Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фаравид – 13 ғасырдың басында жазылған исландтық «Эгильс сагасында» еске алынған Квенландтың аңыз патшасы. Сага бойынша, Фаравид карел шапқындарына қарсы күресу үшін норвегиялық Торольф Квельдульфссонмен одақ құрған.
Faravid was a legendary King of Kvenland who is mentioned in the Icelandic Egils saga from the early 13th century. According to the saga, Faravid made an alliance with the Norwegian Thorolf Kveldulfsson to fight against Karelian invaders.
Кездесудің уақыты
Саганың сақталған нұсқасы тек 1240 жылы жазылған, бірақ кейінірек әсер еткен болуы мүмкін. Сагада Фаравид 9 ғасырдағы оқиғалармен байланыстырылады, алайда Кёсти Юлку мен Микко Хеме бұл Карелия шабуылына қатысты сенімді емес деп санайды. Квендер мен карельдермен болған кездесулер 12 ғасырда өткен болуы ықтимал. Карельдер Лапландияда тек 11 ғасырдан бастап белсенділік танытты. Дегенмен, профессор Унто Сало бұл суреттемені 11 ғасырдың басына дейін жатқызуға болады деп мәлімдейді. Сонымен қатар, осы шабуыл кезінде Торольф Кильфингтердің, олар Новгородтықтар болуы мүмкін, саамдарды мазалап жатқанын естиді. Торольф Кильфингтерді іздеуге шығып, тапқан 30 Кильфингті өлтіреді. Унто Сало Новгород жылнамаларында Новгородтың 1042 жылы Тавастияға шабуыл жасағаны туралы жазылғанын айтады. Бұл Кильфингтер мен карельдерге жасалған шабуылға жауап ретінде болуы мүмкін.
The surviving version of the saga was written only in 1240, with possible later influences. The saga mentions Faravid in a 9th century context, but this is thought to be by Kyösti Julku and Mikko Häme too early to be credible as far as the Karelian attack is concerned. It is more likely that such encounter with Kvens and Karelians would have taken place in the 12th century. Karelians only became active in Lapland in the 11th century onwards. However, prof. Unto Salo states that it is possible to time the description to the beginning of the 11th century. Furthermore, on the same raid Thorolf hears that the Kylfings, who might be Novgorodians, are harassing the Sami. Thorolf proceeds to look for the kylfings slays 30 Kylfings that he finds. Unto Salo notes that the Novgorodian annals mention that Novgorod made a raid to Tavastia in 1042. This could have been a revenge for the attacks on the Kylfings and the Karelians.
Саганың кездесуді сипаттауы
Сагада Торольф қыста жүз адаммен Финнмаркқа барып, "шығыста" олардың патшасы Фаравид жіберген кейбір Квендермен кездеседі. Олар Торольфқа карельдіктердің (кириалдықтардың) жерлерін мазалап отырғанын айтады. Патшаның Торрольфке берген хабары: оған патшаның үлесімен тең олжа тиесілі болсын, ал оның әр адамына екі квен берілсін. "Квендер үшін заң бойынша, олжаны бөліскенде патшаның үлесі адамдардың үштен бірін құраса, қалғаны – барлық аю терілері мен сабыльдар оған тиесілі болсын. Торрольф бұл ұсынысты өз адамдарына жеткізіп, бару-бармауды олардың қалауына қалдырды; көпшілігі осы мүмкіндікті пайдалануға келісті, себебі олжаның құны зор еді. Осылайша, олар елшілермен бірге шығысқа аттануға бекітілді". Торольф Фаравидпен келісім шағып, патшаның үш жүз адамы мен жүз