Кіріспе

Адамдардың қалай өлімімен аяқталуы – автордың Джон Росс Макдональд атты псевдонимімен 1951 жылы Альфред А. Кнопф баспасында жарияланған детективтік жұмбақ. Бұл Росс Макдональдтың жеке детектив Леу Арчерді таныстыратын үшінші кітабы. Сюжет героин тасымалдаушыларының әрекеттеріне ортақтасқан, ал Макдональд осындай қылмысты ерекше жек көретін.

Сюжет

Тергеу Лью Арчерді Оңтүстік Калифорнияда үнемі қозғалыста ұстайды, бастапқы нүктесі Санта-Моника, онда миссис Сэмюэл Лоуренс Лью Арчерге жоғалған қызы Галатеяны (Галли) табу үшін бір күндік еңбегі үшін 50 доллар төлейді. Арчер көп ұзамай Галлидің Джо Тарантин атты ұсақ-түйек қылмыскермен үйленгенін біледі. Тергеуді ең мүмкін болатын жерден бастайды – Тарантиннің інісі Мариодан, оны қатты ұрып-соққаннан кейін ауруханада табады. Одан кейін Пэсифик Пэлисайдс маңында тұратын ірі қылмыскер және есірткі тасымалдаушысы Доузер мырза, өзінің мүлкін алып қашқан Тарантинді табу үшін оған ақы төлеуді ұсынады. Бұл Доузердің адамы Герман Спидтен ұрланған героин екені кейінірек белгілі болады. Арчер Галли соңғы рет көрінген Палм-Спрингске сапар шегеді, және оның сыйлысы Кит Даллинг оны Джо Тарантиннің тығырына жетелейді. Арчер Галлимен қысқаша сөйлеседі, бірақ оны артынан шабады, және оны жол жиегінде Марджори Феллоус табады. Ол Даллингтің пәтеріне келгенде, оның атып өлтірілгенін көреді, ал кейін Тарантиннің денесі ойдан шығарылған Тынық мұхит бұрышынан тыс, жартастарға шағылысқан моторлық қайықта табылады. Тағы бір ізге ілесіп, Арчер Марджоридің күйеуі, «полковник Генри Феллоуздың» шын мәнінде Герман Спид екенін анықтайды, ол оның атынан инвестиция жасау үшін одан 30 000 доллар қарыз алған. Шындығында, ол оны Джо Тарантиннен ұрланған героинді сатып алуға пайдаланған, оны пайдаға сатуды көздеген. Арчер Спидті Сан-Францискода іздеп табады және оны есірткіні беруге мәжбүрлейді, содан кейін Спид өзін-өзі өлтіреді. Арчер героинді Доузерге тапсырады және полицияға үйге шабуыл жасап, оны дереу ұстауға мүмкіндік жасайды. Арчер Пасифик Пойнт моргына оралғанда, Джо Тарантин қайығына отырғызылғанға дейін бұрыннан өлгенін біледі. Марио Галлидің Даллингті серіктес ретінде пайдаланып, осы қылмысқа кінәлі екенін күдіктенеді және оның соңынан қуады. Арчер оны Даллингтің үйінде табады, ол Мариоға шабуыл жасағаннан кейін оны атып өлтіреді. Ол Джо мен Даллингті өлтіруге көмектескенін мойындайды және Арчерді атуға дайын болғанда, ауыр жарақат алған Марио бөлмеге кіреді, ол өлмес бұрын оған толыққанды оқ жаудырады. Галли енді Спидтің героин тонау кезінде атылғаннан кейін ауруханада медбике болғанын және Джо Тарантинмен оның арқасында танысқанын мойындайды. Арчер оны тұтқындағаннан кейін, ол миссис Лоуренске барып, істің жабық екенін хабарлайды. Галлидің кінәсіздігіне сенімді болған ол, оған заңдық шығындарды төлеуге көмектесу үшін Доузерден алған ақысын береді.

Бағалау

"Адамдардың қалай өліміне жететіні" кітабы жарық көрген кезде, жанрлық шектеулерден асып түскен туынды ретінде құрметпен қарсы алынды. "New York Herald Tribune" газетінің журналисі Джеймс Сэндоу: «Оның кітабы сирек кездесетін жаңалық пен өзгешелікпен қатал детектив үлгісін ұстанады», – деген пікір білдірді. Ал Энтони Бучер "New York Times" газетінде жазғанда: «Макдональдтың жергілікті жерді көрнекті бейнелеуі, ерекше прозалық стилі және үш өлшемді мінездеме жасауы – оның "Қайғы, сүйіктім" және тіпті "Мальтийлік бүркітінен" бері оқыған қиын детективтердің ең жақсы романы», – деп бағалады. Том Нолан кейіннен бұл романды Макдональдтың өмірбаянында «Соғыстан кейінгі Оңтүстік Калифорнияның жарқын суреті және белгілі грек мифтерінің стильді қайта айтуы» деп сипаттады. Гэлли – 24 жастағы әдемі әйел, ол өзінің сұлулығын осал ерлерді манипуляциялау үшін пайдаланады. Галатея (сүттей ақ деген мағынаны білдіреді) есімі ежелгі мифтерде екі рет кездеседі. Біріншіден, бұл оның жасаушысы Пигмалион ғашық болған тас мүсіннің аты. Екіншіден, серігі зорлықпен өлген теңіз нимфасының есімі. Макдональд бұл мифологиялық параллельді ерекше баса көрсетпейді. Джо Тарантиннің денесі құлаған қайықтан табылғаны теңізбен байланысты екенін көрсетеді, бірақ ол құрлықта өлтірілгеннен кейін осы жерге қойылған, ал денесі тоңазытқышта сақталған. Тағы бір сыншы Пигмалионмен байланысты мәселені тереңірек қарастырады. Бұл мүсінші өзінің идеалын тасқа қашап, оған ғашық болғанға дейін барлық әйелдерді жек көретін. Романның басқа кейіпкерлері Гэллиге өздерінің көзқарастарын жүктеді, сондықтан оның нағыз, адамдық емес табиғатын сезе алмайды. Тек соңында ғана Арчер оның мақсатын түсінеді: «Оның көзінде тек әйел заты ғана адам болатын, ал ол – оның жалғыз маңызды мүшесі». Шындығында, Арчердің көрегендігі – оның жеке басының көрінісі. Ол сондай-ақ, жаны ашып, оны 13 жастағы тәуелді Рутты жақсартуға жұмсайды. Адамдық қарым-қатынастардың күрделігіне түсінігі көбінесе «өзінің кәсібін істеу құралы» ретінде қолданылады. Көптеген сарапшылардың айтуынша, Арчер – бейтарап тұлға (және олай болуы керек). Гэлли сияқты, ол өзінің мақсатына жету үшін барлық мүмкіндіктерін пайдаланады, тіпті олар мүлдем әртүрлі болса да.