Кіріспе
Оңтүстік Азия әдебиеті – Үндістан субконтинентінде және оның диаспорасындағы авторлар жазған әдебиет. Оның тарихы тереңде жатыр, ол әдебиеттің ең ерте белгілі үлгілерін қамтиды. Өлшемі мен халқының ұзақ тарихына байланысты Оңтүстік Азияда көптеген түрлі тілдерде сөйлейді. Бұл аймақты планетадағы ең тілдік түрленуге толы аймаққа айналдырды, сонымен қатар төрт тілдік отбасы (дравидиялық, үнді-еуропалық, австроазиялық және тибет-бирман), жүздеген тіл мен мыңдаған диалект бар. Көптеген қазіргі Оңтүстік Азия әдебиеті жаһандық аудитория үшін ағылшын тілінде жазылған. Ауызша таратылған әдебиетті сақтап қалу мүмкін болмағандықтан, субконтиненттің көптеген ежелгі мәтіндері жоғалып кетті. Оңтүстік Азияда колониялық кезеңнен кейінгі дәуірді қалыптастырған және субконтиненттегі британдық билікке жауап берген көптеген маңызды авторлар бар. Қазіргі Оңтүстік Азия әдебиетінің басты тақырыбы – Ұлыбританиядан тәуелсіздік, ол көбінесе прозада көрініс береді. Бұл әдебиет әдетте Үндістанның бөлінуі және Оңтүстік Азияның әртүрлі ұлттарының, діндерінің және мәдениеттерінің бір-бірімен қарым-қатынасын талқылайды. Оңтүстік Азия әдебиетінің жазушыларымен байланысты елдер: Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Шри-Ланка және Непал. Сонымен қатар, Бутан, Мьянма, Тибет және Мальдив аралдарының туындылары да кейде осы әдебиетке жатқызылады. Оңтүстік Азия әдебиеті ағылшын тілінде, сондай-ақ аймақтың көптеген ұлттық және аймақтық тілдерінде жазылған. Оңтүстік Азия мәдениеттерінің әдебиеті үшін қараңыз:
Бангладеш әдебиеті
Бенгал әдебиеті
Үнді әдебиеті
Ангика әдебиеті
Ассам әдебиеті
Бенгал әдебиеті
Бходжпури әдебиеті
Брадж Бхаша әдебиеті
Гуджарати әдебиеті
Хинди әдебиеті
Үнді ағылшын әдебиеті
Каннада әдебиеті
Кашмир әдебиеті
Конкани әдебиеті
Кокборок әдебиеті
Малаялам әдебиеті
Маратхи әдебиеті
Мизо әдебиеті
Непали әдебиеті
Одия әдебиеті
Пенджаб әдебиеті
Раджастхани әдебиеті
Санскрит әдебиеті
Тамил әдебиеті
Телугу әдебиеті
Урду әдебиеті
Непали әдебиеті
Пәкістан әдебиеті
Пашто әдебиеті
Кашмир әдебиеті
Пенджаб әдебиеті
Синдхи әдебиеті
Урду әдебиеті
Шри-Ланка әдебиеті
Тамил әдебиеті
Bangladeshi literature
Bengali literature
Indian literature
Angika literature
Assamese literature
Bengali literature
Bhojpuri literature
Braj Bhasha literature
Gujarati literature
Hindi literature
Indian English literature
Kannada literature
Kashmiri literature
Konkani literature
Kokborok literature
Malayalam literature
Marathi literature
Mizo literature
Nepali literature
Odia literature
Punjabi literature
Rajasthani literature
Sanskrit literature
Tamil literature
Telugu literature
Urdu literature
Nepali literature
Pakistani literature
Pashto literature
Kashmiri literature
Punjabi literature
Sindhi literature
Urdu literature
Sri Lankan literature
Tamil literature
Тарих
Оңтүстік Азия әдебиетінің ұзақ тарихы бар, ол Үндістанда қола дәуірінің соңғы кезеңдеріне жататын ең көне жазбаларды қамтиды. Санскрит тілінде сақталған Ригведа – ежелгі және қасиетті индуистік мәтіндер жинағы, б.з.д. 1500-1200 жылдар аралығында қазіргі Ауғанстаннан Солтүстік Үндістанға көшіп келген индо-арий тайпалары тарапынан құрастырылған. Көшіп келу кезінде бұл индо-арий тайпалары субконтиненттің түпкі халықтарымен кездесті, олардың өз тілдері мен әдебиеті болған. Олардың кейбір тілдері дравидтік текті деп саналады, ал қалғандары мунда тілдеріне жатады. Сол кезде әдебиет жазба түрінде емес, ауызша беріліп келді. Аймақтағы жазба тілдің алғашқы дәлелі б.