Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопиялық дворян; 1847 жылдан 1855 жылға дейін Шева патшасы Хайлемелекот Сахле Селассие (1824 – 9 қараша 1855) 1847 жылдың 12 қазанынан өліміне дейін Эфиопияның тарихи Шева аймағының негусі болды. Ол – маңызды амар ақсүйектері Негус Сахле Селассие мен оның әйелі Войзеро Безабиш Вулденің үлкен ұлы.
Ethiopian noble; King of Shewa from 1847 to 1855
Hailemelekot Sahle Selassie (1824 – 9 November 1855) was Negus of Shewa, a historical region of Ethiopia, from 12 October 1847 until his death. He was the oldest son of Negus Sahle Selassie an important Amhara noblemen and his wife Woizero Bezabish Wolde.
Ұрпағы және ерте өмір
Амхара патшалық әулетінен шыққан. Хайлемелекот – Шева королі Сале Селассие мен Войзеро Безабиш Вулденің үлкен ұлы. Хайлемелекоттың 5 толыққанды бауырлары болған, 4 қарындасы және бір інісі Сайфу Сахле Селассие, ол үш немесе төрт жас кіші. Әкесінің көптеген кәнизактарынан туған көптеген жартылай бауырлары да болды, олардың ішінде Хайле Микаэль Сахле Селассие және Дарге Сахле Селассие де бар. Уильям Корнуоллис Харрис Сале Селассие сарайына дипломатиялық миссиямен келген кезде Хайлемелекот пен Сайфу әртүрлі монастырьларда тұрып, дәстүрлі шіркеу білімін алды. Әрқайсының қасында евнух, күтімші және қамқорлар болды, олардың міндеті – бақылау және тәртіп сақтау еді. Оқудан басқа, ұлдар атқа мінуге және соғыс өнерінің түрлі салаларына үйретілді. Олар қатаң кесте бойынша сабақ оқып, қалқан мен найзамен жаттығу жасап, шіркеу қызметтеріне қатысып, ораза ұстап, дұға ететін.
Of Amhara royal descent. Hailemelekot is the oldest son of the King of Shewa Sahle Selassie and Woizero Bezabish Wolde. Hailemelekot had 5 full siblings, 4 sisters and one brother Sayfu Sahle Selassie who is three or four years younger. He had numerous half siblings as his father sired other children by his numerous concubines, among them his half brothers Haile Mikael Sahle Selassie and Darge Sahle Selassie. During William Cornwallis Harris diplomatic mission to Sahle Selassie's court, both Hailemelekot and Sayfu stayed at different monasteries, pursuing a traditional church education. Each was attended by a eunuch, a nurse, and guardians, whose task was to supervise and discipline. In addition to their academic studies, the boys were trained in horsemanship and the various arts of war. They followed a rigorous timetable, studying, practising with shield and spear, attending church service, fasting, and praying.
Ұрпақтар
Хайлемелекоттың бірінші әйелі, шамасы сарайда қызмет істеген Ежигаеху болған. Ол 1844 жылы Сахле Мариам деп суға шомылдырылған жалғыз баласын заңдастыру үшін оған үйленді. Негус Сахле Селассие оны Менелик деп атады. Оның тегі даулы; кейбіреулер оның Гурадж тайпасынан шыққан деп есептейді, ал басқалары оның аталарының есімдерінің этимологиялық түбіріне сүйене отырып, Оромо тайпасынан екенін айтады. Хайлемелекот Ежигаехудан бір жылдың ішінде ажырасып, 1845 жылдың мамыр айында сот қызметкерінің бұрынғы әйелі Воизеро Тиденекиалешке үйленді.
Hailemelekot's first wife was probably a palace servant by the name Ejigayehu whom he married in 1844 in order to legitimize their one child, baptised Sahle Mariam, was renamed Menelik by Negus Sahle Selassie. Her background is disputed; some believe she was of Gurage origin, while others believe she was of Oromo descent due to the etymological roots of her forefathers’ names. He divorced Ejigayehu in less than a year, and in May 1845 he married his second wife, Woizero Tideneqialesh, who was a former wife of a court official.
