Ханнес Хольмстейнн Гиссурссон: Исланд философы және саясаттанушы

Кіріспе

Исландиялық философ (1953 жылы туған)

Ханнес Холмштейн Гиссуарсон (1953 жылдың 19 ақпанында Исландияның Рейкьявик қаласында туған) – Исландия университетінің саясаттану ғылымының зейнеткер профессор және исландиялық бұқаралық ақпарат құралдарында ағымдағы оқиғаларға қатысты жиі пікір білдіретін сарапшы. Ол еркін нарық саясатын, неолиберализмді немесе классикалық либерализмді, сондай-ақ климаттың өзгеруін жиі жоққа шығаруды қатты қолдайтын белгілі тұлға ретінде танымал.

Білім және мансап

Ханнес Исландияның Рейкьявик қаласында дүниеге келген. 1972 жылы Рейкьявик гимназиясын бітірген Ханнес, Исландия университетінде философия және тарих бакалавры, содан кейін тарих магистрі дәрежесін алды. Осыдан кейін ол Оксфорд университетінде саясатты оқыды, онда 1985 жылы «Хайектің консервативті либерализмі» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Оксфордта 1984-1985 жылдары ол Пемброк колледжінде Р.Г. Коллингвуд стипендиаты болды; сондай-ақ, ойдағы бірдей достарымен бірге Оксфорд Хайек қоғамын құрды. 1988 жылдан бастап Ханнес Исландия университетінде оқытумен айналысып, 1995 жылы Әлеуметтік ғылымдар факультетінде саяси теория профессоры болды. 1984 жылы ол Мон Пелерин қоғамының мүшесі болды және 1998-2004 жылдары оның директорлар кеңесінде қызмет етті. Сондай-ақ, ол 2001-2009 жылдары Исландия Орталық банкінің басқарма мүшесі болды. Ол Гувер институтында (Стэнфорд университеті), Калифорния университетінде (UCLA), Вирджиния штатындағы Джордж Мейсон университетінде, Токио балық шаруашылығы университетінде, Римдегі LUISS және Туриндегі Халықаралық экономикалық зерттеулер орталығында қонақ ғалым ретінде болып өтті. Ол АҚШ-та екі рет Фулбрайт стипендиясын және Жапонияда бір рет Сасакава стипендиясын алды. 2005 жылы Ханнес Исландияда Монт-Пелерин қоғамының «21-ғасырдағы бостандық және меншік» тақырыбына арналған аймақтық жиынын ұйымдастырды. 2012 жылдан бері ол Рейкьявик қаласындағы еркін нарықтық ой-сана орталығы – Исландияның инновация және өсу жөніндегі ғылыми-зерттеу орталығының академиялық директоры қызметін атқарып келеді. 2020 жылдан бері ол ECR (Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар) басылымынан шығатын The Conservative онлайн журналында колонка иесі болып табылады.

