes off the frog skin, leaves it at home and goes on a golden carriage. While she dances and impresses the court, Ivan goes back home and burns her frog skin. The maiden realizes her husband's folly and, saying her name is Vasilisa the Wise, tells him she will vanish to a distant kingdom and begs him to find her.
Чехия
Жеремия Куртин аударған "Тышқан тесігі" және "Жер асты патшалығы" атты чех нұсқасында ханзада Ярмил мен оның бауырлары әйелдер іздеп, патшаға сыйлықтарын бір жыл мен бір күн ішінде әкелуге тиіс. Ярмил мен оның бауырлары тағдырларын шешу үшін жебе атып, Ярмилдің жебесі тышқан тесігіне түседі. Ханзада тышқан тесігіне кіреді, онда әдемі сарай мен жағымсыз бақаны табады, оны бір жыл, бір күн бойы жууға міндетті болады. Мерзім біткен соң, ол әкесіне бақаның тамаша сыйлығын – ішіне кішкентай айна салынған сандық алып келеді. Бұл тағы екі рет қайталанады: екінші жылы Ярмил ханшайымның суретін, ал үшінші жылы ханшайымның өзін әкеледі. Ол бұрын зұлым колдовниктың арқасында бақаға айналғанын және Ярмилдің оған осы қарғысты бұзуға көмектескенін, бірақ оның бұл қарғысты ешкімге, әсіресе анасына жасыруын талап еткенін айтады. Бір түні ол бұл тыйымды бұзып, ханшайым жоғалып кетеді. Содан кейін Ярмил оны іздеу үшін әйнек тауға дейін барады (ATU 400 ертегі типі, "Жоғалған әйелді іздеу").
In a Czech variant translated by Jeremiah Curtin, The Mouse Hole, and the Underground Kingdom, prince Yarmil and his brothers are to seek wives and bring to the king their presents in a year and a day. Yarmil and his brothers shoot arrow to decide their fates, Yarmil's falls into a mouse hole. The prince enters the mouse hole, finds a splendid castle and an ugly toad he must bathe for a year and a day. When the date is through, he returns to his father with the toad's magnificent present: a casket with a small mirror inside. This repeats two more times: on the second year, Yarmil brings the princess's portrait and on the third year the princess herself. She reveals she was the toad, changed into amphibian form by an evil wizard, and that Yarmil helped her break this curse, on the condition that he must never reveal her cursed state to anyone, specially to his mother. He breaks this prohibition one night and she disappears. Yarmil, then, goes on a quest for her all the way to the glass mountain (tale type ATU 400, "The Quest for the Lost Wife").
Украина
М. Драгоманов жинаған украин нұсқасында "Жена жаба" ("Бақа әйел") деп аталады. Патша үш түрлі бағытқа үш оқ атып жібереді, кіші ұлы оның соңынан еріп, бақа табады. Ол оған үйленеді де, оның әдемі ханшайым екенін біледі. Ол бақаның терісін өртеп жібергеннен кейін, ол жоғалып кетеді, және ханзада оны іздеуі керек болады. Украинаның тағы бір нұсқасында Бақа ханшайымы – Теңіз патшасының қызы Мария, ол бақаға айналдырылған қарғысқа ұшыраған қыз. Әңгіме шамамен осылай басталады: үш жебе, адам ханзадасы мен бақа арасындағы үйлену және үш тапсырма. Адам патшасы ұлдары мен әйелдерін шақырып үлкен той ұйымдастырғанда, Мария адам кейпінде пайда болу үшін бақа терісін шешеді. Ол патшаның сарайында той кезінде болғанда, күйеуі үйге асығып барып, бақаның терісін өртеп жібереді. Ол үйге келгенде, ханзадаға оның қарғысының жақын арада аяқталадынын айтады, оған алыс елде Баба Яганы табу керектігін ескертеді және көзден жоғалған күйде көкқұмырсқаға айналады. Әңгіме АТУ 313 түріндегі "Сиқырлы ұшу" ертегісі сияқты жалғасады, орыс ертегісі Теңіз патшасы мен Ақылды Василисаға ұқсас.
