Жозе Вианна да Мотта: Португалиялық пианист және композитор

Кіріспе

Португалиялық пианист Хосе Вианна да Мотта (қазіргі "Виана да Мота") (1868 жылдың 22 сәуірі – 1948 жылдың 1 маусымы) – португалдық пианист, педагог және композитор. Ол Франц Листтің соңғы шәкірттерінің бірі болды. 1957 жылы оның құрметіне Жозе Вианна да Мотта атындағы музыкалық байқауы құрылды.

Өмір

Хосе Вианна да Мотта Португалияның аумағы болған Сан-Томе аралында дүниеге келді, онда оның әкесі, сондай-ақ, көрнекті әуесқой музыкант, дәріхана ашқан болатын. Отбасымен бірге Континенталдық Португалияға көшіп, Синтраға жақын орналасқан Коларес қаласына қоныстанды. Ол мұнда музыкадағы ерекше дағдыларын, сондай-ақ фортепианода ойнау және шығармалар жазу қабілеттерін ерте көрсетті. Берлинде Ксавер Шарвенка мен Филипп Шарвенкадан сабақ алғаннан кейін, 1885 жылы Ваймарда Франц Листпен, ал екі жылдан соң Ханс фон Бюловпен оқыды. Келесі жылдары ол әлемнің түкпір-түкпірінде көптеген концерттік турлар ұйымдастырды. Оның кәсіби мансабы 1886 жылы басталып, 1945 жылға дейін үзіліссіз жалғасты. 1888 жылы ол өзінің алғашқы еуропалық гастролін жасады, Копенгаген мен Хельсинкиде скрипкашы Пабло де Сарасатеге, ал Мәскеу мен Санкт-Петербургте скрипкашы Тивадар Начезге ілесіп жүрді. Мотта 1892 жылы, Нью-Йоркке сапар шеккен жылы алғашқы американдық гастролін жасады және Ферруччо Бусонимен танысты. 1896 жылы скрипкашы Бернардо Морейра де Самен бірге гастрольдеп Бразилияда алғаш рет өнер көрсетті. Ол Оңтүстік Америкаға бірнеше рет оралды, көпшілік алдында жиі өнер көрсеткен қалалардың бірі Буэнос-Айрестегі концерттерінде үлкен құрметке ие болды. Ол Альканның педальдық шығармаларының бірнешеуін екі қолға арналған нұсқаға аударды. Вианна да Мотта Бусонимен тығыз қарым-қатынаста болды, Бусонидің Берлиндегі фортепиано концерттерінің ірі сериясы үшін бағдарламалық түсіндірмелер жазды. 1900 жылдың 31 шілдесінде Бусони мен Мотта Веймарда Лист шығармаларына арналған концерт берді. Бағдарламаға олар екі фортепианода орындаған Бетховеннің тоғызыншы симфониясының Лист жасаған транскрипциясы енді. Вианна да Мотта өз өзінің шығармаларын да жазды, олардың ішінде оркестрлік шығармалар (олардың бірі симфония) және фортепианоға арналған пьесалар бар. 1906 жылдың 25 қазанында Мотта Велте Миньон үшін он рояльді жазды, оның ішінде үш өзінің шығармасы болды. 1919 жылдан 1938 жылға дейін Лиссабон консерваториясының директоры қызметін атқарды. Оның шәкірттерінің арасында пианист Секейра Коста болды. 1948 жылы Лиссабонда 80 жасында дүние салды.

José Vianna da Motta was born on São Tomé Island, a Portuguese territory at the time where his father, also a great amateur musician, had opened a pharmacy. Moving with his family to Continental Portugal, he settled in Colares, near Sintra, where he soon showed his unusual skills in music, and in playing and composing works for the piano. In Berlin he had lessons from Xaver Scharwenka and Philipp Scharwenka before studying with Franz Liszt at Weimar in 1885 and with Hans von Bülow two years later. In the following years he undertook many concert tours all round the world. His professional career began in 1886 and continued uninterruptedly until 1945. He made his first European tour in 1888, accompanying violinist Pablo de Sarasate in Copenhagen and Helsinki and violinist Tivadar Nachéz in Moscow and St. Petersburg. Motta made his first American tour in 1892, the year he visited New York and where he met Ferruccio Busoni, and played for the first time in Brazil in 1896, on a tour with the violinist Bernardo Moreira de Sá. He returned several times to South America, having been applauded in his recitals in Buenos Aires, one of the cities where he performed more often in public. He also made a number of transcriptions of Alkan's pedalier pieces into two hand versions. Vianna da Motta remained close to his fellow virtuoso Busoni, having written the programme notes for Busoni's major series of piano concerto concerts in Berlin. On July 31, 1900, Busoni and Motta gave a concert dedicated to Liszt's works in Weimar. The program included Liszt's transcription of Beethoven's ninth symphony, which they played on two pianos. Vianna da Motta was also a composer in his own right, including orchestral works (one of them a symphony) as well as piano pieces. On 25 October 1906, Motta recorded ten piano rolls for Welte Mignon including three of his own compositions. He was Director of the Lisbon Conservatory from 1919 to 1938. Amongst his pupils there was the pianist Sequeira Costa. He died in Lisbon in 1948, aged 80.