Билікке көтерілу
Хайлемелекот 1847 жылы Шеваның патшасы болғанға дейін Лиж Беша Варад деп аталған. Сале Селассидің кіші ұлы Сайфу Сале Селассиді жақсы көретіні және оны мұрагер етеді деген кең тараған әңгіме болды. Бірақ Сале Селассие өзінің үлкен ұлы Хайлемелекот патшалықты мұраға алатынын жариялады, Сайфу осы шешімге бағынуға ант берді. Өліміне аз уақыт қалғанда, қатты науқастанып қалғанына қарамастан, ол Дебре Берханға сапар шегіп, өзінің вассалдарынан Хайлемелекотқа адал болуларын сұрады. Дегенмен, Мордехай Абирдің сөзімен айтқанда, Сале Селассидің өлімі "Шоуа тарихында бұрын-соңды болмаған қан төгіске себеп болды". Абичу Оромосы ашық бүлік көтеріп, Тегулет ауданын қайтаруға тырысты және Анкобер қаласын басып алуға жақын болды. Тек басқа Оромо басшыларының адалдығы мен Шеваның қару-жарағының болуы ғана қаланы құтқарды. Кейін Хайлемелекот оларды Анголалада кездесуге көндіріп, бүліктерін тоқтатуға иландырды. 1848 жылдың басына қарай ол патшалығын толық бақылауға алды, тіпті жылдар бойы Шеваның оңтүстік-батыс бөлігін шабатын Арси Оромосына қарсы жорық ұйымдастырды.
Hailemelekot was known as Lij Besha Warad before he became king of Shewa in 1847. It was well known that Sahle Selassie favored his younger son, Sayfu Sahle Selassie, and it was widely rumored that he would make his younger son his heir. However, Sahle Selassie publicly announced that his oldest son Hailemelekot would inherit the kingdom, had Sayfu swear to abide by this decision, and although mortally ill shortly before his death travelled to Debre Berhan where he asked his vassal lords to remain loyal to Hailemelekot. Nonetheless, in Mordechai Abir's words, Sahle Selassie's death "was a signal for a blood bath which surpassed anything that ever occurred in the annals of Showa." The Abichu Oromo rose in open revolt, attempting to recover control of the district of Tegulet and came close to capturing the capital of Ankober. Only the loyalty of some of the other Oromo chiefs and the Shewan supply of firearms saved the capital. Hailemelekot afterwards managed to persuade the meet with him at Angolalla, where he persuaded them to end their revolt. By the beginning of 1848, he was firmly in control of his kingdom, and even organized a campaign against the Arsi Oromo, who had been raiding the south western parts of Shewa for years.
Билік
Харольд Г. Маркус "Сале Селассиенің ұлының билеуі туралы, оның аяқталуынан басқа ештеңе белгісіз не еске алынбаған" деп жазды. Свен Рубенсонның сөзіне қарағанда, бұл хатты Каирдегі британ консулына Эфиопиялық саяхатшы жеткізген, ол Иерусалимге жол тартқан еді; саяхатшы консулға 26 піл сүйегі мен 31 мүйіздің Адендегі британдықтарға жіберіліп жатқанын хабарлаған. Саяхатшының британдық жауапты қайтар жолда алуға келісіміне қарамастан, ол қайтадан көрінбеді. Осы хатта Хайлемелекот Ұлыбритания мен Шева арасындағы достыққа сілтеме жасап, олардың әкесі қайтыс болғанда көңіл айту үшін неге қызметкер жібермегенін сұрайды, сондай-ақ 1,500 талерлік көмек және елші арқылы білікті жұмысшылардың жіберілуін сұрайды. Бұл хаттың мақсатын дұрыс түсінбеген (және британ үкіметі эфиопиялық әдет-ғұрыптарды тағы да дұрыс түсінбеді), Лорд Палмерстон 1849 жылдың 4 шілдесінде Шеваның жұмысшыларды жіберу үшін тым алыс екенін жауап берді, "сонымен қатар, оның иелігіндегі жұмысшылар қазіргі уақытта тым көп жұмыспен жүр". Осы хатпен бірге 300 алтын монетасы бар сандық жіберілді; бұл сыйлық монеталардың алтын емес, мыстан жасалғаны туралы айыптаумен қайтарылды, соңында: "Егер достығымыз жоғалса да, арамызда жаулық болмасын". Шева әскері Володағы Оромо басшыларына тиімді көмек көрсетпеді, ал 50 000 адамнан тұратын армиямен Теводос өзінің бөлінген қарсыластарын жеңді. Жаңбырлы маусымға үзіліс жасағаннан кейін, Теводос 1855 жылы Солтүстік Шеваға кірді. Осы кезде Хайлемелекоттың көңілі түсіп, ауыр сырқатқа шалдықты. Оның шешілмейтініне наразы болған ағасы Сейфе әскерін Володан Мензге, содан кейін Тегулетке бастап, Хайлемелекотты тастап кетті. Жергілікті билеушілер императорға қарсы тұра алмады, олар жеңілді немесе (Ефрата билеушісі сияқты) Теводос жағына өтті. Көтерілісші Оромо Анголалланы өртеп жіберді. Шеваның негусы анасы Безабиш пен әжесі Зенебеворк (Сахле Селассиенің жесірі және анасы) Теводос II лагеріне өткенін және оған жеке жерлеріне тиіспеуді кепілдік беру үшін құрмет көрсеткенін білгенде қорқынышқа түсті. Абыр-сабырлы Хайлемелекот Теводостың әскерлеріне қарсы бірнеше шайқасқа қатысты, содан кейін азық-түлік қоймаларын және астанасы Дебре Берханды Теводостың қолына тимеу үшін жойды. Ол Атакелт қаласында аурудан қайтыс болды және Тарадағы Дебре Гейджге асығыс жерленді. Бірқатар Шева ақсүйектері шайқасты, соңғы шайқас Болгада болды, онда олар Рас Ингида басқаратын Теводостың әскерлерінен жеңілді. Олар одан әрі қарсылық көрсету мүмкін емес екенін мойындап, Хайлемелекоттың ұлы және мұрагері Менеликті Теводосқа тапсырды. Император Теводос Хайлемелекоттың ағасы Хайле Микаэльді губернатор етіп тағайындады, осылайша Шеваның тәуелсіздігі аяқталды.