з.д. 3 ғасырдағы пракрит тілінде болды. Бұл Ашоканың діни жарлықтары еді, олар тіреулерге жазылған. Түпкі тайпалардың өз әдебиет формалары болған, бірақ тіл ұзақ уақыт бойы ауызша ғана қолданылғандықтан, көптеген ежелгі шығармалар жоғалып кетті. Пәнджәп әдебиеті көбінесе кейінірек дамыды, себебі пәнджәп тіліндегі алғашқы жазбалар 1324 жылы ғана жазылды, оны Әмір Хусро Туглак пен Хуссо арасындағы шайқас туралы соғыс жыр арқылы жасады. Алғашқы танымал пәнджәп тілі 16 ғасырда жазылған «Джанам Сакхи» деп аталады, оны Бхай Бала жазған және ол оның серігі Гуру Нанакқа арналған өмірбаян болуы тиіс. Сол кезден бастап пәнджәп әдебиеті айтарлықтай кеңейді, бірақ сол кезде сауаттылық өте сирек кездесетін және тек ақсүйектер ғана тілді жақсы меңгере алды. Бұл адамдардың әлеуметтік статусы мен тегіне байланысты болды. 17 ғасырда Абдулла Лахори деген жазушы «Бара Анва» атты еңбек жазды. Бұл еңбек ислам туралы пайымдау болды, сондықтан көптеген суфи әдебиеттері жазылды. Ол 47 гимннен тұрады және буддалық монахтар жазған. Бұл ежелгі кезеңде (600-1200 жж.) әдебиеттің көп бөлігі діни мәтіндерге қатысты, нәтижесінде бенгал мәтіндерін толық түсіндіру мүмкін емес және олар «көлеңке тілі» деп аталады. Бенгал әдебиетінің ортағасырлық кезеңі (1200-1800 жж.) үш фазаға бөлінеді: ерте, гүлдену және кеш. Алғашқы фаза бенгал әліпбиінің дамуына көмектесті. Осы кезеңде өлеңдер, әңгімелер мен әндер пайда бола бастады. Гүлдену фазасында бенгал аймағы мұсылман билігінде болды, бұл кезеңдегі әдебиетке айтарлықтай әсер етті. Бенгал жазушылары көбінесе өздерінің мәдениеті, діні және тарихы туралы жазды. Бенгал әдебиеті аударма әдебиетінде де дамыды, «Говиндамангал» бенгал әдебиетіндегі ең ерте аударма және санскриттен аударма. Британдық отарлау субконтиненттің барлық аймақтарына кеңінен тарады. Осы отарлаудың нәтижесінде және көптеген тілдерге қарамастан, ағылшын тілі қазіргі Оңтүстік Азия әдебиетінде ең көп қолданылатын тілдердің біріне айналды. Қазіргі заманғы әдебиетте ағылшын тілінің қолданылуының басты себебі Раммохан Рей сияқты реформаторлардың ағылшын тілі мен білім беруді Үндістанның әлемдік держава ретінде көтерілуіне мүмкіндік беретін құрал ретінде қолдауы болды. Пәнджәп әдебиеті отарлаудан кейін өзгеріске ұшырады, әдебиеттің дәстүрлі жанрлары өзгеріп, ұлтшылдық элементтерін қосты және саяси пікірлерді білдіру үшін сатира сияқты әдістерді қолданды. Олар қуғын-сүргін мен қорлыққа ұшырады, нәтижесінде тахтия сикхтарының бастары мен сақалдары жария түрде қырқылды, осылайша сикхтер негізгі мәдениетке сіңірілуі тиіс болды. Вир Сингх сияқты авторлар пәнджәп тілін сикх дінінің негізгі құндылықтарын сынға алу және жандандыру үшін қолданды. Бенгал әдебиеті, басқа Оңтүстік Азия әдебиеті сияқты, Оңтүстік Азиядағы британдық биліктің әсерінен айтарлықтай өзгерді. Қазіргі заманғы бенгал әдебиеті тез дамып, көптеген кезеңдерден өтті. Христиан миссионерлері жазушыларға ықпал етті, проза жазуы тез дамыды және жазудың ең көп таралған түрлерінің бірі болды. 1947 жылдан кейін Үндістанның бөлінуі мен Шығыс және Батыс Бенгалияның бөлінуі нәтижесінде әдебиет Бенгалияның әр жағында әртүрлі идеология мен дінге байланысты әртүрлі дамыды.
