Аривара но Нарихира: Өлеңші, сарай адамы және махаббат өмірі
Ariwara no Narihira
Аривара но Нарихира (825-880) – жапон ақыны, сарай адамы. Он "Жүз ақын" жинағында, алты поэзия геніі және 36 поэзия геніі тізімінде. Өлеңдерінің мағынасы күрделі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон жазушысы, сарай адамы және вака ақыны (825–880)
Japanese writer, courtier and waka poet (825–880)
Аривара но Нарихира (在原 業平) – Хэйан дәуірінің басындағы жапон сарай адамы және вака ақыны. Ол «Алты поэзиялық гений» және «Отыз алты поэзиялық гений» тізіміне енді, ал оның бір өлеңі Огура Хьякунин Исшу жинағына қосылды. Ол сондай-ақ Zai Go Chūjō, Zai Go, Zai Chūjō немесе Mukashi Otoko деп те белгілі. Сарай антологияларында Нарихираға жатқызылған 87 өлең бар, бірақ олардың кейбіреуі күмәнді. Нарихираның өлеңдері өте тұйық; сондықтан 10-ғасырғы Кокин Вакашу жинақтаушылары оларға салыстырмалы түрде ұзақ кіріспелер жазды. Нарихираның көптеген әйгілі махаббат оқиғалары кейінгі жапон мәдениетіне терең әсер етті. Аңыз бойынша, оның Исе Ұлы киелі орындағы бас жындысы және ақын Оно но Комачимен қарым-қатынасы болған, сондай-ақ ол Император Ёдзэйдің әкесі болды. Оның махаббат оқиғалары «Исе әңгімелеріне» шабыттандырды және содан бері ол әдемі, махаббатқа құштар дворянның үлгісі болып табылады.
Ariwara no Narihira (在原 業平) was a Japanese courtier and waka poet of the early Heian period. He was named one of both the Six Poetic Geniuses and the Thirty Six Poetic Geniuses, and one of his poems was included in the Ogura Hyakunin Isshu collection. He is also known as Zai Go Chūjō, Zai Go, Zai Chūjō or Mukashi Otoko. There are 87 poems attributed to Narihira in court anthologies, though some attributions are dubious. Narihira's poems are exceptionally ambiguous; the compilers of the 10th century Kokin Wakashū thus treated them to relatively long headnotes. Narihira's many renowned love affairs have exerted a profound influence on later Japanese culture. Legends have held that he had affairs with the high priestess of the Ise Grand Shrine and the poet Ono no Komachi, and that he fathered Emperor Yōzei. His love affairs inspired The Tales of Ise, and he has ever since been a model of the handsome, amorous nobleman.
Туған жері мен ата-бабалары
Аривара но Нарихира 825 жылы дүниеге келген. Ол екі императордың немересі болды: әкесі ханзада Або арқылы император Хейзеи, ал анасы ханзада Ито арқылы император Канму. Ол ханзада Абоның бесінші баласы еді, бірақ бұрынғы астана Нагаокада тұрған ханзада Итоның жалғыз баласы болған деседі. Нарихираның кейбір өлеңдері анасына арналған. Або 824 жылы Кусуко оқиғасы деп аталатын сәтсіз төңкеріске қатысқандығы үшін ескі астана Хейдзё-кёдан (қазіргі Нара) Цукуси провинциясына (қазіргі Фукуока аймағы) жер аударылды. Нарихира әкесінің жер аударылуы кезінде дүниеге келді. Або Хейдзёға қайтып келгеннен кейін, 826 жылы Нарихира мен оның бауырлары Юкихира, Накахира және Морихира [ja] қара халыққа теңестіріліп, Аривара тегі берілді. Ғалым Оэ-но Отонда да Нарихираның бауыры болған.