Ықпал

1984 жылы 2-10 қазан аралығында Ханнес Кьяртан Гуннарссонмен бірге үкіметтің радиохабар тарату монополиясына қарсы наразылық білдіру үшін заңсыз радиостанцияны іске қосты. Полиция ақырында станцияны жапты. Ханнес пен Кьяртан радиохабар тарату заңын бұзғаны үшін айыппұл төледі. Бірақ станцияның жұмыс істеуі және жабылуы Тәуелсіздік партиясы жетекшілерінің көптеген бөлігін үкіметтік монополияны жоюды қолдауға итермеледі. 1985 жылы Исландия парламенті монополияны жойды, ал заң 1986 жылы күшіне енді. 1990 жылдың басында Ханнес балық шаруашылығын басқару туралы кітап жариялады, бұл Исландия үшін маңызды мәселе, өйткені елдің негізгі экспорты – балық. Кітаптың атауы: «Исландия суларындағы балық қоры: Ұлттың немесе мемлекеттің меншігі?». Ханнес Исландия балық аулау саласында жеке, ауыстырылатын квоталар (ITQ) жүйесін жақтады, онда бастапқыда квоталар балық аулау кемелерінің иелеріне тегін берілуі керек еді, осылайша Исландия балық аулау алаптарын қоршауға тең келетін шараны қолдауға оларды ынталандыру мақсаты болды. Тәуелсіздік партиясының жетекшілері де ITQ жүйесін қолдады. Тәуелсіздік партиясы 1991-2009 жылдары Балық шаруашылығы министрлігін басқарды. 2002 жылы Ханнес «Исландия қалай әлемдегі ең бай елге айналуы мүмкін?» атты кітап шығарды, онда Исландияның төмен корпоративтік салықтар мен тұрақты саяси ортаны ұсынатын халықаралық қаржы орталығына айналуы мүмкін екенін ұсынды. Ол Люксембург пен Ирландияны, сондай-ақ Канал аралдары, Мэн аралы және Кайман аралдары сияқты шағын аралдарды мысалға келтірді. Исландиядағы корпоративтік табыс салығы 1990 жылдары 50%-дан 18%-ға дейін төмендетілді, ал таза байлық салығы жойылды. 1991-2004 жылдар аралығында Тәуелсіздік партиясының билігіндегі еркін нарық реформалары кең ауқымды болды, олар салықты төмендетумен ғана шектелмей, жекешелендіру, либерализация және тұрақтандыруды да қамтыды. ЕЭА-ға мүшелік арқасында Еуропалық қаржы нарығына қолжетімділік және 1991-2004 жылдар аралығында исланд компанияларының жоғары кредиттік рейтингтеріне ие болуының нәтижесінде исланд банктері, әсіресе 2004 жылдан кейін қарқынды дамыды. 2008 жылғы халықаралық қаржы дағдарысы кезінде 2005 жылдан бастап Давид Оддссон басқарған Исландия Орталық банкіне АҚШ пен Еуропадан несие желілері берілмеді, нәтижесінде банктер құлдырады. Исландия банктерінің құлдырауы Ханнес пен Давид Оддссонның Исландияға таңған неолибералдық модельдің құлдырауы екені де айтылды. Алайда Ханнес исланд банктерінің ЕЭА-дағы басқа банктермен бірдей заңдық және нормативтік базаға бағынғанын және олардың қарқынды несие беруінің көбісі 2004 жылдан кейін болғанын атап көрсетті.

In 1984, from October 2 to 10, Hannes, with Kjartan Gunnarsson, operated an illegal radio station, to protest against the government monopoly of broadcasting. Police eventually closed the station down. Hannes and Kjartan were indicted and fined for breaking the law on broadcasting. But the operation of the station and its closure turned many in the leadership of the Independence Party towards supporting the abolition of the government monopoly. The Icelandic parliament abolished the monopoly in 1985, and the law came into effect in 1986. In early 1990, Hannes published a book on fisheries management, an important subject in Iceland whose main export is fish. It was entitled The Fish Stocks in the Icelandic Waters: The Property of the Nation or of the State? Hannes advocated a system of individual, transferable quotas, ITQs, in the Icelandic fisheries, where initially the quotas would be given free of charge to the owners of fishing vessels, in order to gain their support for what was tantamount to the enclosure of the Icelandic fishing grounds. The leadership of the Independence Party also supported the ITQ system. The Independence Party held the Ministry of Fisheries 1991–2009. In 2002, Hannes published a book titled How Can Iceland Become the Richest Country in the World? suggesting that Iceland could become an international financial centre offering low corporate taxes and a stable political environment. He named, as precedents, Luxembourg and Ireland – two other small European countries— and small islands, such as the Channel Islands, the Isle of Man and the Caymans. The corporate incomes tax in Iceland has already been lowered in the 1990s from 50% to 18%, and the net wealth tax had been abolished. The free market reforms under the reign of the Independence Party 1991–2004 were comprehensive, not only consisting in tax reductions, but also in privatization, liberalization and stabilization. Enjoying access to the European financial market because of Iceland's membership of the EEA and also enjoying the high credit ratings for Icelandic companies earned in the 1991–2004 period, the Icelandic banks could expand rapidly, especially in the period after 2004. In the 2008 international financial crisis, the Icelandic Central Bank, since 2005 under the governorship of Davíð Oddsson, was refused credit lines from the US and Europe, with the result that the banks collapsed. It was argued that the Icelandic bank collapse was also a collapse of the neo liberal model imposed on Iceland by Hannes and Davíð Oddsson. Hannes, however, points out that the Icelandic banks were subject to the same legal and regulatory framework as other banks in the EEA, and that their rapid credit expansion mostly took place after 2004.