Вьяса
Вьяса (Кришна Двайпаяна деп те аталады) – Үндістанның аңызға айналған ақыны және Оңтүстік Азия әдебиетіндегі ең маңызды жазбалардың бірі саналатын "Махабхарата" дастанының авторы. Вьяса – нақты тұлға емес, бірақ "Махабхарата" жинағындағы ең құрметті автор, және индуизмде оған әлі де табынады. Вьясаның б.з.д. 1500 жылы өмір сүргені айтылады, бірақ ол индуизмдегі жеті Чиранживидің (өлімсіздердің) бірі саналады. Вьяса индуизмде жинақтаушы ретіндегі қасиеттілігіне байланысты өте маңызды, сондықтан оған арнап шілде айының толық айында храмдарда құрмет көрсетілетін Гуру Пурнима мерекесі бар.
Тенәлі Рамакришна
Тенәлі Рамакришна (Тенәлі Рама деп белгілі) 16-шы ғасырдың соңында дүниеге келген үнді ақыны. Тенәлі телугу халқының құрамына кірді және Тенәлі қаласында туған. Ол Виджаянагар империясының императоры Кришнадеварая сарайындағы ақын болды; Тенәлі сегіз Аштадиггажаның бірі ретінде танымал болды. "Әзілші ақын" атанған Тенәлі жоғары интеллектісімен көзге түсті; Тенәлі "Пандуранга Махатям" атты кітапты жазды, ол телугу әдебиетінің бес ең бағалы кітабының бірі саналады. Қазіргі кезде Тенәлі мәдениеттің бір бөлігі болып қала береді, көптеген фильмдер мен кітаптар Тенәлі Раманың өмірін жаңғыртады.
Шаши Тарур
Шаши Тарур – маңызды қазіргі үнді жазушысы, ол Үндістанның постколониалдық қозғалысының жалғасуы туралы маңызды әдеби шығармалар жазды. Тарур ең алдымен белгілі халықаралық дипломат және үнді саясаткері ретінде танымал. Әдебиетте Тарур "Ұлы үнді романы" сияқты сатирикалық кітаптарымен, сондай-ақ "Үндістан: Түн ортасынан мыңжылдыққа дейін" сияқты кітаптарымен танымал, осы кітабын Билл Клинтон цитаталаған. Шаши Тарур 2013 жылға дейін ең көп іздестірілген саясаткер болғандықтан, үнді саясатындағы ең ықпалды дауыстардың бірі болды. Тарур "Жаңа әлемдік тәртіп және үнділік міндеттеме" сияқты кітаптарда саяси талдауларын жазуын жалғастыруда.
Рабиндранат Тагор
Рабиндранат Тагор – Азия әдебиетін, әсіресе Үнді әдебиетін әлемге таныстырып, қазіргі Оңтүстік Азия әдебиетін қалыптастырған бенгал ғалымы. Тагор «Гитанджали» поэтикалық прозасы мен көп қырлы таланты үшін Нобель сыйлығымен марапатталды. Тагор Нобель сыйлығын алған еуропалық емес алғашқы адам болды, ол «жаһандық құбылысқа» айналды және «батыстың шығысты қалай көруге ұмтылғанының» ең жарқын бейнесі болды. Тагордың ықпалы оның әндері арқылы бүгінге дейін сақталып келеді. 1905 жылы жазылған «Амар Шонар Бангла» әні 1971 жылы Бангладештің мемлекеттік әнұраны болды, ол Бенгалдың бірінші бөлінісіне қарсы наразылық білдірген мелодия еді. Сонымен қатар, 1911 жылы жазылған «Жана Гана Мана» әні 1950 жылы Үндістанның мемлекеттік әнұранына айналды.
Р. К. Нараян
Расипурам Кришнасвами Айер Нараянасвами (әрі Р.К. Нараян ретінде танымал) – үнді әдебиетінің көрнекті тұлғасы. Ол ең алдымен "Малгуди" туындысымен әйгілі болды. Малгуди – Нараянның көптеген романдарының оқиғасы орын алатын, оның құрастырған ойдан шығарылған жері. Ол маңызды болды, себебі ол Үндістанның тәуелсіздік күресіне қолдау білдіре отырып, дәл тарихи жазбаларды және оның үздіксіз дамуын қамтыды. Нараянның әдеби стилі қазіргі үнді халқының күнделікті өмірін бейнелеуге бағытталған, ол бұл мақсатқа өзінің ерекше қарапайымдылығымен, әдемілігімен және юмористик көзқарасымен жетті. Нараян шығармаларының ағылшын тіліне аударылуы үнді әдебиетін әлемдік аренаға алып шықты, соның арқасында Батыс әлеміндегі оқырмандар қатардағы үндістандықтардың өмірімен танысты. Нараян өмірінде көптеген наградаларға ие болды, олардың ең бағалысы – 1958 жылы Үнді әдеби академиясының Ұлттық сыйлығы және 2000 жылы азаматтық наградалардың екінші деңгейі – "Падма Вибушан" ордені.