Ariwara no Narihira was born in 825. He was a grandson of two emperors: Emperor Heizei through his father, Prince Abo; and Emperor Kanmu through his mother, Princess Ito. He was the fifth child of Prince Abo, but was supposedly the only child of Princess Ito, who lived in the former capital at Nagaoka. Some of Narihira's poems are about his mother. Abo was banished from the old capital Heijō kyō (modern Nara) to Tsukushi Province (within modern Fukuoka) in 824 due to his involvement in a failed coup d'état known as the Kusuko Incident. Narihira was born during his father's exile. After Abo's return to Heijō, in 826, Narihira and his brothers Yukihira, Nakahira and Morihira [ja] were made commoners and given the surname Ariwara. The scholar Ōe no Otondo was also a brother of Narihira's.
Романтикалық қатынастар
Нарихира махаббат шебері ретінде танымал болды; «Кокин Вакашү» (Кокиншү) жинағына енген өлеңдерінің үштен бірі оның түрлі махаббат оқиғаларын сипаттайды, ал қайтыс болғаннан кейін ұлттық тарих «Нихон Сандай Дзицуроку» (901 жылы жазылған) оның туралы былай деді: «Нарихира әдемі және сәнді болған, бірақ өзінше әрекет етуге бейімділік танытқан». «Исе әңгімелері» Нарихираның Император Сейваның әйелі Фудзивара но Такаикоға ғашық болғанын көрсетеді, және оның астананы тастап шығысқа кеткенінің себебі осы болған деседі. Императордың әйелімен болған бұл махаббат оқиғасы «Сандай Дзицуроку» кітабында оның шенінің кіші бесінші дәрежеден жоғары алтыншы дәрежеге төмендеуіне себеп болды деп болжанады, содан кейін келесі жылы қайтадан кіші бесінші дәрежеге көтерілді. Дегенмен, бұл «Сандай Дзицуроку» кітабындағы оқиғалардың ретінің ауысуынан туған қате болуы мүмкін деген пікір де бар. Сонымен қатар, Фудзивара но Такаико монах Зен’ю (善祐)пен де қарым-қатынаста болған, бұл оның Нарихирамен болған махаббат оқиғасы туралы аңыздың негізін құраған болуы мүмкін. Оқиға тарихи болған-болмағанына қарамастан, Рейдзэй әулетінің «Исе әңгімелері» туралы түсіндірмесі Император Ёдзэйдің бұрынғы император емес, осы одақтан туғанын болжайды. Нарихираның ең танымал махаббаттарының бірі – «Исе әңгімелері» атты шығармаға ат берген Ясуко (құдай қызы) [ja], Исе Ұлы киелі үйінің бас діни қызметкері және Император Монтокудың қызы еді. «Исе әңгімелерінде» басты кейіпкер, Нарихира деп есептелетін, Исеге аң аулауға барып, діни қызметкермен бірге болғаны айтылады. Алайда, «Кокиншү» кітабындағы бір үзіндіде бұл кездесу екіұшты сипатталған, бұл Нарихираның діни қызметкермен емес, оның қызметіндегі басқа әйелмен жақындық танытқанын көрсетеді. 12 ғасырға жататын «Гошидай» (江次第) және 13 ғасырға жататын «Коджидан» кітабында бұл одақтан Такашина но Мороноа (高階師尚) туғаны айтылады, ол кейін Такашина но Шигенори (高階茂範) тәрбиесіне алынған. Жапониятанушы Хелен Крейг Маккалоу Нарихира мен Ясуконың қарым-қатынасы «романтикалық аңыздан артық» екенін дәлелдейтін ешқандай дәлел жоқ деді. «Кокиншү» кітабындағы 784 және 785 өлеңдері Нарихираны Ки но Арицуне [ja] қызымен байланыстырады. Ортағасырлық түсіндірмелерде оны Нарихираның әйелі деп атайды, ал кейбір қазіргі ғалымдар, мысалы Катагири, солай десе де, оны нақты атаған жалғыз ерте дерек – «Кокиншү» кітабындағы жазба. Классикалық Но пьесасы «Идзуцу», Зеами Мотокионың «Исе әңгімелері» кітабындағы «Цуцу Идзуцу» [ja] ромасынан жасалған, Нарихира мен Ки но Арицуне қызының балалық шақта ойнасқан достар екенін, кейін үйленгенін көрсетеді; Нарихира әйеліне адалсыздық жасайды, ал оның сағынышпен толған жаны олар өлгеннен кейін монахқа көрінеді. Нарихира мен ақын Оно но Комачиның сол дәуірдегі ең әдемі ер және әйел саналғандықтан ғашықтар болған болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ бұған көптеген дәлелдер жоқ. 20 ғасырдың ғалымдары, мысалы Макане Секитани (関谷真可禰), бұл болжамды қолдады, оны кем дегенде 14 ғасыр тарихшысы Китабатакэ Чикафусаға дейін іздеуге