Кіріспе

Никарагуалық түзету және Орталық Американы жеңілдету туралы заң, немесе НАКАРА (Заңтың II тармағы) – 1997 жылы қабылданған АҚШ заңы. Ол Никарагуа, Куба, Сальвадор, Гватемала, бұрынғы Кеңес блогы елдерінің азаматтары мен олардың тәуелділеріне иммиграциялық жеңілдіктер мен депортациядан құтқарудың түрлі формаларын ұсынады, бұл азаматтар баспана сұраған болатын. 1990 жылдардың ортасында осы Орталық Америкалық азаматтар АҚШ-тың баспана беру бағдарламасын толықтырып, олардың мәселелерін шешуді НАКАРА-ға қалдырды. Заңның авторы Флорида штатының конгрессмені Линкольн Диас Баларт, ол бұл заңды 1998 қаржы жылына арналған округтік қаржыландыру заңының бір бөлігі ретінде ұсынды. 202-тармақ негізінен никарагуалықтарға (202-тармақтың бенефициарларының шамамен 95%) және кубалықтарға (шамамен 5%) арналған, ал 203-тармақ сальвадорлықтарға (203-тармақтың бенефициарларының шамамен 65%), гватемалалықтарға (шамамен 30%) және бұрынғы Кеңес Одағының азаматтарына (шамамен 5%) арналған. НАКАРА арқылы жәрдем алған адамдар заңды тұрақты тұрғын иммигранттар ретінде есептеледі. 202-тармақ бойынша әйелдер, 21 жасқа дейінгі балалар және үйленбеген ересек балалар бастапқы өтініш берушімен бірге рақымшылық бағдарламасынан пайда көре алады. Бұл бағдарлама Иммиграция және натурализация қызметінің талаптарына сәйкес 160 000 никарагуалық пен кубалыққа қолжетімді болды. 202-тармақ 1998 жылы күшіне енді. 203-тармақ 300 000 сальвадорлыққа, гватемалалыққа және бұрынғы Кеңес Одағы блогының азаматтарына қолжетімді болды, олар Никарагуалық түзету және Орталық Американы жеңілдету туралы заң бойынша жәрдем алуға құқылы халықтың 10 000-ын немесе 3,3%-ын құрады. 203-тармақ 1999 жылы күшіне енді. Екі түрлі тармақ бойынша өтініш бергендер арасында айырмашылықтар болды. 202-тармақ бойынша өтініш бергендерге, егер адамның табысы федералдық кедейлік шегінен төмен болса, өтініш үшін төлем жасаудан босатылса, 203-тармақ бойынша өтініш берген отбасылар төлемнен босатылмады. Екі тармақтың арасындағы осы қарама-қайшылықтар өтініш беруге құқылы адамдар мен өтініш бергендер арасында айырмашылықтарға әкелді. 202-тармақ бойынша өтініш берушілердің 37%-ы рақымшылық алды, ал 203-тармақ бойынша рақымшылық алған өтініш берушілердің үлесі 17% болды.