Климаттың өзгеруі туралы пікірлер

Ханнес – белгілі және өзінің пікірін ашық білдіретін климаттың өзгеруін жоққа шығарушы. Ол әртүрлі уақыттарда жаһандық жылынудың болып жатқанын және адамзаттың жаһандық климатқа тигізетін әсерін жоққа шығарған. Ол швед климат белсендісі Грета Тунбергті сынап, 2019 жылы Twitter-де былай деп жазды: "Грета Тунберг келер ұрпақ үшін сөйлеймін дейді. Келер ұрпақ бізге не жасады? Ештеңе. Біз келер ұрпақ үшін не жасадық? Барлығын".

Негізгі еңбектері

Хайектің консервативті либерализмі (докторантуралық диссертация, ағылшын тілінде). Garland, New York 1987. Sjálfstæðisflokkurinn í sextíu ár (Тәуелсіздік партиясы алпыс жылда). Sjálfstæðisflokkurinn, Reykjavík 1989. Fjölmiðlar nútímans (Қазіргі заманғы БАҚ). Stofnun Jóns Þorlákssonar, Reykjavík 1989. Island (Исландия, швед тілінде). Timbro, Stockholm 1990. Fiskistofnarnir við Ísland: Þjóðareign eða ríkiseign? (Исландия суларындағы балық қоры: ұлттың меншігі ме, әлде мемлекеттің меншігі ме?). Stofnun Jóns Þorlákssonar, Reykjavík 1990. Jón Þorláksson forsætisráðherra (Премьер-министр Йон Торлаксон, өмірбаян). Almenna bókafélagið, Reykjavík 1992. Frjálshyggjan er mannúðarstefna, Greinasafn (Либертариандық – гуманитарлық. Очерктер жинағы). Stofnun Jóns Þorlákssonar, Reykjavík 1992. Pálmi í Hagkaup (Pálmi in Hagkaup, қысқаша өмірбаян). Framtíðarsýn, Reykjavík 1994. Hvar á maðurinn heima? (Адамның үйі қайда? Саяси идеялар тарихындағы очерктер). Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 1994. Íslenskar tilvitnanir (Сөздік тіркестері). Almenna bókafélagið, Reykjavík 1995. Benjamín Eiríksson í stormum sinna tíða (Бенжамин Эйриксон, өмірбаян). Bókafélagið, Reykjavík 1996. Hádegisverðurinn er aldrei ókeypis (Бақытсыз түскі ас деген жоқ). Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 1997. Stjórnmálaheimspeki (Саяси философия). Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 1999. Ísland og Atlantshafsbandalagið. Þrír heimildaþættir fyrir sjónvarp (НАТО-дағы Исландия. Үш теледидарлық деректі фильмнің сценарийі). 1999. Overfishing. The Icelandic Solution. Institute of Economic Affairs, London 2000. Fiskar undir steini. Sex ritgerðir í stjórnmálaheimspeki (Әңгімедегі қиылыстар. Саяси философиядағы очерктер). Háskólaútgáfan, Reykjavík 2001. Hvernig getur Ísland orðið ríkasta land í heimi? (Исландия қалай әлемдегі ең бай елге айналуы мүмкін?). Nýja bókafélagið, Reykjavík 2002. Tuttugasta öldin. Átta heimildaþættir fyrir sjónvarp (ХХ ғасыр, сегіз теледидарлық деректі фильмнің сценарийі). 