In a Ukrainian variant collected by M. Dragomanov, titled "Жена жаба" ("The Frog Wife" or "The Frog Woman"), a king shoots three bullets to three different locations, the youngest son follows and finds a frog. He marries it and discovers it is a beautiful princess. After he burns the frog skin, she disappears, and the prince must seek her. In another Ukrainian variant, the Frog Princess is a maiden named Maria, daughter of the Sea Tsar and cursed into frog form. The tale begins much the same: the three arrows, the marriage between human prince and frog and the three tasks. When the human tsar announces a grand ball to which his sons and his wives are invited, Maria takes off her frog skin to appear as human. While she is in the tsar's ballroom, her husband hurries back home and burns the frog skin. When she comes home, she reveals the prince her cursed state would soon be over, says he needs to find Baba Yaga in a remote kingdom, and vanishes from sight in the form of a cuckoo. The tale continues as tale type ATU 313, "The Magical Flight", like the Russian tale of The Sea Tsar and Vasilisa the Wise.
Финляндия
Финн жазушысы Ээро Салмелайнен фин ертегісін жинап, оны "Саммакко морсиамена" ("Құрбақ қалыңдық") деп атады, ал француз тіліне "Le Cendrillon et sa fiancée, la grenouille" ("Ер адам Золушка және оның құрбақ қалыңдығы") деп аударды. Бұл әңгімеде патшаның үш ұлы бар, ең кішісінің аты Тухкимо (еркек Золушка; фин тілінен тухка, "күл"). Бір күні патша ұлдары үшін қалыңдық таңдау сынағын ұйымдастырады: олар садақтарын көздеп, кездейсоқ бағытта жебе атып, жебесі тиген әйелге үйленуі керек. Тухкимоның жебесі бақаның жанына түсіп, ол оны қалыңдығы етіп алады. Патша болашақ келіндеріне үш тапсырма береді: тамақ дайындау және киім тігу. Тухкимо ханшайымы ұйықтағанда, оның құрбақ қалыңдығы құрбақ терісін шешіп, адам қызына айналады және сегіз әпкесін үйіне шақырады: сегіз аққу терезеден ұшып кіріп, аққу терісін шешіп, адам болып шығады. Тухкимо қалыңдығының түрленгенін көріп, қосмекенді терісін өртеп жібереді. Ханшайым өкінеді, себебі анасы оны және оның сегіз әпкесін қарғаған, ал үш күн ішінде қарғыс алынып тасталатын еді. Содан соң ханшайым аққуға айналып, аққу әпкелерімен бірге ұшып кетеді. Тухкимо оны қуа жетеді және үш күндік сапармен көлге жетелеген қарт жесірді кездестіреді. Тухкимо көлді табады және күтеді. Тоғыз аққу келіп, терісін шешіп, адам әйелдеріне айналады және көлге шомылады. Тухкимо қалыңдығының аққу терісін жасырады. Ол судан шығып, аққу терісін таба алмайды. Тухкимо оған көрінеді, ал ол оған әкесінің сарайына барып, оны әпкелерінің арасынан тану керектігін айтады.
Finnish author Eero Salmelainen collected a Finnish tale with the title Sammakko morsiamena (English: "The Frog Bride"), and translated into French as Le Cendrillon et sa fiancée, la grenouille ("The Male Cinderella and his bride, the frog"). In this tale, a king has three sons, the youngest named Tuhkimo (a male Cinderella; from Finnish tuhka, "ashes"). One day, the king organizes a bride selection test for his sons: they are to aim his bows and shoot arrows at random directions, and marry the woman that they will find with the arrow. Tuhkimo's arrow lands near a frog and he takes it as his bride. The king sets three tasks for his prospective daughters in law: to prepare the food and to sew garments. While prince Tuhkimo is aleep, his frog fiancée takes off her frog skin, becomes a human maiden and summons her eight sisters to her house: eight swans fly in through the window, take off their swanskins and become humans. Tuhkimo discovers his bride's transformation and burns the amphibian skin. The princess laments the fact, since her mother cursed her and her eight sisters, and in three nights time the curse would have been lifted. The princess then changes into a swan and flies away with her swan sisters. Tuhkimo follows her and meets an old widow, who directs him to a lake, in three days journey. Tuhkimo finds the lake, and he waits. Nine swans come, take off their skins to become human women and bathe in the lake. Tuhkimo hides his bride's swanskin. She comes out of the water and cannot find her swanskin. Tuhkimo appears to her and she tells him he must come to her father's palace and identify her among her sisters.