болады. Чикафуса, мүмкін, Камакура кезеңінің «Кокиншү» кітабына түсіндірмелер берген, мысалы, сақталған «Бишамондо бон Кокиншү чу» (毘沙門堂本古今集注) кітабын пайдаланған, ол Комачидің өлеңдерінің бірі Нарихираға кездесуден кейін қалдырылғанын болжайды. «Бишамондо бон Кокиншү чу» кітабы өз кезегінде «Исе әңгімелері» романының ойдан шығарылған еңбек емес, Нарихираның өміріндегі нақты оқиғаларды баяндайтын шынайы тарихи еңбек екендігі туралы кең таралған сеніммен жұмыс істеген. Сондықтан Камакура кезеңінің «Исе әңгімелері» кітабына түсіндірмелер берушілер түпнұсқа мәтінде «әйел» деп жазылған жерлерге нақты әйелдердің есімдерін қосуға тырысқан, осылайша мәтіннің бірнеше бөліміне Оно но Комачиді енгізген. Әдебиеттанушы Йоичи Катагири сақталған дәлелдердің жетіспеуіне байланысты Нарихира мен Оно но Комачи бір-бірін білгені және ғашық болғаны мүмкін екенін, бірақ оны нақты айтуға болатын пайдалы дәлел жоқ деген қорытындыға келді.
Narihira was known as a great lover; a third of his poems included in the Kokin Wakashū (Kokinshū) describe his various romantic affairs, and after his death the national history Nihon Sandai Jitsuroku (compiled 901) said of him: "Narihira was elegant and of handsome appearance, but he was unrestrained in his self indulgence." The Tales of Ise portrays Narihira as falling in love with Fujiwara no Takaiko [ja], a consort of Emperor Seiwa, and it is hinted that this was one of the reasons for his leaving the capital and travelling east. It has been speculated that this romantic affair with the consort of the emperor was the reason why the Sandai Jitsuroku describes his rank as going down from Junior Fifth Rank, Lower Grade to Senior Sixth Rank, Upper Grade, before again rising to Junior Fifth Rank, Upper Grade the following year. However, it has also been speculated that this may be an error in the Sandai Jitsuroku as a result of binding changing the order of events. Furthermore, Fujiwara no Takaiko reputedly had an affair with the monk Zen'yū (善祐), which may have formed the core of the otherwise fictional legend that she also had an affair with Narihira. Whether the affair was historical or not, the Reizei family's commentary on The Tales of Ise speculates that Emperor Yōzei was a product of this union, and not the previous emperor. One of Narihira's most famous affairs—the one that gave The Tales of Ise its name—was said to be with Yasuko (priestess) [ja], high priestess of the Ise Grand Shrine and daughter of Emperor Montoku. The Tales of Ise describes the protagonist, presumed to be Narihira, visiting Ise on a hunt, and sleeping with the priestess. However, a passage in the Kokinshū describes the meeting ambiguously, in a manner that implies Narihira did not sleep with the priestess herself but rather another woman in her service. The 12th century work Gōshidai (江次第) and the 13th century work Kojidan claim that the product of this union was Takashina no Moronao (高階師尚), who was later adopted by Takashina no Shigenori (高階茂範). Japanologist Helen Craig McCullough stated there was "no evidence" the affair between Narihira and Yasuko was "more than a romantic myth". A headnote to poems 784 and 785 in the Kokinshū connects Narihira to the daughter of Ki no Aritsune [ja]. Medieval commentaries call her Narihira's wife, and some modern scholars, such as Katagiri, do the same, although the only early source that explicitly names her is the note in the Kokinshū. In the classical Noh play Izutsu, an adaptation by Zeami Motokiyo of Tsutsu Izutsu [ja] from The Tales of Ise, portrays Narihira and Ki no Aritsune's daughter as childhood playmates who eventually marry; Narihira is unfaithful to his wife, and her pining spirit appears to a monk after their deaths. It has been speculated, based in part on their being considered the most beautiful man and woman of