Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тұқымдасы Thymelaeaceae, /θ//ɪ//m//ᵻ//l//iː/'/eɪ//s//iː/ – 50 туыс (төменде тізімделген) және 898 түрден тұратын гүлді өсімдіктер тұқымдасы. Ол 1789 жылы Антуан Лоран де Юсье құрған. Thymelaeaceae тұқымдасына көбінесе ағаштар мен бұталар жатады, сондай-ақ кейбір лианалар мен шөптесін өсімдіктер де кіреді.

Сипаттама

Отбасына (Теруиантус ескерілмегенде) бірнеше көзге түсетін немесе ерекше белгілер тән. Қабығы әдетте жылтыр және талшықты болады, сынған сабақтарының бойымен қабық жолақтары түсіп тұрады. Аталықтардың саны әдетте тостағанша жапырақшаларының санынан бір-екі есе көп болады; екі есе болғанда, олар көбінесе екі анық бөлінген қатарда орналасады. Гонистилус 100-ге дейін аталыққа ие болуы мүмкін, ал Пимелея тек 1 немесе 2 аталыққа ие. Thymelaeaceae тұқымдасын гүлдің мүшелерін дұрыс түсіндіру қиындық тудырады, сондықтан анықтау оңай емес. Тостағанша жапырақшалары, гүл жапырақтары және стаминодтарды ажырату қиын, сондай-ақ көптеген анықтамалар стаминодтарды аталықтардың қатарына қосу керек пе, жоқ па деген мәселеде түсініксіздік тудырады. Сонымен қатар, Викстромияда жекелеген өсімдіктер көбінесе аномалды гүлдер береді.

Таксономия

Отбасы Тимелеа туысының атымен аталған, атауы грек тіліндегі тимьян шөпті білдіретін θύμος (thúmos) және зәйтүн ағашын білдіретін ἐλαία (elaía) сөздерінің қосындысынан құралған. Бұл, оның тимьян сияқты жапырақтарының (яғни өте кішкентай жапырақтарының) және зәйтүн сияқты жемістерінің еске түсіруіне байланысты айтылған.

Жіктеу

Thymelaeaceae Мальвальдәлістер отрядына жатады. Тепуиантацеалармен туыстығынан басқа, олардың басқа отбасылармен байланысы туралы көп мәлімет белгілі емес. Көптеген жаңа авторлар төрт кіші тұқымды мойындайтын болса, Б. Э. Гербер Thymelaeaceae тұқымдастығын екі кіші тұқымға бөлді. Ол Gonostyloideae кіші тұқымдастығын сақтап, оны Octolepidoideae деп атады. Қалған үш дәстүрлі кіші тұқым (Synandrodaphnoideae, Aquilarioideae және Thymelaeoideae) Thymelaeoideae s. l. (sensu lato) ретінде біріктіріліп, тиісінше Synandrodaphneae, Aquilarieae және Daphneae рулық деңгейіне төмендетілді. Octolepidoideae кіші тұқымдастығында ешқандай тайпа белгіленбеді, бірақ ол уақытша екі бейресми топқа бөлінді: Octolepis тобы және Gonystylus тобы. Сол сияқты, Daphneae тайпасында да ешқандай кіші тайпа белгіленбеді, бірақ ол бейресми түрде төрт топқа бөлінді: Linostoma тобы, Daphne тобы, Phaleria тобы және Gnidia тобы. Гербер мойындаған 45 туыс келесідей топтастырылған. Daphneae-дегі үш туыс incertae sedis (нақты бір топқа жатқызылмаған немесе жеке топ құрайтын) деп белгіленді.