Әзірбайжан
Әзірбайжан нұсқасындағы ертегіде ханзадалар келіндерін таңдау үшін жебе атпайды, қыздарға алмамен атып түсіреді. Шындығында, XVII ғасырда қазіргі Әзірбайжан аумағында өмір сүрген моңғолдардың арасында осындай дәстүр болған.
In the Azerbaijani version of the fairy tale, the princes do not shoot arrows to choose their fiancées, they hit girls with apples. And indeed, there was such a custom among the Mongols living in the territory of present day Azerbaijan in the 17th century.
Польша
Макс Топпен жинаған "Фрошка принцессасы" атты Мазуриядан шыққан полякша ертегіде, жер иесінің үш ұлы бар: үлкен екеуі ақылды, ал кішісі, Ханс (полякша мәтінінде Янек), ақымақ. Бір күні үлкен екеуі үйден шығып, кәсіп үйреніп, әйел іздеуге кетеді, кішісі Ханс та солармен бірге кетеді. Жол айырылысында үлкен екеуі мен Ханс өздерінің жолдарына кетеді, ал Ханс орманның ішінде адасып қалады, тамағы жоқ, ал орман жемістері аштығын қандыруға жеткіліксіз. Сәтіне орай, ол алыстан кішкентай бақа тұратын үйді көреді. Ханс бақаға жұмыс іздеп келгенін айтады, ал бақа оны жұмысқа алуға келіседі, оның жалғыз міндеті – бақаны атлас жастықшада алып жүру, ал ол ішіп-жеп, тамақтана алады. Бір күні жігіт ағаларының аналарына сыйлық алып бара жатқанын, ал өзінде оларға сыйлық жоқ екенін айтады. Бақа Хансқа ұйықтауды, ертеңгі күні таңертең амбар есігін таяқпен үш рет қағуды айтады, онда үйге мінуге болатын әдемі жылқы мен кішкентай қорапты табады. Ханс жылқымен үйге оралып, кішкентай қорапты анасына береді, ішінде алтын түймелі және бриллиантты әдемі көйлек бар. Ханстың ағалары көйлектің қайдан келгенін анықтауға тырысады. Бір уақыттан кейін ағалары өздерінің шеберлеріне қайтып, келіндерін алып келуге уәде береді. Ханс кішкентай бақаның үйіне қайта оралады және бауырының отбасына таныстыруға келіні бар екенін, ал өзінде бақа ғана бар екенін айтады. Бақа оған алаңдамауды және амбарды тағы да қағуды бұйырады. Ханс солай істейді, сонда бақаның өзі болатын ханшайым отырған карета пайда болады. Ханшайым Ханстен оны ата-анасына апаруын сұрайды, бірақ кешкі ас дастарқанына ештеңе қоймауға рұқсат етпейді. Ханс пен ханшайым ата-анасының үйіне барады, ол ханшайымның өтінішін орындайды, ата-анасы мен бауырларының наразылығына қарамастан. Соңында ханшайым қайтадан бақаға айналып, Хансқа оны құтқару үшін соңғы сынақтан өту керектігін айтады: Ханс үш түн бойы азғырулар, би, музыка және әйелдермен күресуі керек; екінші түнде оны патша етіп тағайындағысы келетін графтар мен дворяндармен; үшінші түнде оны өлтіргісі келетін жазалаушылармен. Ханс әр түнде төзімділікпен күресіп, төртінші күні үлкен сарайда оянады. Ханшайым толық құтқарылғаннан кейін, қамал енді олардікі екенін және ол оның әйелі екенін айтады. Польшаның тағы бір ертегісінде, коллекционер Антони Йозеф Глинский жинаған және аудармашы Мод Ашурст Биггс ағылшын тіліне "Құрбақа ханшайым" деп аударған, патша үш ұлының таққа отырмас бұрын үйленуін қалайды. Келесі күні ханзадалар кездейсоқ үш жебе атуға және жебелер түскен жерде тұратын қыздарға үйленуге дайындалады. Алғашқы екеуі адам әйелдерін табады, ал кішісінің жебесі көлдің шетіне түседі. Оның үстінде отырған бақа ханзаданың жебені қайтарып беруге келіседі, бірақ ханзада оның әйелі болса ғана. Ханзада бақаның шешімін күмәнмен қарайды, бірақ ол оған өзінің отбасына тек сүйіктісі ғана көретін шығыс әйеліне үйленгенін айтуды кеңес береді. Ақырында патша ұлдарына келіндерінің тоқылған кілемдерін әкелуді тапсырады. Кішкентай бақа "жеті сұлу қызды" шақырып, кілемді тоқуға көмектеседі. Содан кейін патша өзінің келіндеріне торт пісіруді тапсырады, ал кішкентай бақа патшаға дәмді торт пісіреді. Бақаның жасырын талантына таңғалған ханзада одан олар туралы сұрайды, ал ол шын мәнінде қақа терісінің астында ханшайым екенін, оны жауларынан қауіпсіз ету үшін анасы, жарықтың сиқырлы патшайымы жасаған маска екенін айтады. Содан кейін патша өзінің ұлдары мен келіндерін сарайға қонақасына шақырады. Кішкентай