Тарих

Батыс жарты шардан келген иммигранттарға АҚШ-қа кіруге көбірек мүмкіндік берілді, себебі Еуропа мен Азия елдерінен айырмашылығы, Америка елдері үшін квоталар белгіленбеген еді. АҚШ саясатын өзгерте бастады және Мексика мен Кубадан көптеген иммигранттар келіп жатқандықтан, батыс елдері үшін квота жүйесін енгізді. Кубалықтарға АҚШ-қа кіруге рұқсат берілді, өйткені АҚШ Фидель Кастро режимі тұсындағы кубалықтарға көңіл жағды. Кубалықтарға көмек көрсету мақсатында АҚШ 1966 жылы қабылданған Кубалықтарды бейімдеу туралы заңды жасады, ол кубалықтарға АҚШ-та еркін өмір сүруге және жұмыс істеуге мүмкіндік беретін мәртебе берді. Гватемалалықтар мен сальвадорлықтар 1980 жылдары АҚШ Федералдық заң шығарушы органының назарына түсті. АҚШ үкіметі Эль-Сальвадор мен Гватемалаға партизандық соғыс салдарынан екі елде де болған зорлық-зомбылыққа байланысты әскери және экономикалық көмек көрсетті. Зорлық-зомбылықты басуға көмек көрсетілгеніне қарамастан, сальвадорлықтар мен гватемалалықтарға АҚШ-та пана беруден бас тартты, олардың 97-99% өтініштері қабылданбады. АҚШ пана беруден бас тартты және зорлық-зомбылықты толық мойындамайынша, басқа жолмен көмектесуді жөн көрді. Егер АҚШ үкіметі зорлық-зомбылықты жария түрде мойындаса, ол Гватемала мен Сальвадорда адам құқықтары бұзылып жатыр дегенді білдіретін еді. Сонда АҚШ-тың халықаралық және ұлттық міндеттемесі босқындарға кіруге рұқсат беру болар еді. АҚШ-тағы адвокаттар гватемалалықтар мен сальвадорлықтар үшін соттасып, пана алу мәртебесін беруден бас тарту туралы шешімді жоюға тырысты. Бұл үшін көптеген әрекеттер мен түрлі істер қажет болды, бірақ ақырында гватемалалықтар мен сальвадорлықтар біршама сәттілікке қол жеткізді. Кейін Никарагуаның түзету және Орталық Америкаға көмек көрсету туралы заңның II тарауына қосылған ең танымал іс – «Америка баптист шіркеулері мен Торнбург арасындағы сот ісі» болды. Бұл іс бастапқыда иммиграциялық реформа талап етпеген, тек АҚШ үкіметі сальвадорлықтар мен гватемалалықтарға пана беруден бас тартып, халықаралық және ұлттық заңды бұзды дегенді дәлелдеген. АҚШ үкіметінің өкілдері бұрын сальвадорлықтар мен гватемалалықтарға көмек көрсеткен шіркеулерді қудалауға ниеттенгенін жариялаған еді. «Америка баптист шіркеулері» сальвадорлықтар мен гватемалалықтарға көмек көрсеткендігі үшін қудаланды, бірақ олар АҚШ үкіметі босқындарға көмектеспейтінін, оларды мойындамайтынын және көмектеспейтінін айтып, оларға көмектесуге кірісті. Бес жыл дауласқаннан кейін 1990 жылы іс шешілді, онда Иммиграция және натурализация қызметі барлық саяси пана алушылар үшін әділ болу үшін пана беру жүйесін реформалауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді, бұл гватемалалықтар мен сальвадорлықтарға тең мүмкіндіктер береді. Пана беру қызметі әділ бола бастағаннан кейін, Торнбургтің нәтижесінде Уақытша қорғалған мәртебе (TPS) құрылды. TPS 1990 жылғы Иммиграциялық заңның бір бөлігіне айналды, ол өміріне қауіп төнген жағдайларға байланысты өз елінен қашқан адамдарға АҚШ-та уақытша мәртебе бойынша депортациядан қорықпай жұмыс істеуге мүмкіндік берді. TPS әсіресе сальвадорлықтар мен гватемалалықтар үшін арналған еді. Олар мәртебе алды, бірақ иммиграциялық саясатқа бейім болды. Көптеген адамдар АҚШ-та уақытша қорғалған мәртебеден пана іздеуші ретінде өтініш беру арқылы қалуға тырысты. «Америка баптист шіркеулері» ісінен кейін TPS-ке өтініш білдіргендердің саны көп болғандықтан, көптеген істер қарастырылмады. NACARA негізінен кубалықтар мен никарагуалықтарға көмектесті, өйткені олар 202-бап бойынша ең көп пайда көрді, олардың істері уақтылы шешілді және көптеген отбасы мүшелері рақымшылық алды. Гватемалалықтар мен сальвадорлықтар 203-бап бойынша өтініш беруге мәжбүр болды, онда олардың істері дәлелдемелерге байланысты жеке-жеке қарастырылды және олардың барлық отбасы мүшелері рақымшылық алуға құқылы болмады. Өкінішке орай, Уақытша қорғалған мәртебе ұзақ мерзімді шешім болмады және екі жылдан кейін оның күші жойылды. Мемлекеттік департамент гватемалалықтар мен сальвадорлықтардың TPS бойынша келесі қадамдары қандай болатыны туралы мәселені шешуге мәжбүр болды. Мемлекеттік департамент мерзімі өткеннен кейін 1996 жылға дейін ұзартылатын кейінге қалдырылған мәжбүрлі кетуді (DED) құрды. DED негізінен TPS-ті ұзартты және Конгресс шешім қабылдағанға дейін Орталық Америкадан жаппай депортацияны тоқтатты. 1996 жылғы «Заңсыз иммиграцияны реформалау және иммигранттардың жауапкершілігі туралы заң» (IIRIRA) Торнбург ісінен туындаған уақытша мәртебе алған пана алушыларды ескермеді, яғни шамамен 240 000 пана алушы IIRIRA-дан шеттестірілді. Олардың мәртебесі белгісіз күйде қалды. Алайда, Орталық Америка жақтастары АҚШ және Орталық Америка үкіметтерінің өкілдерімен және кубалық белсенділерімен бірге никарагуалықтарды, кубалықтарды, Шығыс Еуропалықтарды, гватемалалықтарды және сальвадорлықтарды қамтитын жаңа заңға қолдау көрсету үшін лобби жасады, нәтижесінде Никарагуаның түзету және Орталық Америкаға көмек көрсету туралы заң қабылданды.