Кіріспе

Скапулимантия (сонымен қатар скапуломантия және скапуламантия деп те аталады, әрі омплатоскопия немесе қамшық сүйек арқылы болжау деп те қойылған) – қамшық немесе қамшық сүйектерін (қамшықтарды) пайдалану арқылы болжау практикасы. Бұл Қытайда және Синосферада оракул сүйектері ретінде ең көп таралған, бірақ басқа дәстүрлерде де, оның ішінде Батыс елдерінде де дербес дамыған. Тарихи тұрғыдан алғанда, скапулимантия екі негізгі түрге бөлінеді. Біріншісі – "апиромантика", онда жануар сойылғаннан кейін оның қамшығы қарастырылады. Бұл түр Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыста кеңінен таралған. Екінші түрі – "пиромантикалық" скапулимантия, ол сүйекті қыздыру немесе өртеу және оның нәтижесін түсіндіруді қамтиды, бұл Шығыс Азия және Солтүстік Америкада қолданылған.

Америка

Мистассини кри және Наскапи инну халықтары арасындағы сенім бойынша, барлық жануарлардың қалдықтарына табуларға сәйкес қарау қажет еді. Ағаштарға ілінген сүйектер көбінесе аң аулаған жануарлар әкелінетін лагерьдер мен сойылатын жерлерге жақын қойылатын. Бұл қалдықтар арқылы болашақты болжайтын хабарлар жіберілетін құрал ретінде пайдаланылды, сондықтан сүйектерге құрметпен қарау ең маңыздысы болды. Әдетте, скапулимантия және оған байланысты болжау тәжірибелері бірге қолданылып, болашақ ауа райының өзгеруін, жеке денсаулық жағдайын болжауда және діни амалдарда маңызды рөл атқарды. Скапулимантиялық оқу алдында осымен байланысты болжау рәсімдері орындалатын. Бұл көбінесе терлеу және бұғы терісінен жасалған барабандармен немесе сыңғырлағыштармен орындалатын, арман күйіне түсіруге арналған дыбыстық музыканы қамтыды. Бұл күшті тек жеткілікті тәжірибесі және рухани күші бар шаман ғана қолдана алатын. Қарлы шаманның қайтысымен бірге, карибудың сүйектері рәсімдерде қолданылмады. Скапуланың мөлшері оның ішінде сақталған күшке байланысты болды, сондықтан карибу скапулалары ағаштарға жеке-жеке ілінетін, сүйектерді оқу үшін қолданылатын басқа қалдықтардан бөлек сақталды. Болжаудың мәртебесі жоғары әлеуметтік құндылыққа ие болды, патша Чжоу және патша сарайындағы болжаушылар даусыз билікке ие болды. Көміртекпен белгілену арқылы алынған үлгілер, қыздыру алдында скапулимантиялық процедуралардың стандартына байланысты ұқсас ерекшеліктері бар Кейінгі Шан кезеңіне жататын үлгілерді анықтады. Солтүстік Қытайдағы скапулимантияның ерте кездескен жерлеріне жақын жердегі Жунгар баннеріндегі Чайзита, Ганьсу провинциясының Вушаньдегі Фудзиамен және Хэнань провинциясының Сичуаньдағы Сяванганг кіреді, бұл кейінгі Яншао мәдениетімен байланысты. Ішкі Моңғолияның Солтүстік Қытайдың басқа аймақтарына жақын орналасуы, Шығыс Азияда скапулимантиялық рәсімдердің таралуына қатысты теорияларға әкелді. Алайда, нұсқаулық шамандар үшін тікелей нәтижелердің анық тізімі ретінде емес, ортақ сенім жүйесін пайдалану арқылы болжаушылардың түсіндірулеріне бағыт беруге көмектесетін құрал болды. Скапуланың әртүрлі жазықтықтарында пайда болатын жарықтар қасиетті нұсқаулықтарда сипатталған нәтижелермен сәйкес келді.

Араб әлемі

Арабша шапалақшылыққа қатысты әдебиеттердің көлемі шектеулі, олардың азы ғана латын және ағылшын тілдеріне аударылған. Араб тіліндегі мәтіндердің бөліктері араб әлемінде шапалақшылықтың қолданылуын түсінуге көмектесу үшін түсіндіріліп, аударылды. 1600 жылдарға жататын флоренциялық қолжазба қазіргі таңда араб еңбектерінің латын тіліне жинақталған аудармасын қамтитын, Лауренциана кітапханасындағы сиқыр, дұғалар, құдіретті жақпалар және болжау туралы ең көп сілтеме жасалатын дереккөз болып табылады. Тірі жануарлардан шапалақтарды алу үшін жануарды қаруды көрмей, қылышпен басын кесіп, содан кейін еті сүйектен айырылғанша қайнату қажет еді. Шапалақтарды алып, зығыр матамен орап, болжаушы ұйықтамас бұрын жастығының астына қоятын. Осы процедурадан кейін келесі күні ғана болжау жасауға болады. Емделген сүйектер дәріге салынады, ал изангома сұйықтықта жоғары жүзіп тұрған шапалақтың белгілі бір аспектілерін рухани байланыс ретінде түсіндіреді. Қоғамдағы адамдар жеке сұрақтарына жауап алу немесе қайтыс болғандармен байланыс жасау үшін изангомаға жүгінеді. Шапалақшылық және кеңірек сүйектерді оқу рәсімдері Африканың көптеген қоғамдарындағы сиқыршы-дәрігерлер тарапынан әлі де қолданылады, олар дәстүрлі емдеу рәсімдерінің құрамына кіреді.