бақа ханзадаға алдымен баруға айтады, ал әкесі ол туралы сұраса, жаңбыр жауады; жарық түскенде, ол оған өзін әшекейлеп жатқанын айтады; күн күркірегенде, ол сарайға келеді. Бұл жағдай осылай болады, және ханзада өзінің қалыңдығын әкесіне таныстырады, және оның құлағына бақа терісі туралы құлақ түріп айтады. Патша ұлына бақа терісін өртеп жіберуді ұсынады. Ханзада бұл ұсынысты орындап, келініне айтады. Ханшайым қатты жылап, ұйқыда жатып қаз болып ұшып кетеді. Ертеңіне оянған ханзада Нұр патшайымының патшалығын іздеуге кіріседі. Ол өзінің іздеуінде тауық аяғымен айналатын Жандза есімді үш сиқыршының үйінен өтеді. Жандзалардың әрқайсысы оған ханшайымның үйлерінде қаз кейпімен ұшып бара жатқанын айтады, ал ханзада оны қайтарып алу үшін жасырынуға тиіс. Ол алғашқы екі үйде сәтсіз аяқтады, өйткені ол басқа жануарларға айналып, қашып құтылды, бірақ үшінші үйде оны алады. Олар татуласып, әкесі патшалығына қайтады.
In a Polish from Masuria collected by Max Toeppen with the title Die Froschprinzessin ("The Frog Princess"), a landlord has three sons, the elder two smart and the youngest, Hans (Janek in the Polish text), a fool. One day, the elder two decide to leave home to learn a trade and find wives, and their foolish little brother wants to do so. The two elders and Hans go their separate ways in a crossroads, and Hans loses his way in the woods, without food, and the berries of the forest not enough to sate his hunger. Luckily for him, he finds a hut in the distance, where a little frog lives. Hans tells the little animal he wants to find work, and the frog agrees to hire him, his only job is to carry the frog on a satin pillow, and he shall have drink and food. One day, the youth sighs that his brothers are probably returning home with gifts for their mother, and he has none to show them. The little frog tells Hans to sleep and, in the next morning, to knock three times on the stable door with a wand; he will find a beautiful horse he can ride home, and a little box. Hans goes back home with the horse and gives the little box to his mother; inside, a beautiful dress of gold and diamond buttons. Hans's brothers question the legitimate origin of the dress. Some time later, the brothers go back to their masters and promise to return with their brides. Hans goes back to the little frog's hut and mopes that his brother have bride to introduce to his family, while he has the frog. The frog tells him not to worry, and to knock on the stable again. Hans does that and a carriage appears with a princess inside, who is the frog herself. The princess asks Hans to take her to his parents, but not let her put anything on her mouth during dinner. Hans and the princess go to his parents' house, and he fulfills the princess's request, despite some grievaance from his parents and brothers. Finally, the princess turns back into a frog and tells Hans he has a last challenge before he redeems her: Hans will have to face three nights of temptations, dance, music and women in the first; counts and nobles who wish to crown him king in the second; and executioners who wish to kill him in the third. Hans endures and braves each night, awakening in the fourth day in a large castle. The princess, fully redeemed, tells him the castle is theirs, and she is his wife. In another Polish tale, collected by collector Antoni Józef Gliński and translated into English by translator Maude Ashurst Biggs as The Frog Princess, a king wishes to see his three sons married before they eventually ascend to the throne. So, the next day, the princes prepare to shoot three arrows at random, and to marry the girls that live wherever the arrows land. The first two find human wives, while the youngest's arrow falls in the margins of the lake. A frog, sat on it, agrees to return the prince's arrow, in exchange for becoming his wife. The prince questions the frog's decision, but she advises