Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Синьцзян тарихында, қазіргі қытай монеталарының үлгілерін, сондай-ақ парсы және ислам монеталарын пайдалана отырып, түрлі Синьцзян монеталары соғылған. Синьцзянның көне мемлекеттері туралы көп жазбалар сақталмағандықтан, монеталарды зерттеу металлургиялық талдаулар негізінде қай билеушілер билік еткенін және экономиканың қалпын анықтауға көмектеседі.
There are various kinds of Xinjiang coins produced throughout the history of Xinjiang using the styles of contemporary Chinese cash coins as well as Persian and Islamic coinages. As not many records exist from the ancient monarchies of Xinjiang the study of its coinage has determined when which rules reigned and the state of the economy based on metallurgical analyses.
Исламға дейінгі монеталар
Тарим алқабында жасалған ең алғашқы монеталардың арасында қазіргі Хотанға жақын орналасқан "Ю Тянь" мемлекетінің "ат монеталары" деп аталатындары, сондай-ақ "Хотанның Сино-Харошти монеталары" да болды. Бұл монеталар шамамен 2 және 3 ғасырларда соғылған. Олардың бір жағында жылқы суреті, екінші жағында хан (қытай) және Харошти әрпімен жазылған жазулар бар. Оңтүстік Тарим алқабында қытай және Карошти жазулары бар монеталар табылған. Тарим алқабында қытай монеталарының үлгісімен құйылған монеталар да жасалған. Кюзи мемлекеті (қазіргі Кучаға жақын) қытайлық "У Чжу" монеталарына ұқсас монеталар шығарды (Куча монеталарына қараңыз). Орталық Азиядағы Чу аңғарында Тан әулеті кезеңінде қытай монеталары көшіріліп, қытайлықтар аймақтан кеткен соң да соғыла берді. Түрфандағы Шығыс Шыңжаңның басқаруы мен мәдениетіне қытайлық Тан билігінің қоныстану және әскери шаруашылықтар арқылы, сондай-ақ Санчай үш түсті глазурь сияқты қытайлық ықпалдың таралуымен елеулі әсер етті. Орталық Азия мен Батыс Еуразияда, Шыңжаңда қытай монеталарының айналымы жалғасты. "Малик әл-Машрик ва'л-Син" атағын Аббасид халифасы Тамғаж ханға, Самарқан хақаны Юсуф ибн Хасанға берді. Содан кейін монеталар мен әдебиеттерде Тамғаж хан аты пайда бола бастады және Қарахандықтар мен Трансоксаниялық Батыс Қарахандықтар, сондай-ақ кейбір Шығыс Қарахандық билеушілері оны пайдалана берді. Сондықтан Қарахитан (Батыс Ляо) қытайлық монеталар, қытай жазу жүйесі, тақталар, мөрлер, фарфор, айналар, нефрит сияқты қытай өнер бұйымдары мен әдет-ғұрыптарды жергілікті Орталық Азия мұсылман халқына ұнату үшін жасады, себебі аймақтағы мұсылмандар Орталық Азияны бұрынғы қытай территориясы деп есептеді және Қытаймен байланысты беделді деп санайтын. Мұсылман жазушылары Балхта "Тамғажи күміс монеталары" (sawmhā yi ṭamghājī) болғанын жазды, ал Тафғажиді Хабиби қолданды. Қарахандық басшысы Бори Тигин (Ибрахим Тамғаж хан) монеталарды соққан болуы мүмкін. Түрфан алқабында буддалық ұйғыр мемлекеті Қочо да қытай стилінде монеталар құйды, бірақ оларда ежелгі ұйғыр тіліндегі жазулар болды. Осыдан бұрынғы Гаочан қаласы да қытай стилінде монеталар жасады, олардың үстінде "Гао Чан Джи Ли" (高昌吉利, Gāochāng jí lì) деген жазу болды.
Among the earliest coins made in the Tarim Basin were the so called "horse coins" of the "Yu Tian" kingdom near modern Hotan, also known as the "Sino Kharosthi coins of Khotan". These were struck around the second and third centuries with a horse image on one side and legends in Han (Chinese) and Kharosthi scripts. Coins with both Chinese and Karoshthi inscriptions have been found in the southern Tarim Basin. Cast coins made in imitation of Chinese coins were also produced in the Tarim Basin. The kingdom of Qiuzi (near modern Kucha) produced coins similar to the Chinese "Wu Zhu" pieces (see Kucha coinage). In the Chu valley in Central Asia Tang dynasty era Chinese coins continued to be copied and minted after the Chinese left the area. An indelible impression was left on eastern Xinjiang's administration and culture in Turfan by the Chinese Tang rule which consisted of settlements, and military farms in addition to the spread of Chinese influence such as the sancai three colour glaze in Central Asia and Western Eurasia, in Xinjiang there was continued circulation of Chinese coins. The title Malik al Mashriq wa'l Ṣīn was bestowed by the 'Abbāsid Caliph upon the Tamghaj Khan, the Samarqand Khaqan Yūsuf b. Ḥasan and after that coins and literature had the title Tamghaj Khan appear on them and were continued to be used by the Qarakhanids and the Transoxania based Western Qarakhanids and some Eastern Qarakhanid monarchs, so therefore the Kara Khitan (Western Liao)'s usage of Chinese things such as Chinese coins, the Chinese writing system, tablets, seals, Chinese art products like porcelain, mirrors, jade and other Chinese customs were designed to appeal to the local Central Asian Muslim population since the Muslims in the area regarded Central Asia as former Chinese territories and viewed links with China as prestigious and Western Liao's rule over Muslim Central Asia caused the view that Central Asia was a Chinese territory to reinforce upon the Muslims; "Turkestan" and Chīn (China) were identified with each other by Fakhr al Dīn Mubārak Shāh with China being identified as the country where the cities of Balāsāghūn and Kashgar were located. Muslim writers wrote that "Tamghājī silver coins" (sawmhā yi ṭamghājī) were present in Balkh while tafghājī was used by the writer Ḥabībī, the Qarakhānid leader Böri Tigin (Ibrāhīm Tamghāj Khān) was possibly the one who minted the coins. In the Turfan Basin, the Buddhist Uyghur Kingdom of Qocho also cast coins in Chinese style, but with Old Uyghur language legends. The preceding city state of Gaochang made its own coins in Chinese style, with the legend "Gao Chang Ji Li" (高昌吉利, Gāochāng jí lì).