their age, that Narihira and the poet Ono no Komachi may have been lovers, but there is little evidence for this. Scholars of the 20th century such as Makane Sekitani (関谷真可禰) have held up this speculation, which can be traced back at least as far as the 14th century historian Kitabatake Chikafusa. Chikafusa likely used Kamakura period Kokinshū commentaries such as the extant Bishamondō bon Kokinshū chū (毘沙門堂本古今集注), which speculates that one of Komachi's poems was left for Narihira after a tryst. The Bishamondō bon Kokinshū chū in turn likely worked from a then common belief that fictional Tales of Ise was a genuine historical work detailing the actual events in Narihira's life (see above). Kamakura period commentaries on The Tales of Ise therefore tried to insert the names of real women where the original text simply said "a woman", and thus inserted Ono no Komachi into several passages of the text. The literary scholar Yōichi Katagiri concluded, on the lack of surviving evidence, that, while it is possible that Narihira and Ono no Komachi knew each other and were lovers, there was no usable evidence to say conclusively either way.
Шығысқа саяхат
Кокиншү, Исе әңгімелері және Ямато әңгімелері Нарихираның Киотодан шығысқа қарай Токайдо аймағы арқылы саяхат жасап, Сумида өзенін кесіп өтіп, жол бойындағы танымал жерлерде өлеңдер жазғанын көрсетеді (утамакураға қараңыз). Исе әңгімелері бұл саяхаттың Нарихира мен Фудзивара но Такаико арасындағы даулы махаббаттың нәтижесі болғанын айтады. Мұндай саяхаттың шын мәнінде болған-болмағаны күмәнді, себебі мұндай саяхат жасап, жол бойы өлеңдер жазған кезде сақталған өлеңдердің саны өте аз, сонымен қатар, сарайдағы адамның бір-екі досымен ғана елдің екінші ұшына саяхаттауы тарихи тұрғысынан да мүмкін емес сияқты.
The Kokinshū, Tales of Ise and Tales of Yamato all describe Narihira leaving Kyoto to travel east through the Tōkaidō region and crossing the Sumida River, composing poems at famous places (see utamakura) along the way. The Tales of Ise implies this journey was the result of the scandalous affair between Narihira and Fujiwara no Takaiko. There are doubts as to whether this journey actually took place, from the point of view both that the number of surviving poems is quite small for having made such a trip and composing poems along the way, and in terms of the historical likelihood that a courtier could have gone wandering to the other end of the country with only one or two friends keeping him company.
Өлім
Сандай Житсурокуға сәйкес, Нарихира 880 жылдың 9 шілдесінде (жапон күнтізбесі бойынша Тенчо 6 жылдың бесінші айының 28-і) қайтыс болды. Кокиншүдегі 861-ші өлең, Нарихираның соңғы өлеңі, өлімінің осылай ерте келгеніне таңқалуын және өкінішін білдіреді.
According to the Sandai Jitsuroku, Narihira died on 9 July 880 (the 28th day of the fifth month of Tenchō 6 on the Japanese calendar). Poem 861 in the Kokinshū, Narihira's last, expresses his shock and regret that his death should come so soon:
Жерлеу орны
Нарихираның қабірінің орны белгісіз. Орта ғасырларда ол құдай (ками) немесе тіпті Дайничи Буддасының аватары саналды, сондықтан "Нарихираның қабірлері" деп аталатын кейбір жерлер, шын мәнінде, оның жерленген жерлері емес, оған арналған қасиетті орындар болуы мүмкін. Кансай университетінің профессоры және "Исе әңгімелері" зерттеушісі Ямамото Токуро (山本登朗) Киотоның шығысындағы Йошида тауындағы "Нарихираның жерлеу топырағы" (業平塚) деп белгілі кішкентай тас тоғай мұндай орын болуы мүмкін деп болжады. Ол сондай-ақ, бұл орынның Нарихирамен байланысты болу себебі, орта ғасырларда Нарихираның ұлы деп есептелген Император Ёдзэйдің қабіріне жақындығы екенін айтты. Батыс Киотодағы Дзүрин-дзи (十輪寺), сонымен қатар "Нарихира ғибадатханасы" (なりひら寺) деп те аталады, Нарихираның қабірі орналасқан деген дәстүрлі сенімдегі тағы бір жер.