him to tell his family he married an Eastern lady who must be only seen by her beloved. Eventually, the king asks his sons to bring him carpet woven by his daughters in law. The little frog summons "seven lovely maidens" to help her weave the carpet. Next, the king asks for a cake to be baked by his daughters in law, and the little frog bakes a delicious cake for the king. Surprised by the frog's hidden talents, the prince asks her about them, and she reveals she is, in fact, a princess underneath the frog skin, a disguise created by her mother, the magical Queen of Light, to keep her safe from her enemies. The king then summons his sons and his daughters in law for a banquet at the palace. The little frog tells the prince to go first, and, when his father asks about her, it will begin to rain; when it lightens, he is to tell her she is adorning herself; and when it thunders, she is coming to the palace. It happens thus, and the prince introduces his bride to his father, and whispers in his ear about the frogskin. The king suggests his son burns the frogskin. The prince follows through with the suggestion and tells his bride about it. The princess cries bitter tears and, while he is asleep, turns into a duck and flies away. The prince wakes the next morning and begins a quest to find the kingdom of the Queen of Light. In his quest, he passes by the houses of three witches named Jandza, which spin on chicken legs. Each of the Jandzas tells him that the princess flies in their huts in duck form, and the prince must hide himself to get her back. He fails in the first two houses, due to her shapeshifting into other animals to escape, but gets her in the third. They reconcile and return to his father's kingdom.
Басқа өңірлер
Зерттеушілер Нора Маркс Доуэнхауэр және Ричард Л. Доуэнхауэр Нораның балалық шағында тлингит ертегішінен естіген Юван Гагец атты нұсқаны тапты. Олар ертегіді АТУ 402 (ал екінші бөлігі АТУ 400, "Жоғалған әйелді іздеу") типті ертегіге жататын деп анықтады және оның орыс әңгімесімен ұқсастығын атап, оның көрінісін әңгімешінің репертуарында іздеуге тырысты. Сургут ханты (Остяк) дереккөзінен жиналған "Құрбақа ханшайым" атты ертегіде Торем хан қартайып, үш ұлына кездейсоқ жебе тастап әйел табуды бұйырды; жебелер қайда түссе, сол қызға үйленуге тиіс. Үш ханзада жебелерін атып, олардың соңынан ілеседі: үлкені саудагердің үйіне жақын, ортаңғысы бай саудагердің үйіне жақын, ал кішісі батпаққа түседі. Ол іздерді қуалайды және шөптен тоқылған шатырға кіреді, онда ол сөйлейтін құрбақамен кездеседі, ол оған үйлену тойына дайындалу керектігін айтады, себебі ол келгенде жер сілкінеді, аспан күркірейді, бірақ оған ештеңеден қорқудың қажеті жоқ. Үш ханшайым әкелерімен қайтадан жиналады, ол ұлдарына әйелдерінен ең жақсы нан пісіруді және ең жақсы көйлек тігуді сұрайды. Торем ханның келіндері оның талаптарын орындайды, ол олардың еңбегін мақұлдайды, бірақ кіші келіннің жұмысын ерекше мақтайды. Соңында құрбақа уәде бергендей тойға келіп, ең кіші ханзадаға үйленеді. Бір түні ханның әйелі ұлының бөлмесінен жарқын жарық шығатынын көреді. Ол ішке көз тастап, қолында құрбақа терісі бар сұлу қызды көреді. Оны мәңгілікке адам қалпында сақтауды шешкен ханның әйелі құрбақа терісін алып, отқа лақтырады. Біраз уақыттан кейін құрбақа қыз жоғалып кетеді. Келесі күні үшінші ханзада оянып, әйелінің жоқтығын байқап, оны іздеу үшін үйден шығады. Ол орманды кезіп, "темір жолға, тас жолға" жетеді де, содан соң жолмен жүріп, ақырында қарт әйелдің үйіне жетеді. Қарт әйел оны жылы қарсы алады, ал ол оған өзінің қиындықтарын айтады. Әйел оған көмектесе алатын ортанқы әпкесінің үйіне дейін жүре беруді кеңес береді. Ханзада келесі үйге барады, бірақ ортанқы әпке оған көмектесе алмайтындай көрінеді, сондықтан ол оны үшінші үйдегі әпкесіне жібереді. Ол үшінші үйге жетеді, онда үшінші қарт әйел ханзаданың әйелі ертең таңертең келеді дейді, сондықтан ол жасырынуы керек. Келесі