Кіріспе

Париждегі алаң (Place de la Bastille) – Париждегі алаң, мұнда Бастилия түрмесі бір кезде тұрған, 14 шілде 1789 және 14 шілде 1790 жылдар аралығында Француз революциясы кезінде Бастилияға шабуыл жасалып, ол физикалық түрде қиратылғанға дейін. Түрмеден ешқандай із қалмаған. Алаң Париждің 3 округін қамтиды, атап айтқанда 4-ші, 11-ші және 12-ші округтер. Алаң мен оның айналасындағы аумақтар көбінесе Бастилия деп аталады. Шілде революциясының (1830) оқиғаларын еске алатын Шілде бағанасы (Colonne de Juillet) алаңның ортасында орналасқан. Басқа да маңызды нысандар – Бастилия операсы, Бастилия метро станциясы және Сент-Мартен каналының бір бөлігі. 1984 жылға дейін қазіргі опера үйі тұрған жерде бұрынғы Бастилия теміржол станциясы орналасқан. Алаңда концерттер мен осы сияқты шаралар жиі өткізіледі. Бастилияның солтүстік-шығыс бөлігінде көптеген кафелер, барлар, түнгі клубтар мен концерт залдары бар болғандықтан, түнде әрекет көп. Тарихи маңыздылығының нәтижесінде, алаң көбінесе саяси демонстрациялардың өтетін жері немесе басталу нүктесі болып табылады, соның ішінде 2006 жылғы 28 наурыздағы CPE-ге қарсы үлкен демонстрация да осы жерден басталған.

Бастилияның алғашқы тарихы

Бастилия 1370 және 1383 жылдар аралығында король Карл V билік құрған кезде Паристің қорғанысының бір бөлігі ретінде салынған; 17-ғасырда король Людовик XIII-нің бас министрі Ришелье бұл құрылысты мемлекеттік түрмеге айналдырды. Ол кезде онда негізінен саяси тұтқындар, сондай-ақ діни тұтқындар, «қозбушы» жазушылар және отбасыларының өтінішімен ұсталған жас адамдар қамауда болды. Франция королінің «кашель хаттары» (lettres de cachet) бойынша ұсталғандардың басты түрмесі ретінде танылғаннан кейін Бастилия жаман атына ие бола бастады. 18-ғасырдың соңына қарай ғимарат 24 метр биіктіктегі сегіз тығыз орналасқан мұнарадан тұрды, олар екі аула мен қару-жарақ қоймасын қоршап тұрды. Тұтқындар 5-7 қабатты мұнараларда сақталды, әрбір бөлмесі шамамен 4,6 метр (15 фут) болатын және түрлі жиһазбен жабдықталған. Франция корольдері Людовик XV және Людовик XVI Франциядағы жаза жүйесін реформалау жұмыстарын бастағаннан бері, суы сызып, жәндіктерге толы, жер астындағы түрмелер (cachots) пайдаланылмады. Түрме бастығы әр тұтқынға күн сайын жәрдемақы төлейтін, оның көлемі олардың мәртебесіне байланысты – ғалымдар мен академиктер үшін күніне он тоғыз ливрден, қарапайым халық үшін үш ливрге дейін. Бастилиядағы тұтқындардың жағдайы Франциядағы басқа түрмелерге қарағанда жақсы болғанымен, оның ішінде Париждегі қауіпті Бисетр түрмесіне қарағанда да, танымал әдеби еңбектер Бастилияны қорқыныш пен зұлматтың ошағы және автократиялық қатыгездіктің символы ретінде бейнеледі.