The location of Narihira's grave is uncertain. In the Middle Ages he was considered a deity (kami) or even an avatar of the Buddha Dainichi, and so it is possible that some what have been called graves of Narihira's are in fact sacred sites consecrated to him rather than places where he was actually believed to have been buried. Kansai University professor and scholar of The Tales of Ise Tokurō Yamamoto (山本登朗) has speculated that the small stone grove on Mount Yoshida in eastern Kyoto known as "Narihira's burial mound" (業平塚) may be such a site. He further speculated that the site became associated with Narihira because it was near the grave site of Emperor Yōzei, who in the Middle Ages was widely believed to have secretly been fathered by Narihira. Another site traditionally believed to house Narihira's grave is Jūrin ji (十輪寺) in western Kyoto, which is also known as "Narihira Temple" (なりひら寺).
Ұрпақтар
Нарихираның балаларының арасында вака ақындары Аривара но Мунеяна [ja] (在原棟梁) және Аривара но Шигехару [ja] (在原滋春) болды, сондай-ақ кем дегенде бір қызы да болған. Мунеяма арқылы ол ақын Аривара но Мотокатаның әкесі болды. Оның аты белгісіз немерелерінің бірі Фудзивара но Куницунеге үйленді және Тайра но Садафунмен құпия қарым-қатынас жасады.
Among Narihira's children were the waka poets Ariwara no Muneyana [ja] (在原棟梁) and Ariwara no Shigeharu [ja] (在原滋春), and at least one daughter. Through Muneyama, he was also the grandfather of the poet Ariwara no Motokata. One of his granddaughters, whose name is not known, was married to Fujiwara no Kunitsune and engaged in a clandestine affair with Taira no Sadafun.
Аттар
Нарихира сонымен қатар Зай Го Чужо (在五中将), Зай Го (在五) және Зай Чужо (在中将) аттарымен де танымал. Зай – оның тегі Аривараның бірінші иероглифінің қытай-жапон оқылысы, ал "бес" деген мағынаны білдіретін Го – оған және оның төрт бауырлары Юкихира, Накахира, Морихира және Оэ-но Отондаға сілтеме жасайды. Чжужо ("Орталық капитан") – ол өмірінің соңында атқарған Ішкі сарай күзетшілерінің оң бөлімінің уақытша орталық капитаны лауазымына байланысты айтылады. "Исе әңгімелері" шығармасында жиі кездесетін болғандықтан, ол Мукаси Отоко (昔男) деп те аталады.
Narihira is also known by the nicknames Zai Go Chūjō (在五中将), Zai Go (在五) and Zai Chūjō (在中将). Zai is the Sino Japanese reading of the first character of his surname Ariwara, and Go, meaning "five", refers to him and his four brothers Yukihira, Nakahira, Morihira, and Ōe no Otondo. Chūjō ("Middle Captain") is a reference to the post he held near the end of his life, Provisional Middle Captain of the Right Division of Inner Palace Guards. After the recurring use of the phrase in The Tales of Ise, he is also known as Mukashi Otoko (昔男).