күні таңертең терезеден аққу кіріп, үйдің айналасын ұшып өтеді. Ханзада жасырынған жерінен шығып, аққуды тұтқындау үшін күреседі, оны қашып кетуге жібермейді. Күрескеннен кейін ол оны тыныштандырып, патшалығына алып кетеді, онда олар өздері үшін темір үй салады. Алайда бұл үлкен ағасының қызғанышын тудырады, ол Торем ханға шағымданады. Хан кіші ұлын шақырып, оны төменгі әлемдегі атасының кейбір мүліктерін іздеуге жібереді: біріншіден, "музыкалық ағаш" (цитра) және "әйел ағаш" (скрипка); содан кейін ән айтатын таяқ және әңгіме айтатын таяқ. Ханзадаға оның әйелі көмектеседі, ол оған төменгі әлемге кірудің жолын көрсетеді (АТУ 465 типті ертегі, "Әдемі әйелі үшін қудаланған адам").
Researchers Nora Marks Dauenhauer and Richard L. Dauenhauer found a variant titled Yuwaan Gagéets, heard during Nora's childhood from a Tlingit storyteller. They identified the tale as belonging to the tale type ATU 402 (and a second part as ATU 400, "The Quest for the Lost Wife") and noted its resemblance to the Russian story, trying to trace its appearance in the teller's repertoire. In a tale collected from a Surgut Khanty (Ostyak) source with the title The Frog Princess, a Torem khan is old and tells his three sons to find wives by casting arrows at random; wherever the arrows land on, they shall marry the girl. The three princes shoot their arrows and follow them: the elder finds his next to a merchant's house; the middle brother next to a lesser rich merchant, and the youngest in a marsh. He follows footprints and enters a grass hut where he meets a talking frog who tells him to prepare for their wedding, for, when she comes, the earth will tremble and the skies will thunder, but he has nothing to fear. The three princess convene back in with their father, who asks his sons for their wives first to bring the bes bread thet can bake, and the best shirts they can weave. The Torem khan's daughters in law fulfill his requests, and he does approve of their efforts, but lauds the youngest's bride's work. Finally, the frog comes to the wedding just as she promised, and marries the youngest prince. One night, the wife of the khan wakes up and sees a bright light coming from her son's bedroom. She takes a peek inside and sees a beautiful maiden with the frogskin on her. Deciding to keep her human forever, the khan's wife mistakingly takes the frogskin and tosses it in the fire. The frog maiden vanishes soon after. The next morning, the third prince wakes up and, not seeing his wife, decides to leave home to look for her. He walks through the forest until he reaches "an iron road, a stone road", and follows the path, finally reaching an old woman's hut. The old woman welcomes him, and he tells her his issues. The woman then advises him to keep walking until he arrives at her middle sister's house, who may be able to help him. The prince goes to the next house, but the middle sister does not seem to be able to help him, so he sends him to her sister in a third hut. He reaches the third house, where the third old woman says the prince's wife will come in the next morning, so he should hide. The next morning, a swan flies in through the window and circumvents the hut. The prince comes out of hiding and wrestles with the swan to trap him in the house and not let it go. After a struggle, he manages to calm her down and takes her back with him to his kingdom, where they build an iron house for themselves. However, this draws the envy of his elder brother, who complains to Torem khan. The khan the summons his youngest son and sends him on quests for some of his grandfather's belongings in the lower world: first, for a "music wood" (zither) and a "woman wood" (violin); next, for a stick singing songs and a stick telling tales. The prince is helped by his wife, who gives him the means to enter the lower world (tale type ATU 465, "Man persecuted because of his beautiful wife").