Бастилияны шабуылдау

Қарапайым халық пен Ескі Режим арасындағы қақтығыс ақыры 1789 жылдың 14 шілдесінде Париж халқының бірнеше күнге созылған ала-құладан кейін Бастилияға шабуыл жасауына әкелді. Осы кезде түрмеде бар болғаны жеті тұтқын болды: төрт фальшификатор, екі есінен жаңылысқан адам және әкесіне көңілі қалған жас аристократ. Тұрақты гарнизон губернатор Бернар Рене де Лаунай басшылығымен шамамен 80 "инвалидтен" (қатардағы қызметке жарамсыз, зейнеткер ардагер сарбаздардан) тұрды. Бірақ олар 14 шілдеге дейін Монархия шақырған швейцариялық жалдамалы әскер полкінің 32 гранадерімен күшейтілді. Таңның ортасына қарай шамамен 600 адам түрме алдына жиналып, түрменің тапсырылуын, қару-жарақ пен оқ-дәрінің алынып тасталуын талап етті. Жиналған халықтың өкілі ретінде таңдалған екі адам бекініске шақырылып, баяу келіссөздер басталды. Түстен кейін көпшілік қорғалмаған сыртқы аулаға енді, ал ішкі аулаға апаратын көпірдің тізбектері қиылып тасталды. Кенеттен оқ атысы басталды; кешке қарай көпшілікке Патша әскерінің бүлікшіл "Gardes Françaises" және екі зеңбірек қосылды. Де Лаунай отты тоқтатуға бұйрық берді; оның тапсыру талаптары қабылданбағанына қарамастан, ол капитуляциялады және жеңімпаздар шамамен сағат 17:30-да бекіністі босатуға кірісті.

Кейінгі тарих

1792 жылғы 16 маусымда Бастилия орналасқан жер бостандыққа арналған алаңға айналдырылды, және онда бағана тұрғызу жоспарланған. Бірінші тасты Паллой қалады, бірақ құрылыс басталмады, оның орнына 1793 жылы фонтан салынды. 1808 жылы Парижді жақсарту жобаларының аясында Наполеон осы жерге фил пішіндес ескерткіш, Бастилия филін орнатуды жоспарлады. Оның биіктігі 24 метр (78 фут) болуы керек еді, және ол испандықтардан алынған зеңбіректердің қоласынан құйылмақшы болған. Ішке баспалдақ арқылы, бір аяғынан өтуге мүмкіндік болған. Алайда, тек толық көлемдегі гипстен жасалған модель ғана салынды. Виктор Гюго "Көңілсіздер" романында бұл ескерткішті мәңгілік етіп бейнелеген, онда Гаврош оны паналау үшін пайдаланған. Ескерткіш 1846 жылы бұзылды. 1833 жылы Людовик Филипп 1792 жылы жоспарланған шілде бағанасын салуға шешім қабылдады. Ол 1840 жылы ашылды.

Қазіргі жері

Қазіргі Бастилия алаңы бұрынғы бекіністің орнында орналасқан. Шілде колоннасынан басқа, онда Опера Бастилия да орналасқан. Бұрынғы бекіністің артындағы үлкен каналь (фоссе) оңтүстікке қарай демалыс қайықтары үшін маринаға айналдырылды, ол Бастилия бульварымен шектеледі. Солтүстікте, жабық канал, Canal Saint Martin, маринадан солтүстікке қарай форттың орналасқан жеріне шекаралас көлік айналымының астынан өтіп, содан кейін шамамен 4,4 шақырымға дейін созылады, Place de la Bataille de Stalingrad-қа дейін жалғасады. Бейсенбі және жексенбі күндері үлкен ашық аспан астындағы базар Бастилия алаңының солтүстігіндегі саябақтың бір бөлігін алып жатыр, Richard Lenoir бульвары бойында. Тұтынушылар мұнда жаңа жеміс-жидектерді, балықты, ет, ірімшік пен нанмен қатар киім-кешек және әдеттегі көшпелі базар тауарын табуға болады. 1899 жылы Метро (темір жолдың бұқаралық көлік жүйесі) құрылысы кезінде бекіністің бір мұнарасының қиратылмаған қалдықтары табылды және бірнеше жүз метр қашықтықтағы саябаққа (Хенри Галли алаңы) көшірілді, онда олар бүгін де көрсетілуде. Бекіністің бастапқы контуры оның бұрынғы орнынан өтетін көшелер мен жолдардың асфальтына арнайы төселген тастар түрінде белгіленген. Қамалдың орнын көбінесе кафелер мен басқа да кәсіпорындар алып жатыр, ал Rue Saint Antoine Бастилия айналымына шығатын жерде тікелей оның үстінен өтеді.