2002 (бір автор). Halldór. Fyrsta bindi ævisögu Halldórs Kiljans Laxness (Халлдор, Халлдор Кильян Лакснесс өмірбаянының бірінші томы). Almenna bókafélagið, Reykjavík 2003. Kiljan. Annað bindi ævisögu Halldórs Kiljans Laxness (Килжан, Халлдор Кильян Лакснесс өмірбаянының екінші томы). Bókafélagið, Reykjavík 2004. Laxness. Þriðja bindi ævisögu Halldórs Kiljans Laxness (Лакснесс, Халлдор Кильян Лакснесс өмірбаянының үшінші томы). Bókafélagið, Reykjavík 2005. Davíð Oddsson í myndum og máli (Давид Оддссонның суреттегі өмірбаяны). Samband ungra sjálfstæðismanna (Жас тәуелсіздер федерациясы), Reykjavík 2008. Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör (Салық көтерудің экономикалық өсуге және өмір сүру деңгейіне әсері). Bókafélagið, Reykjavík 2009. Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku (Исландиялық цитаталар сөздігі). Bókafélagið, Reykjavík 2010. Íslenskir kommúnistar 1918–1998 (Исландиялық коммунистер 1918–1998). Almenna bókafélagið, Reykjavík 2011. The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable. Háskólaútgáfan (Исландия университетінің баспасы), Reykjavík 2015. The Nordic Models. New Direction, Brussels 2016. In Defence of Small Nations. New Direction, Brussels 2016. Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti Communist Literature. New Direction, Brussels 2017. Lessons for Europe from the 2008 Icelandic Bank Collapse. New Direction, Brussels 2017. Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights. New Direction, Brussels 2017. Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Econ Watch Journal, Vol. 14, No. 2 (2017), pp. 241–273. Anti Liberal Narratives About Iceland, 1991–2017, Econ Watch Journal, Vol. 14, No. 3 (2017), pp. 362–398. Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson, Econ Watch Journal, Vol. 15, No. 3 (2018), pp. 322–350. Totalitarianism in Europe: Three Case Studies. ACRE, Brussels 2018. Why Conservatives Should Support the Free Market New Direction, Brussels 2018. Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty, and Other Redistributionists. New Direction, Brussels 2018. Foreign Factors in the 2008 Icelandic Bank Collapse Report to the Icelandic Ministry of Finance and Economic Affairs, Reykjavik 2018. Nordic Pioneers of Liberal Thought: Snorri Sturluson, Svensk Tidskrift 1 November 2019. Nordic Pioneers of Liberal Thought: Anders Chydenius, Svensk Tidskrift 8 November 2019. Redistribution in Theory and Practice: A Critique of Rawls and Piketty Journal des Économistes et des Études Humaines, Vol. 25, No. 1, 29 November 2019. Twenty Four Conservative Liberal Thinkers, Part One New Direction, Brussels 2020. Twenty Four Conservative Liberal Thinkers, Part Two New Direction, Brussels 2020. Communism in Iceland, 1918–1998 Social Science Research Institute at the University of Iceland, Reykjavik 2021.