Harold G. Marcus notes that "little is known or remembered of the reign of Sahle Selassie's son, except for its end." According to Sven Rubenson, it was delivered by an Ethiopian pilgrim to the British consul at Cairo, who was on his way to Jerusalem; the pilgrim also informed the consul that a gift consisting of 26 elephant tusks and 31 rhinoceros horns were en route to the British at Aden. Although it was agreed that the pilgrim would stop on his return travel to pick up the British response, he was never seen again. In this letter, Hailemelekot refers to the friendship between the United Kingdom and Shewa, asks why they did not send a servant on his father's death to bring condolences and for 1,500 Thalers, with a verbal message by the courier asking for skilled workmen. Misunderstanding the intent of this letter (and not for the last time the British government misunderstood Ethiopian customs), Lord Palmerston responded on 4 July 1849 that Shewa lay too far away to send any workmen "and, moreover, the workmen in her dominions are at present much employed." With this letter a chest containing 300 sovereigns was sent; this gift was returned with a second letter containing the accusation that the coins were not made of gold but brass, and concluding, "Even if our friendship is gone, let there not be enmity between us." The Shewan army failed to provide any effective help to the Oromo leaders in Wollo, and with an army of 50,000 men, Tewodros crushed his divided opposition. After a pause for the rainy season, Tewodros then entered northern Shewa in 1855. By this point Hailemelekot was discouraged and gravely sick. His brother Seyfe, dissatisfied with his indecision, led the army south from Wollo to Menz then to Tegulet, abandoning Hailemelekot. The local governors were no match for the Emperor, and either were defeated or (like the governor of Efrata) went over to Tewodros' side. Rebellious Oromo burned Angolalla. The Negus of Shewa was horrified to learn that his mother Bezabish and his grandmother Zenebework (respectively widow and mother of the late Sahle Selassie) had crossed to the camp of Tewodros II and paid him homage in exchange for a guarantee that their personal lands would not be touched. A despondent Hailemelekot made a few skirmishes against Tewodros' forces, then destroyed his food stores and his capital of Debre Berhan to keep it out of Tewodros' hands. He died of his illness in the town of Atakelt, and was hastily buried at Debre Gage in Tara. A handful of Shewan nobles fought on, until a final battle in Bulga, where they were defeated by a detachment of Tewodros' troops under Ras Ingida. Accepting that further resistance was not possible, they delivered Menelik, the son and heir of Hailemelekot, to Tewodros. Emperor Tewodros appointed Hailemelekot's brother Haile Mikael governor, and the independence of Shewa came to an end.
Салдары
Бір қызықты деректе, Теводрос II Хайлемелекоттың шын мәнінде қайтыс болғанына сенбегендіктен, оның мәйітін қайта қазуды бұйырған. Ол өлген патшаның денесін көргенде, император оны қайғымен еске алған, Шева патшасы сияқты батыр адамға аурудың соғыста қаза тапқан құрметтен айыруының өкінішті екенін айтқан. Ол Хайлемелекотты патшаға лайық барлық салтанатты рәсімдермен қайта жерлеуді бұйырды.
In an interesting postscript, Tewodros II is said to have disbelieved that Hailemelekot was really dead and demanded that his body be disinterred. When he saw the body of the dead king, the Emperor is said to have wept for him, saying it was a shame that illness should deny a brave man such as the King of Shewa, the honor of falling in battle. He ordered that Hailemelekot be re buried with all the pomp and ceremony due to a king.