Кіріспе
Дмитрий Антонович Волкогонов (22 наурыз 1928 – 6 желтоқсан 1995) – совет және ресейлік тарихшы, полковник-генерал, совет әскерінің психологиялық соғыс басқармасының бастығы. Кеңес Одағының құпия мұрағаттарын (одақ тарағанға дейін және кейін) зерттегеннен кейін, ол Иосиф Сталин, Владимир Ленин және Леон Троцкий сияқты тағы басқалардың өмірбаяндарын жариялады. Өмірінің көп бөлігінде берілген сталиндік және марксистік-лениндік идеологиядан бас тартып, 1995 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін өмірінің соңғы он жылында коммунизм мен кеңестік жүйені жоққа шығарды. Кеңес Одағының Орталық Комитетінің жабық мұрағаттарындағы зерттеулері арқылы Волкогонов оқиғалардың ресми кеңестік нұсқасына қайшы келетін фактілерді және Ленин мен Сталин айналасында құрылған жеке тұлғалар культін ашты. Волкогоновтың жариялаған кітаптары 1980 жылдардың соңындағы «Гласност» және 1990 жылдардың басындағы посткеңестік дәуірде пайда болған либералды ресейлік ой-пікірдің қалыптасуына үлкен үлес қосты.
Dmitri Antonovich Volkogonov (Дми́трий Анто́нович Волкого́нов; 22 March 1928 – 6 December 1995) was a Soviet and Russian historian and colonel general who was head of the Soviet military's psychological warfare department. After research in secret Soviet archives (both before and after the dissolution of the union), he published a biography of Joseph Stalin and Vladimir Lenin, among others such as Leon Trotsky. Despite being a committed Stalinist and Marxist–Leninist for most of his career, Volkogonov came to repudiate communism and the Soviet system within the last decade of his life before his death from cancer in 1995. Through his research in the restricted archives of the Soviet Central Committee, Volkogonov discovered facts that contradicted the official Soviet version of events, and the cult of personality that had been built up around Lenin and Stalin. Volkogonov published books that contributed to the strain of liberal Russian thought that emerged during Glasnost in the late 1980s and the post Soviet era of the early 1990s.
Ерте өмір
Волкогонов 1928 жылы 22 наурызда Шығыс Сібірдегі Чита қаласында дүниеге келген. Ол колхоз басқарушысының және мектеп мұғалімінің ұлы болған. 1961 жылы Мәскеудегі Ленин атындағы әскери-саяси академияда оқыды, ал 1970 жылы Кеңес Армиясының үгіт-насихат бөліміне ауысты. Онда ол психологиялық соғыс туралы үгіт-насихат буклеттері мен нұсқаулықтар жазып, қатал идеолог ретінде танылды. Волкогонов Солтүстік Мұзды мұхиты кезеңіндегі әртүрлі клиенттік мемлекеттердің жағдайларын көру мүмкіндігіне ие болды. Бұл елдерге әскери көмек көрсетілгенімен, Волкогонов кейіннен еске алғандай, "олардың барлығы кедейдеп, экономикасы құлдырады. Мен марксистік модельдің тарихи тұйық екендігіне, ал біздің өзіміз де тарихи тұзаққа түскендігімізге көз жеткіздім".
Сталин туралы зерттеулер
Волкогонов 1970-ші жылдардың соңына дейін шын жүректен идеолог болды және өзінің күш-жігерін әскерилер арасында марксизм-ленинизмді таратуға арнады. Тек ең жоғары деңгейдегі коммунистік куәліктері болған жағдайда ғана Волкогонов ең құпия кеңес мұрағаттарына қол жеткізе алды. Брежнев жылдарында мұрағаттарды зерттеу барысында Волкогонов "өзін таңқалдырған құжаттар тапты – жоғары коммунистердің қатыгез, адал емес және тиімсіз екенін көрсететін құжаттарды". Волкогонов институттың басқа жоғары шенді офицерлеріне Екінші дүниежүзілік соғыстың 10 томдық ресми кеңестік тарихының бірінші томының нұсқасын көрсетті. Онда Волкогонов Сталиннің соғысты басқаруын және кеңес офицерлерін жоюын сынады. "Әскердің, сондай-ақ Коммунистік партия мен Кеңес мемлекетінің абыройын түсірді деген айып тағылып, қорғаныс министрі Язовтың жеке шабуылдарына ұшырады" және Горбачевтың қысымымен Волкогонов отставкаға кетті. Парламенттік комиссияның екінші отырысы 78 миллион файлды жария етуге рұқсат берді. Осы процестің бір бөлігі ретінде Волкогонов "Коммунистік партия Орталық Комитеті мен Политбюросының көптеген құжаттарын" жеке қарап шығу мүмкіндігіне ие болды. Мемлекеттік және партиялық құжаттардың құпиясының алынуы тарихшыларға Кеңес Одағының құрылған алғашқы жылдарынан бері бұрын-соңды болмаған қолжетімділікті ұсынды. Кейін Волкогонов Гисстың ақталуына қарсы шықты. Волкогоновтың соңғы сөздеріне жауап ретінде Гисс: "Егер ол және оның әріптестері барлық файлдарды тексермесе, олар қалғандарын да тексергенін қалаймын, сонда олар да солай болады" деді. Волкогонов АҚШ-Ресейдің әскери тұтқындар жөніндегі бірлескен комиссиясына төрағалық етті, "және әрқашан жазуын жалғастырды".