Исламдық монеталар
Тарим алабында (қазіргі Синьцзян) ислам және араб тіліндегі монеталар Қара хандығы, Шағатай хандығы, Сайидия (Яркенд немесе Моғол хандығы) және тіпті буддалық Дзюнгар хандығы тұсында дарылған. Дзюнгарлар пуль (қызыл мыс монета) соққан.
In the Tarim Basin, (in present day Xinjiang), Islamic, Arabic language coins were struck under the Kara Khanid Khanate, Chagatai Khanate, Sayyidiya (Yarkand or Moghul Khanate), and even by the Buddhist Dzungar Khanate. The Dzungars minted pūl (a red copper coin).
Қызыл ақша (Цин императорлық құйма ақша)
Маньчжурлар басқарған Цинь әулеті 1760 жылы Шыңжаңның (кейде Синьцзян деп аударылады) алыс батыс аймағында монета құюды бастады, бұл Цянлон императорының генералдары Кашгар мен Ярканд қалаларын жаулап алғаннан кейін бір жыл өткен соң болды. Бұл, негізінен мұсылман және түркі тілді аймақ, империя үшін ерекше мәдени ортаны ғана емес, сонымен қатар ерекше экономикалық жағдайды да білдірді. Шыңжаң және Қытайдың қалған бөлігінің монеталары арасындағы көптеген айырмашылықтар осы аймақты басқарудың ерекше талаптарын көрсетеді. Шыңжаңда құйылған монеталар империяның қалған аймақтарында қолданылатын қоладан емес, мыстан жасалды, осылайша "қызыл ақша" деген атқа ие болды. Бұл мыс монеталар стандартты монетадан бес есе құнды болып бағаланды және аймақтың бұрынғы билеушілері – Джунгар Ойрат Моңғол Джунгар хандығы кезінде қолданылған ақша жүйесімен байланысты болды. Көптеген қызыл монеталардың бетінде жергілікті түркі тілінде монета сарайының атауы жазылған. Монеталарда қытай, маньчжур және түркі тілдерінде жазулар бар. Империяның орталығынан алыс орналасқан Шыңжаңды орталық үкіметтің басқаруы біршама бос болды, бұл өндірілген монеталардың көптеген түрлерінде, олардың кейбіреулері өте жаңашыл болды, көрінді. Көтерілістер мен шабуылдарға қарамастан, қызыл монетаның құюы он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін және жиырмасыншы ғасырдың басына дейін үздіксіз жалғасты. Қызыл монетаның соңғы үлгілері 1909 жылы соңғы император Пуйидің атынан құйылды, бұл құю технологиясы 2000 жылдан бері Қытай монета сарайларында қолданылып келеді. Шыңжаңның қызыл монеталары Қытай коллекционерлері арасында ерекше түрлерінің көптігі, Жібек жолы және Батыс аймақтарының тарихы мен мифологиясымен байланысы үшін өте танымал. Цинь Шыңжанының кейбір монеталары Қытай монета жасау дәстүрінен күрт айырмашылықты көрсетеді. Көптеген түрлері үш тілде жазылған, ал қателер жиі кездеседі. Қызыл монеталардың көптеген түрлерінің арасында сирек кездесетін және тарихи маңызы бар көптеген монеталар бар.
The Manchu led Qing dynasty began casting coins in the far Western region of Xinjiang (sometimes transliterated as Sinkiang) in 1760, only one year after the Qianlong Emperor's generals conquered the region's capitols of Kashgar and Yarkand. Not only did this primarily Muslim and Turkic speaking region represent a distinct cultural landscape for the empire, but also a special economic environment. The many differences between the coinages of Xinjiang and the rest of China reflected the special demands of governing this area. The coins cast in Xinjiang were made from copper, rather than the brass used for the rest of the empire's coinage, leading to the nickname "red cash." These copper coins were valued at five of the standard cash, and provided some continuity with the monetary system used under the region's previous rulers, the Dzungar Oirat Mongol Dzungar Khanate. Most of the red cash also displayed mint names in the local Turki language. The coins had writing in Chinese, Manchu, and Turki. Lying far from the empire's center, Xinjiang was somewhat loosely governed by the court, and this is reflected in the great variety of coin types produced, some of them quite innovative. In spite of frequent rebellions and invasions, the coinage of red cash continued on and off through the nineteenth century and into the beginning of the twentieth. The final examples of red cash were cast in 1909 in the name of the Last Emperor, Puyi, using the same casting technology employed by Chinese mints for 2000 years. The red cash of Xinjiang are quite popular among Chinese collectors for their abundance of unusual types, and for their connection to the Silk Road and Western Regions history and mythology. Some of the coins of Qing Xinjiang represent surprising breaks from Chinese coinage traditions. Most types are trilingual, and errors were abundant. Among the numerous types of red cash there are both great rarities and common pieces with strong historical significance.
Машинамен жасалған монеталар
Машинамен соғылған монеталар 19 ғасырдың соңында енгізілді және алғашқыда құйма монеталармен қатар өндірілді.
Machine struck coins were introduced in the late 19th century and at first were produced alongside the cast coins.