Поэзия
Нарихира жеке жинағын қалдырды, «Нарихира шү» (業平集), ол «Санжурокунин шү» (三十六人集) жинағына енгізілді. Бұл жинақ 10-ғасырдың ортасында «Госен Вакашү» жинағынан кейін, кейінірек редакторлардың бірі құрастырған болуы мүмкін. 10-ғасырдың басындағы «Кокиншү» жинағына Нарихираға жатқызылған отыз өлең енгізілген, ал кейінірек антологияларда одан да көп өлеңдер кездеседі, бірақ авторлығы күмәнді. Ки-но Цураюки «Кокиншү» кітабына жазған алғы сөзінде Нарихираны «Алты поэзия шеберінің» бірі деп атады – бұрынғы дәуірдің маңызды ақындары. Ол Фудзивара но Кинтоның кейінірек жарық көрген «Отыз алты поэзия шебері» жинағына да енді. «Госен Вакашү» Нарихираға жатқызған он бір өлеңнің бірнешеуінің нақты авторлары басқалар болған. Мысалы, екеуі Фудзивара но Накахираға, ал біреуі Ошикочи но Мицунеге тиесілі. «Шин Кокиншү» және соңғы сарай антологиялары Нарихираға тағы да көп өлеңдерді жатқызады, бірақ олардың көпшілігі «Исе әңгімелерінде» кездескендіктен, оның туындылары деп жаңылысқан болуы мүмкін. Олардың кейбіреулері Нарихираның өлімінен кейін жазылған болуы керек. Барлығында сарай антологияларында Нарихираға жатқызылған өлеңдердің саны 87-ге жетеді. Фудзивара но Тейканың «Огура Хьякунин Исшу» жинағына Нарихираның келесі өлеңі №17 ретінде енгізілген:
Narihira left a private collection, the Narihira shū (業平集), which was included in the Sanjūrokunin shū (三十六人集). This was likely compiled by a later editor, after the compilation of the Gosen Wakashū in the mid 10th century. Thirty poems attributed to Narihira were included in the early 10th century Kokinshū, and many more in later anthologies, but the attributions are dubious. Ki no Tsurayuki mentioned Narihira in his kana preface to the Kokinshū as one of the Six Poetic Geniuses—important poets of an earlier age. He was also included in Fujiwara no Kintō's later Thirty Six Poetic Geniuses. Of the eleven poems the Gosen Wakashū attributed to Narihira, several were really by others—for example, two were actually by Fujiwara no Nakahira and one by Ōshikōchi no Mitsune. The Shin Kokinshū and later court anthologies attribute more poems to Narihira, but many of these were likely misunderstood to have been written by him because of their appearance in The Tales of Ise. Some of these were probably composed after Narihira's death. Combined, poems attributed to Narihira in court anthologies total 87. The following poem by Narihira was included as No. 17 in Fujiwara no Teika's Ogura Hyakunin Isshu:
Бұл өлең негізгі кейіпкер Чихая Аясенің «карута» визиткасы ретінде манга мен аниме «Чихаяфуру» да жиі пайда болады, оның тарихы мен мағынасы талқыланады.
As the karuta "name card" of the main character Chihaya Ayase, the poem appears frequently in the manga and anime Chihayafuru, and its history and meaning are discussed.
Қабылдау
Цураюкидің "Кокиншū" кітабының алғы сөзінде Нарихираның өлеңдері "тыныс-тіршілікке толы сезім, бірақ сөздері жеткіліксіз" деп сипатталады. Олар – түсі мүлдем кетіп, тек хош иісі қалған солған гүлдер сияқты. Ки но Йошимочи осы пікірді "Кокиншū" кітабының қытай тіліндегі алғы сөзінде қайталайды. Бірақ әдебиеттанушылар Родд пен Хенкениус пікірінше, бұл міндетті түрде теріс сын емес, тіпті "мақтау ретінде де қарастырылуы мүмкін". Бұл, әрине, оның поэзиясының субъективті және эмоционалды табиғатына байланысты болуы мүмкін. Олардың айтуынша, "'жетіспеушілік' оның көптеген өлеңдерін түсіндірмелерсіз түсініксіз немесе шатастыратын етеді" және бұл, мүмкін, "Нарихира өнерге дәстүрден тыс көзқараспен келсе де, оның поэзиясы сәттілікке жетеді" дегенді білдіреді. Кин бұл сынның Нарихираның өлеңдері жазылған кез бен Цураюкидің сын-пікірлері арасындағы ондаған жылдардағы әдеби талғамның өзгеруін көрсететінін атап өтті. Оның "Жүректегі тұқымдар" атты жапон әдебиеті тарихында Нарихираға арналған тарау мынадай қорытындымен аяқталады:
