Кіріспе
1958 жылы Арчибальд Маклиштің «Дж. Б.» пьесасы – американдық драматург және ақын Арчибальд Маклиштің 1958 жылы еркін өлеңмен жазған туындысы. Пьеса библейлік Әйүп пайғамбардың оқиғасын заманауи үлгіде қайта баяндайды. «Дж. Б.» (Әйүптің символдық бейнесі) – бақытты отбасылық өмірге ие, дінге берілген миллионер, алайда өмірі күйреп жеңіліске ұшырайды. Пьеса жарыққа шығуға дейін бірнеше рет өңделді. Маклиш бұл жұмысты 1953 жылы бір актілік қойылым ретінде бастаған, бірақ үш жылдың ішінде оны толыққанды үш актілік қолжазбаға дейін кеңейтті. Пьеса «Ең үздік пьеса» номинациясы бойынша 1959 жылғы «Тони» сыйлығы мен 1959 жылғы «Пулитцер» сыйлығына ие болды. «Дж. Б.» пьесасының екі нұсқасы бар: Houghton Mifflin Harcourt баспасынан шыққан түпнұсқа кітап және Маклиш Бродвей сахнасы үшін қайта өңдеген сценарийі, Samuel French Inc. баспасынан шыққан.
J. B. is a 1958 play written in free verse by American playwright and poet Archibald MacLeish, and is a modern day retelling of the story of the biblical figure Job. The play is about J. B. (a stand in for Job), a devout millionaire with a happy domestic life whose life is ruined. The play went through several incarnations before it was finally published. MacLeish began the work in 1953 as a one act production, but within three years, had expanded it to a full, three act manuscript. The play has won several accolades, including the 1959 Tony Award for Best Play and the 1959 Pulitzer Prize for Drama. Two versions of J. B. are available, the original book, published by Houghton Mifflin Harcourt, and the script that MacLeish revised substantially for Broadway, published by Samuel French Inc.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл спектакль "ұлы цирк шатырының ішіндегі бір бұрышта" басталады. Екі сатушы, мырза Зусс (бас грек құдайы Зевске еліктейтін) және Никлс (яғни "Ескі Ник", шайтанның халық арасындағы аты) бір пьеса ішінде Құдай мен Шайтан рөлін ойнайды. Олар Дж. Б., Нью-Йорктік бай банкирдің, өзінің сәттілігін Құдайға адал болғандығының лайықты сыйы деп сипаттағанын естиді. Оны келемеждейтін Никлс, Дж. Б. өмірі қираса Құдайды қарғысы келеді деп тіл білдіреді. Содан кейін Никлс пен Зусс Дж. Б.-нің балаларының қаза тауып, мүлкінің қирағанын және бұрынғы миллионердің көшеде қалып қойғанын көреді. Кейін Дж. Б.-ге үш жұбаныш беруші келеді: Билдад, Елифаз және Софар (тарих, ғылым және дін ұғымдарын бейнелейді). Дж. Б. олардың ешқайсысына сенбейді, керісінше, түсіндірме беруді Құдайдан сұрайды. Бірақ ол орнына Зусс пен Никлспен кездеседі. Никлс оны Құдайға наразылық білдіру үшін өзін-өзі өлтіруге көндіруге тырысады, ал Зусс Құдайға бағынуға уәде берсе, бұрынғы өмірін қайтаруды ұсынады. Дж. Б. екеуінен де бас тартады, оның орнына әйелі Сарадан көңіл тыныштығын табады. Пьеса олардың бірге жаңа өмір құруымен аяқталады.
Өндірістер
Алғашқы қойылым 1958 жылғы 23 сәуірде Нью-Хейвендегі Йель университетінің театрында Йель драма мектебінде ұйымдастырылды. Брукс Аткинсон былай деп жазды: "Арчибальд Маклиш кең ауқымды көңіл күйде адамзаттың эпосын жазды. Ол оны "J. Б." деп атады. Ол алғаш рет кеше Йель университетінің театрында қойылды". Режиссері – Ф. Кертис Канфилд, актерлік құрамында Джеймс Шепард Дж. Б. рөлінде болды. Үш актілік нұсқасы 1958 жылғы 11 желтоқсанда Бродвейдегі ANTA Playhouse-да премьераға шығып, 364 қойылымнан кейін 1959 жылғы 24 қазанда жабылды. Режиссері – Элия Казан, актерлік құрамында Реймонд Масси, Кристофер Пламмер, Нан Мартин, Айвор Фрэнсис, Пэт Хингл (J. Б.), Клифтон Джеймс, Джудит Лоури, Кенди Мур, Джеймс Олсон, Форд Рейни және Андреас Вутсинас болды. Брукс Аткинсон былай деп жазды: "Арчибальд МакЛиштың ANTA театрындағы жаңа пьесасының тақырыбы "J. Б." болса, оны "Әркім" деп қабылдаңыз. Қазіргі әлемнің қираған халдары мен азап-тозағына қарап, Маклиш мырза жаңа және асқақ моральдық нұсқау жазды, ол зор мәртебеге ие." Бұл қойылым RCA Victor Red Seal компаниясымен жазылып, шығарылды. Бродвейден тыс қойылымды Equity Library Theatre 1962 жылғы 17 наурызда Мастер театрында ашты, онда басты рөлді Джон Казале ойнады. Пьеса 1963 жылы Невада университетінде (Рено) және Джонс Хопкинс университетінде (Балтимор), 1965 жылы Мэриленд университетінде (Колледж-Парк), 1966 жылы Миссури штатының Ханнибал қаласындағы Ганнибал ЛаГранж колледжінде және 1971 жылы Нью-Йорктің Трой қаласындағы Ренсселер политехникалық институтында қойылды.
Марапаттар мен ұсыныстар
ANTA Playhouse қойылымы 1959 жылы «үздік пьеса» және «үздік режиссура» номинациялары бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды. Пулитцер сыйлығы комитеті: «Осы және көптеген маусымдардың ешбір пьесасы осы деңгейдегі үлкен және жалпыға ортақ тақырыпты қарастыруға тырыспады және оны Дж. Б. пьесасындағыдай көркем, әсерлі, ой қозғаушы түрде жеткізе алмады» деп жазды.