норвегпен бірге Карелияға шабуыл жасайды (немесе, егер hundare 120 адам болса, тиісінше 360 және 120). Сага бойынша, олар Финнмарк арқылы "жоғарғы жолмен" өтіп, карельдіктерді табады. Олар бұрын Квендерді мазалағандар еді. Карельдіктер шайқасқа дайындалып, Квендер мен норвегтерге қарсы тұрып, бұрынғыдай жеңіске жетеді деп күтті. Бірақ шайқас басталғанда, норвегтер шабуылға көшіп, қалқандары Квендердің (немесе карельдіктердің) қалқандарынан берік болды. Көптеген карельдіктер қаза тапты, ал қалғандары қашқа жол тартты. Фаравид патша мен Торольф үлкен жеңіске жетіп, көп олжаға ие болып, Квенландқа оралды. Содан кейін Торольф пен оның адамдары Финмаркқа келіп, Фаравид пен Квендермен достықпен ажырасты. Келесі қыста Торольф жүз адамымен Киль тауларын қайтадан басып өтіп, шығысқа қарай Квенландқа барып, Фаравид патшамен кездесті. Олар кеңесіп, бұрынғы қыстағыдай жолға шығуға шешім қабылдады. Төрт жүз адаммен олар Карелияға (Кирьялаландқа) шабуыл жасап, сол аймақтарды басып алды. Карельдіктер саны жағынан Квендер мен норвегтерге тең келді. Олар көп олжа жинап, қыс суына қарай Финмаркқа қайта оралды.
In the saga Thorolf goes to Finnmark in the winter with hundred men and meets "in the far east" with some Kvens that state they have been sent by their king Faravid. They tell Thorolf that the Karelians (Kiriales) are harassing their land. The king's message to Thorolf was that this should bear him help. Thorolf would have a share of the booty equal to the king's share, and each of his men as much as two Kvens. "With the Kvens the law was that the king should have one third as compared with his men when the booty was shared, and beyond that, as reserved for him, all bearskins and sables. Thorolf put this proposal before his men, giving them the choice to go or not; and the more part chose to venture it, as the prize was so great. Thus it was decided that they should go eastwards with the messengers." Thorolf makes a pact with Faravid and they attack Karelia together with three hundred of the king's men and hundred Norsemen (or, if a hundare is 120 men, 360 and 120, respectively). According to the saga they went by the "upper way" over Finnmark, and found the Karelians These were the same ones who had before harried the Kvens. The Karelians formed for battle and faced to meet the Kvens and the Norsemen, expecting a victory as before. But when the battle started, the Norsemen charged, having stronger bearing shields than those of the Kvens (and Karelians?). Many Karelians fell, and the rest fled. King Faravid and Thorolf gained a great victory and won much spoil, and returned to Kvenland. Afterwards Thorolf and his men came to Finmark, parting in friendship from Faravid and Kvens. Next winter Thorolf passed over the Keel mountains again with hundred men, went eastwards to Kvenland and met king Faravid. They took counsel together, and decided to go as in the winter before. With four hundred men they descended on Karelia (Kirialaland), and attacked those districts. Karelians matched the Kvens and the Norsemen in numbers. They took much booty, returning up to Finmark as the winter wore on.