Tsurayuki's preface to the Kokinshū describes Narihira's poems as containing "too much feeling and insufficient words. They are like faded flowers whose colour has been lost but which retain a lingering fragrance". Ki no Yoshimochi repeats this in his Chinese preface to the Kokinshū, though according to literary scholars Rodd and Henkenius, it may not be negative criticism, and may even "be seen as complimentary". It likely refers to the subjective, emotional nature of his poetry; they say that "'insufficient' may suggest that many of his poems are misleading or unintelligible without explanatory headnotes", and perhaps indicates that "even though Narihira approached the art in an unconventional manner, his poetry succeeds". Keene pointed out that this criticism likely reflected a change in literary tastes in the decades between Narihira's compositions and Tsurayuki's criticisms. His history of Japanese literature, Seeds in the Heart concluded its discussion of Narihira with the following:
Ақын және аудармашы Питер Макмиллан Нарихираның көптеген өлеңдерінің "Кокиншū" және кейінгі сарай антологияларына енгені оның поэзиясына жоғары баға берілгенін көрсетеді.
Poet and translator Peter McMillan says the large number of Narihira's poems included in the Kokinshū and later court anthologies is an indicator of the high regard in which his poetry was held.
Изе аңыздарымен байланысы
"Исе туралы әңгімелер" – Нарихираға ортақтасқан, оның өзі жазған өлеңдерін және осы өлеңдерге шабыттандырған оқиғаларды баяндайтын шағын әңгімелер жинағы. Бұрын Нарихира осы еңбектің авторы саналған, бірақ қазіргі ғалымдар бұл пікірмен келіспейді. Кини болжамы бойынша, Нарихира бастапқыда өзінің және басқалардың өлеңдерінен еңбекқор автобиография құрастырған болуы мүмкін, ал кейін оның өлімінен кейін бір автор оның қолжазбасын тауып, оны кеңейткен. Бұл туындының басты кейіпкері, әлдеқайда, оның өзінен үлгі алған. Бұл еңбек 10-ғасырдың ортасында қазіргі түріне жақын күйде жинақталған болуы мүмкін, ал құрамына кірген жұмыстар Нарихираның қайтысынан бастап бірнеше онжылдықтар бойына толықтырылған. Еңбектің құрамында үш кезең анықталды. Бірінші кезеңде негізінен Нарихираның өлеңдері пайдаланылған, бірақ оларға қосымша берілген мәліметтердің тарихи нақтылығы күмәнді. Екінші кезеңде Нарихираға жатпайтын, көбінесе қияли өлеңдер қосылды, сондықтан шындықтан гөрі көркемдік элементтер басым болды. Үшінші және соңғы кезеңде кейінгі авторлар Нарихираның есімін қолданып, оны өткеннің аңызға айналған тұлғасы ретінде бейнеледі. 11-ғасырдың соңындағы "Сагоромо Моногатари" [ja] "Исе" туралы айта келіп, оны "Зайго Чүдзё но Никки" ("Нарихираның күнделігі") деген басқа атаумен де атайды.
The Tales of Ise is a collection of narrative episodes, centred on Narihira, and presenting poems he had composed, along with narratives explaining what had inspired the poems. Narihira was once widely considered the author of the work, but scholars have come to reject this attribution. Keene speculates that it is at least possible that Narihira originally composed the work from his and others' poems as a kind of inventive autobiography, and some later author came across his manuscript after his death and expanded on it. The protagonist of the work was likely modelled on him. The work itself was likely put together in something resembling its present form by the middle of 10th century, and took several decades starting with Narihira's death. Three stages have been identified in the composition of the work. The first of these stages would have been based primarily on poems actually composed by Narihira, although the background details provided were not necessarily historical. The second saw poems added to the first layer that were not necessarily by Narihira, and had a higher proportion of fiction to fact. The third and final stage saw some later author adding the use of Narihira's name, and treating him as a legendary figure of the past. The late 11th century Sagoromo Monogatari [ja] refers to Ise by the variant name Zaigo Chūjō no Nikki ("Narihira's diary").