Hayek's Conservative Liberalism (doctoral thesis, in English). Garland, New York 1987. Sjálfstæðisflokkurinn í sextíu ár (The Independence Party in Sixty Years). Sjálfstæðisflokkurinn, Reykjavík 1989. Fjölmiðlar nútímans (The Modern Media). Stofnun Jóns Þorlákssonar, Reykjavík 1989. Island (Iceland, in Swedish). Timbro, Stockholm 1990. Fiskistofnarnir við Ísland: Þjóðareign eða ríkiseign? (The Fish Stocks in the Icelandic Waters: The Property of the Nation or of the State?) Stofnun Jóns Þorlákssonar, Reykjavík 1990. Jón Þorláksson forsætisráðherra (Prime Minister Jón Þorláksson, a biography). Almenna bókafélagið, Reykjavík 1992. Frjálshyggjan er mannúðarstefna, Greinasafn (Libertarianism is Humanitarianism. Collection of Essays). Stofnun Jóns Þorlákssonar, Reykjavík 1992. Pálmi í Hagkaup (Pálmi in Hagkaup, a short biography). Framtíðarsýn, Reykjavík 1994. Hvar á maðurinn heima? (Where does Man Belong? Essays in the history of political ideas). Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 1994. Íslenskar tilvitnanir (Dictionary of Quotations). Almenna bókafélagið, Reykjavík 1995. Benjamín Eiríksson í stormum sinna tíða (Benjamín Eiríksson, a biography). Bókafélagið, Reykjavík 1996
Hádegisverðurinn er aldrei ókeypis (There Ain't No Such Thing as a Free Lunch). Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 1997. Stjórnmálaheimspeki (Political Philosophy). Hið íslenska bókmenntafélag, Reykjavík 1999. Ísland og Atlantshafsbandalagið. Þrír heimildaþættir fyrir sjónvarp (Iceland in NATO. script for three television documentaries). 1999. Overfishing. The Icelandic Solution. Institute of Economic Affairs, London 2000. Fiskar undir steini. Sex ritgerðir í stjórnmálaheimspeki (Twists in the Tales. Essays in political philosophy). Háskólaútgáfan, Reykjavík 2001. Hvernig getur Ísland orðið ríkasta land í heimi? (How Can Iceland Become the Richest Country in the World?) Nýja bókafélagið, Reykjavík 2002. Tuttugasta öldin. Átta heimildaþættir fyrir sjónvarp (The Twentieth Century, script for eight television documentaries). 2002 (co author). Halldór. Fyrsta bindi ævisögu Halldórs Kiljans Laxness (Halldór, first volume of a biography of Halldór Kiljan Laxness). Almenna bókafélagið, Reykjavík 2003. Kiljan. Annað bindi ævisögu Halldórs Kiljans Laxness (Kiljan, second volume of a biography of Halldór Kiljan Laxness). Bókafélagið, Reykjavík 2004. Laxness. Þriðja bindi ævisögu Halldórs Kiljans Laxness (Laxness, third volume of a biography of Halldór Kiljan Laxness). Bókafélagið, Reykjavík 2005. Davíð Oddsson í myndum og máli (A pictorial biography of Davíð Oddsson). Samband ungra sjálfstæðismanna (Federation of Young Independents), Reykjavík 2008. Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör (The Impact of Tax Raises on Economic Growth and Living Standards). Bókafélagið, Reykjavík 2009. Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku (An Icelandic dictionary of quotations). Bókafélagið, Reykjavík 2010. Íslenskir kommúnistar 1918–1998 (Icelandic communists 1918–1998). Almenna bókafélagið, Reykjavík 2011. The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable. Háskólaútgáfan (University of Iceland Press), Reykjavík 2015. The Nordic Models. New Direction, Brussels 2016. In Defence of Small Nations. New Direction, Brussels 2016. Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti Communist Literature. New Direction, Brussels 2017. Lessons for Europe from the 2008 Icelandic Bank Collapse. New Direction, Brussels 2017. Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Private Property Rights. New Direction, Brussels 2017. Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Econ Watch Journal, Vol. 14, No. 2 (2017), pp. 241–273. Anti Liberal Narratives About Iceland, 1991–2017, Econ Watch Journal, Vol. 14, No. 3 (2017), pp. 362–398. Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson, Econ Watch Journal, Vol. 15, No. 3 (2018), pp. 322–350. Totalitarianism in Europe: Three Case Studies. ACRE, Brussels 2018. Why Conservatives Should Support the Free Market New Direction, Brussels 2018. Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty, and Other Redistributionists. New Direction, Brussels 2018. Foreign Factors in the 2008 Icelandic Bank Collapse Report to the Icelandic Ministry of Finance and Economic Affairs, Reykjavik 2018. Nordic Pioneers of Liberal Thought: Snorri Sturluson, Svensk Tidskrift 1 November 2019. Nordic Pioneers of Liberal Thought: Anders Chydenius, Svensk Tidskrift 8 November 2019. Redistribution in Theory and Practice: A Critique of Rawls and Piketty Journal des Économistes et des Études Humaines, Vol. 25, No. 1, 29 November 2019. Twenty Four Conservative Liberal Thinkers, Part One New Direction, Brussels 2020. Twenty Four Conservative Liberal Thinkers, Part Two New Direction, Brussels 2020. Communism in Iceland, 1918–1998 Social Science Research Institute at the University of Iceland, Reykjavik 2021.