Бейімделулер
Әдебиетте бұл ертегі «Зар патшайым» (Орыс ертегісі) деп аталып, Морис Барингтің «Көк гүлдің ертегі кітабы» (1911) еңбегінде жарық көрді. Суретші Кэтрин Пайлдың «Бақа ханшайым» (Орысша әңгіме) атты аудармасы жарық көрді. 1939 жылы Александр Ру режиссерлік еткен «Василиса әдемі» совет фильмі осы сюжетке негізделген. Бұл, саяси тұрғыдан ұзақ уақыт бойы бағаланған реалистік стильге қарсы, фантастикалық элементтерді қолданған Совет Одағындағы алғашқы, үлкен бюджеттік фильм болды. 1953 жылы режиссер Михаил Цехановскийдің осы танымал халық ертегісіне анимация түсіру туралы идеясы туды. Өндіріс екі жылға созылды, ал премьерасы 1954 жылдың желтоқсан айында өтті. 1996 жылы ертегінің бұл нұсқасы VHS тасбасындағы «Әлемнің түкпір-түкпірінен алынған классикалық ертегілер» фильміне енгізілді. Қазіргі уақытта фильм «Союзмультфильмнің» алтын қорына кіреді. «Василиса әдемі» (1977) совет анимациялық фильмі де осы ертегіге негізделген. Ресей ертегісінен шабыт алып, Василиса 2007 жылғы «Hellboy: Darkness Calls» комиксінде Кощейге қарсы Хеллбойға көмектеседі. «Бақа ханшайым» «Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child» жинағында ауылдық жерде бейнеленген. Эпизодта Жасмин Гайдың Бақа ханшайым Лайла, Грег Киннердің Ханзада Гавин, Уоллес Лэнгемнің Ханзада Бобби, Мэри Гросс Элис және Бо Бриджестің Король Биг Дэдди рөліндегі дауыстары естіледі. Бұл ертегінің венгр нұсқасы «Magyar népmesék» («Венгр халық ертегілері») венгр телесериасының «Marci és az elátkozott királylány» («Мартин және қарғыс атқан ханшайым») атты эпизодына бейімделген. Джульет Марильердің 2007 жылғы «Wildwood Dancing» фантастикалық романы ханшайым мен бақа тақырыбын кеңейтеді.
A literary treatment of the tale was published as The Wise Princess (A Russian Tale) in The Blue Rose Fairy Book (1911), by Maurice Baring. A translation of the story by illustrator Katherine Pyle was published with the title The Frog Princess (A Russian Story). Vasilisa the Beautiful, a 1939 Soviet film directed by Aleksandr Rou, is based on this plot. It was the first large budget feature in the Soviet Union to use fantasy elements, as opposed to the realistic style long favored politically. In 1953 the director Mikhail Tsekhanovsky had the idea of animating this popular national fairy tale. Production took two years, and the premiere took place in December, 1954. In 1996 this version of the tale was included in the film "Classic Fairy Tales From Around the World" on VHS. At present the film is included in the gold classics of "Soyuzmultfilm". Vasilisa the Beautiful, a 1977 Soviet animated film is also based on this fairy tale. Taking inspiration from the Russian story, Vasilisa appears to assist Hellboy against Koschei in the 2007 comic book Hellboy: Darkness Calls. The Frog Princess was featured in Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child, where it was depicted in a country setting. The episode features the voice talents of Jasmine Guy as Frog Princess Lylah, Greg Kinnear as Prince Gavin, Wallace Langham as Prince Bobby, Mary Gross as Elise, and Beau Bridges as King Big Daddy. A Hungarian variant of the tale was adapted into an episode of the Hungarian television series Magyar népmesék ("Hungarian Folk Tales") (hu), with the title Marci és az elátkozott királylány ("Martin and the Cursed Princess"). Wildwood Dancing, a 2007 fantasy novel by Juliet Marillier, expands the princess and the frog theme.