Филогения

Thymelaeaceae тұқымдастарының алғашқы молекулалық филогенезиясы 2002 жылы жарияланды. Бірақ Wikstroemia және Daphne-да Thymelaea, Diarthron және басқалары олардың ішіне ену мүмкіндігін жоққа шығаратын жеткілікті мөлшерде сынама алынбады. Gnidia үлкен туысы полифилетикалық және оның түрлері 4 жеке кладқа бөлінеді, олардың әрқайсысында отбасының басқа туыстары кездеседі (төмендегі филогенетикалық ағашқа қараңыз). Gnidia-ның типтік түрі – Gnidia pinifolia. Егер Gnidia 4 немесе одан көп жеке туысқа бөлінсе, онда G. pinifolia-ны қамтитын бөлінген туыс Gnidia атауын сақтайды. Закари С. Роджерс 2009 жылы Миссури ботаникалық бағының жылнамасында Мадагаскар Gnidia-сының қайта қаралуын жариялады. Thymelaeaceae-ді зерттеудің кейбір ескі әдістері Lasiosiphon-ды Gnidia-дан бөлек туыс ретінде таниды. Бірақ кейін бұл айырмашылықтың жасанды екені дәлелденді. Дегенмен, Van der Bank және авторлар (2002) Lasiosiphon қайта қаралып, жаңадан анықталған жағдайда қайта жаңартылуы мүмкін екенін ұсынды. Lasiosiphon-ның типтік түрі – Gnidia glauca, бұрын Lasiosiphon glaucus деп белгіленген.

Ашық сұрақтар

Раутенбах кейбір топтар үшін Герберден басқа атауларды қолданды және кейбір топтарды басқа таксономиялық дәрежеге орналастырды, бірақ оның филогенезиясы төмендегі бірнеше ерекшеліктермен Гербердің жіктемесін қолдайды. Гербердің жіктелуінен басты ерекшелік (99% (бустрап пайызы)) – Дэйс Фалерияның туыс тобы екені анықталды. Филогенезия Octolepidoideae кішітұқымдастың монофилиясына және бейресми Octolepis және Gonostylus топтарының монофилиясына күдік тудырады, бірақ бұл нәтиже әлсіз статистикалық қолдауға ие. Осы топтардың монофилеттік екенін немесе еместігін анықтау үшін әр түрден көбірек түрлерді және ДНК-ны іріктеу қажет. Стефанодафна мен Педидиа Гнидия тобына көшірілуі мүмкін, бірақ Стефанодафна мен Педидианы қамтитын Гнидия тобының кладына қолдау жеткіліксіз (60% BP). Бұл мәселені шешу үшін кеңірек үлгі алу қажет. Гербер incertae sedis деп санаған үш туыстың екеуі (Линодендрон және Лазиадения) әлі зерттелмеген, ал олардың басқа туыстармен байланысы белгісіз.

Тарату

Отбасы Оңтүстік жарты шарда Солтүстік жарты шардан гөрі әртараптырақ, Африка мен Австралияда түрлердің негізгі шоғырлары кездеседі. Туқымдардың көп бөлігі Африкаға тән.

Этноботаника және экономикалық пайдалану

Бірнеше туыстар экономикалық маңызы бар. Gonystylus (Ramin) салыстырмалы түрде жұмсақ, оңай өңделетін сары түсті ағашы үшін бағаланады, бірақ CITES барлық түрлерінің саудасын қадағалайды. Көптеген туыстардың ішкі қабығы берік талшықтарды береді, олар арқан мен қағаз жасауға қолайлы – бұл фактісі бір туыстың атында назарға алынған, Funifera латын тілінде "арқан беруші" деген мағынаны білдіреді. Daphne, Edgeworthia, Rhamnoneuron, Thymelaea, Stellera және Wikstroemia түрлерінің қабықтары қағаз жасауға пайдаланылады, ал Lagetta түрлері ішкі қабығының әдемілігі үшін "кәптеу қабық" деп аталады, оның тартымды сыртқы түрі киім және тұрмыстық заттар жасауға мүмкіндік береді.

Токсикалық әсері және дәрілік қолданылуы

Көптеген түрлер (мысалы, Wikstroemia indica және Stellera chamaejasme) медицинада нақты немесе потенциалды қолданысқа ие, ал жегенде улы болып, күшті іш тазартады (мысалы, Daphne mezereum). Бұл уыттылық көбінесе өсімдіктердегі форбол эфирлерімен байланысты, олар, атауынан көрініп тұрғанындай, сүректілер тұқымдасы Euphorbiaceae-да да кең таралған.

Декоративтік өсімдіктер ретінде пайдалану

Дафна (көрікті жемістерінің жоғары уыттылығына қарамастан) тәтті иісті гүлдері үшін өсіріледі. Викстромия, Дафна, Фалерия, Дайс, Пимелия және басқа да туыстар әсемдік үшін өсіріледі.