Кіріспе

Париждегі көше, Франция

Фош даңғылы (avny fɔʃ) – 1929 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс маршалы Фердинанд Фоштің құрметіне аталған Париждің 16-шы округіндегі даңғыл. Бұрын ол Булонь орманы даңғылы деп аталған. Бұл Париждің ең беделді көшелерінің бірі, сонымен қатар әлемдегі ең қымбат мекенжайлардың бірі, көптеген сәнді қала сарайларына ие, оның ішінде Ониссис және Ротшильд отбасыларына тиесілілері де бар. Ротшильдтер бұрын 19-21 нөмірлерін иеленген. Даңғыл Триумф аркасынан оңтүстік-батысқа қарай Боа де Булонь қалалық паркінің шетіндегі Порте-Дофинге дейін созылады. Бұл Париждегі ең кең даңғыл, оның бойындағы барлық ұзындығында қаштандар өседі.

Тарих

Авеню император Наполеон III билік құрған кезде, Наполеонның Сена префекті Барон Хаусманн жүргізген Парижді қайта құрудың ауқымды жоспарының бір бөлігі ретінде салынды. Ол Place de l'Étoile-ді Хаусман жоспарының тағы бір маңызды бөлігімен – Бои де Булоньмен, қаланың батыс жағындағы жаңа қоғамдық саябақпен байланыстыруға арналған. Жақсылық алаңының дизайнын ондаған жыл бұрын жасаған Жак Хиторфтың бастапқы жоспары қазіргі Виктор Гюго даңғылы мен қазіргі Гранде Армей даңғылы арасындағы қырық метрлік енді қарастырған. Хаусман бұл жоспардан бас тартып, оның орнына кем дегенде жүз метр ені бар, Триумф аркасы мен жаңа Булон орманының арасындағы Елисей далаларынан да кең даңғыл салуды талап етті. Оның мақсаты – сәнді париждіктерге қала орталығынан саябаққа дейін көріну және көріну үшін әсем кареталарында серуендеуге әсерлі және кең мүмкіндік жасау. Ол император Наполеон III-нің әйелі Евгенияның құрметіне Императрица даңғылы деп аталатын болды. Авенюді Париждің серуендеу және жасылдандыру қызметінің бас инженері Жан Шарль Адольф Альфан салдырды, ол Бои де Булонь, Бои де Винсенн, Парк Монсо, Парк де Буттс Шомонт және Наполеон III салған басқа да саябақтар мен алаңдардың жобасын жасады. Темір қоршаулар мен шамдарды сәулетші Габриэль Давиуд жобалады, ол сол кезеңде Париждің барлық ерекше сәндік паркі архитектурасын – фонтандар мен ғибадатханалардан бастап қақпалар мен қоршауларға дейін жасады. Соңғы жобаға 120 метр ені мен 1300 метр ұзындығы бар орталық даңғыл кірді, оның екі жағында жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар, атпен жүретін салт аттыларға арналған жолдар, сондай-ақ қалың бұталармен көлеңкеленген, қазқыл ағаштар қатарымен көмкерілген және оның бойымен әсем гүлзарлар мен экзотикалық гүлдер мен өсімдіктермен безендірілген жолдар болды. Шын мәнінде, бұл Бои де Булоньдің қалаға ұзартылуы еді, ол парктің даңғылдары мен жолдарымен тікелей байланысты. Ол 1854 жылы ашылып, париждіктер арасында бірден танымал болды, бірақ ұзақ уақыт бойы бұл атау сақталмады. 1870 жылы Наполеон III құлағаннан кейін және Үшінші республика құрылғаннан кейін, атауы Avenue de l'Impératrice-ден Avenue du Général Uhrich (Жан Жак Урихтің құрметіне) деп өзгертілді, содан кейін 1875 жылы Avenue du Bois de Boulogne деп өзгертілді. 1929 жылы бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған батырдың құрметіне Авеню Фох деп қайта аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде париждіктер бұл көшені "Боше" (неміс деген сөзге жаргондық атау) деп атады. Гестапоның жергілікті штабы бір кезде 72-ші үйдің ішінде орналасқан; Гестапоның IV B4 бөлімінің кеңсесі, француз еврейлерін тұтқындау мен концлагерлерге жер аударуға жауапты болған Juden Referat, 31 bis Avenue Foch-те орналасқан. Британдық агент Питер Черчилль 84-ші үйдің бесінші қабатында азапталды. Ол соғыстан аман қалды.

Бақ-бақшалар

Avenue Foch бақтары 6,62 гектар аумақты құрайды, бұл аллеяның өлшемдері ішінде (ұзындығы 1200 метр және ені 140 метр). Аллея бойындағы 4000 ағаштан өзге, бақ бастапқыда 2400 түрлі ағаш және өсімдіктермен сүйемелденген, бұл туралы Альфан «бір түрлі дендропарк» деп жазған. Бақта әлі де бастапқы ағаштардың көптеген түрлерін кездестіруге болады, олардың ішінде Үндістаннан келген қаштан ағашы (айналымы 4,7 метр), Сібірден келген елім ағашы (айналымы 3,8 метр) және алып Каталпа ағашы (айналымы 3,5 метр) бар, бәрі де 1852 жылға дейін салынған. Бақта архитектор Жюль Формиге жобалаған, ал Жюль Далу мүсінмен безендірген Адольф Альфанға арналған ескерткіш орналасқан. Ескерткіш 14 желтоқсан 1899 жылы, Альфанның қайтысынан кейін сегіз жыл өткен соң ашылды.