Later Volkogonov took issue with what amounted to exoneration of Hiss.</blockquote>
Responding to Volkogonov's last remarks, Hiss himself stated: "If he and his associates haven't examined all the files, I hope they will examine the others, and they will show the same thing." Volkogonov co chaired a U. S. Russia Joint Commission on Prisoners of War, "and continued, always, to write."
Лениннің өмірбаяны және ленинизмді сынға алу
1990 жылы Ленин туралы қарқынды зерттеуді бастағанымен, 1980 жылдардың соңында ол Лениннің рөліне қатысты өз қорытындысына келген болатын. Оның айтуынша, шешімді нүкте 1918 жылы бай шаруаларды (кулактарды) жазалау үшін халық алдында дарға асуға шақырған Лениннің бұйрығын тапқанда болды: "Біз ешқашан 1917 жылғы қазан төңкерісінің сол жылғы ақпан оқиғаларымен салыстырғанда, кері төңкеріс болу мүмкін екеніне ойламадық", - деп жазды ол. Керісінше, француздық троцкишіл тарихшы Пьер Бруэ, Волкогонов сияқты заманауи тарихшылардың тарихи бағалауларына қарсы шықты, олардың ленинизмді, сталинизмді және троцкизмді теңестіріп, идеологиялық байланыс туралы бұрыс түсінік қалыптастырғанын айтты.
"It never occurred to us", he wrote, "that the 'breakthrough' of October 1917 might be a counter revolution, when compared to the events of February of that year." Conversely, French Trotskyist historian Pierre Broué disputed the historical assessments by modern historians such as Volkogonov in which he argued had falsely equated Leninism, Stalinism and Trotskyism to present the notion of ideological continuity.
Кейіпкер
1989 жылы Англияның Оксфорд қаласында Волкогоновпен алғаш рет кездескен кітаптарының ағылшын тіліндегі басылымдарының редакторы Гарольд Шукман оны «советтік генерал туралы ойларына мүлдем ұқсамайтын» деп тапты. Шукман былай түсіндірді: «Ол мақтансақтап, қабақтандырып, ішіп-жеп, темекі шегетін болған жоқ. Мен оны көптеген жағдайларда көрдім – басқа елдерде, Ресейде, ғалымдармен және т.б., ол әрқашан оңай және тыныш, және көңілді болып көрінетін». |20px|20px|Дмитри Волкогонов, Кіріспе, Империяның автопсиясы.
Өмірінің соңына қарай Волкогонов «1917 жылғы Ресейдің жалғыз үміті Ақпан революциясында пайда болған либералдық және социал-демократиялық коалицияда екендігіне» берік сенді. Волкогонов 1995 жылдың желтоқсанында 67 жасында рактан қайтыс болды. Оның отбасы оның құжаттарын АҚШ Конгресс кітапханасына тапсырды. Волкогонов ең әйгілі шығармасы – «Лидерлер» (Вожди, немесе Vozhdi) трилогиясы, ол үш кітаптан тұрады: Владимир Ленин («Ленин: Жаңа өмірбаян», 1994); Леон Троцкий («Троцкий: Мәңгілік революционер», 1992); және Иосиф Сталин («Сталин: Жеңіс және трагедия»). Ол өлімі алдында «Империяның автопсиясы: Кеңес режимін құрған жеті басшы» (орысша атауы: Сем Вождей) кітабын да аяқтады. Кітапта «Кеңес Одағының жеті көшбасшысы: Ленин, Сталин, Хрущев, Брежнев, Андропов, Черненко және Горбачев» туралы тараулар бар. Волкогонов жеті көшбасшының алтауы билікте болған кезде Кеңес Армиясында қызмет еткен, және ол генерал-полковник ретінде олардың төртеуімен «тікелей жұмыс байланысы» болған. Ағылшын тіліндегі басылымдар, аудармашысы және редакторы Гарольд Шукман мойындағандай, орыс тіліндегі түпнұсқалардың қысқартылған нұсқалары болды.