Жапон мәдениетінің кейінгі дамуына әсері
Кейінгі ғасырларда Нарихира – ғашықтық бел-оммның үлгісі саналды, ал оның романтикалық оқиғалары көптеген кейінгі аңыздарға бастау берді. Ол және оның замандасы Оно но Комачи Хэйан сарайының көркем ер және әйел үлгілері саналды және көптеген кейінгі әдеби туындыларда, әсіресе Но театрында кездеседі. Нарихираның Мурасаки Шикибуға «Генджи туралы әңгіме» романының басты кейіпкері Хикару Генджиді жасағанда шабыттандырған адамдардың бірі болғаны айтылады. Гендзи «Исе туралы әңгімелерге» сілтеме жасайды және олардың басты кейіпкерлері арасындағы ұқсастықтарды көрсетеді. Мәтінде тікелей айтылмаса да, кейінгі зерттеушілер «Исе туралы әңгімелерді» Нарихираның император Фудзивара но Такаикомен заңсыз байланысының нәтижесінде император Йозеидің нағыз әкесі болғанын көрсететіндей түсіндірді; Мурасаки осы туындыны осылай түсінді ме, белгісіз, бірақ «Генджи туралы әңгімеде» өте ұқсас жағдай сипатталады, онда бұрынғы императорлық ұл, қарапайым адамға айналғаннан кейін, императрицамен байланысқа түсіп, кейіннен император болатын ұлды дүниеге келтіреді, оның тегі құпия сақталады. Нарихира Хэйан дәуірінің соңына жататын «Конджаку Моногатаришу» жинағының 24-ші кітабындағы 35 және 36-шы әңгімелерде кездеседі. Замандасы Оно но Комачи және «Генджи туралы әңгіме» романының басты кейіпкерімен бірге Нарихира Эдо дәуіріндегі укиё-э гравюраларында маңызды орын алды және Ихара Саикакудың укиё-дзосиінде еске алынды. 16 ғасырдың әскербасы Отомо Йошиаки [ja] Нарихира мен «Исе туралы әңгімелердегі» сарайлық өмірді 1550 жылдың 10 наурызында өлтірген Чикудзен провинциясының Тачибана замкісінің иесі Тачибана Нагатошидің (立花 長俊) кесілген басы туралы өлеңінде ирониялық мағынада пайдаланды.
In later centuries Narihira has been considered the epitome of the amorous bel homme, and his romantic escapades have given rise to many later legends. He and his contemporary Ono no Komachi were considered the archetypes of the beautiful man and woman of the Heian court, and appear as such in many later literary works, particularly in Noh theatre. It is believed Narihira was one of the men who inspired Murasaki Shikibu when she created Hikaru Genji, the protagonist of The Tale of Genji. Genji makes allusion to The Tales of Ise and draws parallels between their respective protagonists. Though not directly stated in the text, later commentators have interpreted The Tales of Ise as implying that Narihira's illicit union with the empress Fujiwara no Takaiko made him the true father of Emperor Yōzei; whether Murasaki interpreted the work this way is uncertain, but The Tale of Genji describes a very similar incident in which the protagonist, a former imperial prince made a commoner, has an affair with an empress and sires a son who ultimately becomes emperor as his true parentage is kept secret. Narihira appears in tales such as 35 and 36 of Book 24 of the late Heian period Konjaku Monogatarishū. Along with his contemporary Ono no Komachi and the protagonist of The Tale of Genji, Narihira figured prominently in Edo period ukiyo e prints and was alluded to in the ukiyo zōshi of Ihara Saikaku. The 16th century warrior Ōtomo Yoshiaki [ja] used Narihira and the courtly world of The Tales of Ise as an ironic reference in a poem he composed about the severed head of his defeated enemy Tachibana Nagatoshi (立花 長俊), the lord of Tachibana Castle in Chikuzen Province, whom he killed 10 March 1550.