Фаравидтің тарихилығы
Егилдің сағасы Фаравид туралы ешқандай толық мәлімет бермейді. Ол Квенландтың патшасы екені және үш жүздік әскерге, шамамен 360 сарбазға басшылық ететіні ғана айтылады, егер Квендер Шығыс Швеция дәстүрін ұстанған болса. Сага, әрине, норвегтердің шабуыл мен шайқастағы рөлін баса көрсетеді, бірақ экспедицияның ортақ іс-қимыл болғаны анық. Фаравидтің «патша» аталғаны, ол әлдебір мемлекеттің патшасы болғанын міндетті түрде білдірмейді, бірақ ол өзінің әскеріне басшылық ететін, кішкентай патшаға тең бастық болғанын көрсетеді. Фаравид есімі – фин тілінде емес, норвег тілінде, тіпті Квендердің фин тайпасынан екені саналса да. Дегенмен, Фаравид Скандинавияда есім ретінде кездеспейді және ол фин тіліндегі «Каукомели» немесе «Каукамойнен» сөздерінің аудармасы ретінде қарастырылған. Каукомели – «Калевала» дастанындағы Лемминкайнен кейіпкерінің бірі, ал Лемминкайненнің өзі – үш халық поэмасының батырларының қосындысы: Лемминкайнен, Каукомели және Аhti Саарелайнен. Каукомели есімі «алыс саяхатшы» немесе «алысқа деген құштарлық» деп түсіндіріледі. Квенландтың орналасқан жері ретінде зерттеулерде жиі айтылатын Финляндияның Сатакунта аймағы және Оңтүстік Остроботнияда «Кауко» сөзімен басталатын көптеген ауыл атаулары бар. Бұлар темір ғасырының соңына немесе ерте орта ғасырға жататын ауылдар болуы мүмкін, сондықтан саганың Фаравидті сипаттауына уақыты жағынан сәйкес келеді. Сонымен қатар, Кёйлио муниципалитетінде 1422 жылға жатқан құжатта «Kaukamely» фамилиясының қолданылған мысалы бар. Кёйлио темір ғасырына тән бай зираттарға ие және тарихи Финляндияның маңызды орталықтарының бірі болған. Мысалы, Кёйлио аралында орналасқан Кёйлионың C зиратында (сондай-ақ «Лалли зираты» деп те аталады), 1025-1150 жылдарға жатқан жерлеу табылды, онда күміс жалатылған қылыш, күміспен әшекейленген балта, екі сүйек ұшы және күміс жүзік сияқты заттар бар. Зират орналасқан аралдың жанында Кауколуото деген кішкентай арал бар, оның аты Кауко есімінен шыққан деп саналады. Кёйлионың C зиратындағы жерлеулер Финляндиядағы ең бай жерлеулердің қатарына жатады. Осылайша, Фаравид (бұл оның нағыз аты болмаса да) қазіргі Финляндия деп аталатын аймақтағы нағыз басшы болуы мүмкін, бірақ ол туралы басқа ешқандай мәлімет жоқ.
Egil's saga does not offer any details on Faravid. Only that he is the king of Kvenland and that he commands a troop of three hundare, perhaps 360 men, if the Kvens followed the tradition of Eastern Sweden. The saga naturally emphasises the role of the Norsemen in the raid and the battle but it is clear that the expedition was common. That Faravid was a "king" does not mean that he was necessarily a king of some realm but it does indicate that he was a chief comparable to a petty king, commanding his own troops. The name Faravid is a Norse name, not Finnic, even though Kvens are generally thought to be Finnic. However, Faravid does not appear as a name in Scandinavia and it has been seen as a translation of Finnish "Kaukomieli" or "Kaukamoinen". Kaukomieli is also one of the names for the character of Lemminkäinen in the Kalevala, and Lemminkäinen himself is an amalgam of three folk poem heroes, Lemminkäinen, Kaukomieli and Ahti Saarelainen. The name Kaukomieli has been interpreted to mean "far traveler" or "far longing". Satakunta region in Finland, where Kvenland has commonly been situated by research, along with Southern Ostrobothnia, has many village names starting with Kauko These can be dated to be either late Iron Age or early middle age villages and thus would fit the timing of the saga's description of Faravid. Furthermore, the municipality of Köyliö has an example of "Kaukamely" used as a surname from a document dated 1422. Köyliö has rich Iron Age cemeteries and clearly was one of the centres of pre historic Finland. For example, a burial dated to 1025 1150 in Köyliö's C burial ground (also known as "Lalli cemetery"), on the island in Köyliönjärvi, includes a sword with silver plated hilt, silver decorated axe, two spear heads and a silver ring, among other items. Next to the island where the burial ground is situated, there is a smaller island of Kaukoluoto, which is thought to derive its name from the personal name of Kauko. The burials in Köyliö's C burial ground are among the richest known in Finland. Thus, it is possible that Faravid (even though this might have not been his real name) was a real chief in the region today known as Finland although there is no other mention of him.