Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі мезоамерикалық өркениеттердің көрнекті сәулеттік ерекшеліктері
Prominent architectural features of ancient Mesoamerican civilizations
Мезоамерикалық пирамидалар ежелгі мезоамерикалық сәулеттің маңызды бөлігін құрайды. Бұл жаңа дүние құрылыстары кейбір жағынан египеттік пирамидаларға ұқсас болғанымен, олардың жалпақ жоны (көптегенінде ғибадатханалар орналасқан) және беткейлерін көтеретін баспалдақтары бар, бұл ежелгі Месопотамия зиггураттарына көбірек ұқсайды. Көлемі бойынша әлемдегі ең үлкен пирамида – Мексиканың шығыс-орталық бөлігіндегі Пуэбла штатында орналасқан Чолуланың Ұлы пирамидасы. Кейбір классикалық мезоамерикалық пирамидалардың құрылысшылары оларды Батыр Егіздер, қауырсынды жылан Кетцалькоатль, мезоамерикалық жаратылыс мифтері, ритуалдық құрбандықтар сияқты оқиғалармен көптеп безендірген. Бұл оқиғалар пирамида баспалдақтарына, қабырғаларына және ішіндегі мүсіндерге майя жазуымен жазылған.
Mesoamerican pyramids form a prominent part of ancient Mesoamerican architecture. Although similar in some ways to Egyptian pyramids, these New World structures have flat tops (many with temples on the top) and stairs ascending their faces, more similar to ancient Mesopotamian Ziggurats. The largest pyramid in the world by volume is the Great Pyramid of Cholula, in the east central Mexican state of Puebla. The builders of certain classic Mesoamerican pyramids have decorated them copiously with stories about the Hero Twins, the feathered serpent Quetzalcoatl, Mesoamerican creation myths, ritualistic sacrifice, etc. written in the form of Maya script on the rises of the steps of the pyramids, on the walls, and on the sculptures contained within.
Майя пирамидалары
Майя халқы – Мексиканың оңтүстігінде және Орталық Американың солтүстігінде (Гватемала, Белиз, Гондурас пен Сальвадордың батысында) қоныстанған халық. Археологиялық дәлелдерге сәйкес, ерте майя кезеңінде (шамамен 3000 жыл бұрын, б.з.д. 1000 жылы) олар пирамидалық алаңдармен бірге салтанатты архитектуралық құрылыстарды салған. Ең алғашқы ескерткіштер қарапайым жерлеу үйінділері болды, олар кейінгі кезеңдегі әсем сатылы пирамидалардың алғабасы саналды. Майя ғибадатханалары пирамидаға ұқсас құрылымға ие. Бұл пирамидалар күрделі өрнектелген тастарды пайдаланып, сатылы дизайн жасауға мүмкіндік берді. Көптеген құрылыстардың жоғарғы жағында майяның белгілі бір құдайымен байланысты шағын ғибадатхана салынған платформа орналасқан. Майя пирамидасына ұқсас құрылыстар күшті билеушілерді жерлеу үшін де пайдаланылған. Майя пирамидалық құрылыстары түрлі формалар мен қызметтерді атқарады, олар аймақтық және мерзімдік ерекшеліктермен шектелген.
The Maya are a people of southern Mexico and northern Central America (Guatemala, Belize, western Honduras, and El Salvador). Archaeological evidence shows that by the Preclassic Maya (1000 B. C., approximately 3,000 years ago) they were building pyramidal plaza ceremonial architecture. The earliest monuments consisted of simple burial mounds, the precursors to the spectacular stepped pyramids from the Terminal Pre classic period and beyond. Mayan temples have a pyrimid like structure. These pyramids relied on intricate carved stone in order to create a stair stepped design. Many of these structures featured a top platform upon which a smaller dedicatory building was constructed, associated with a particular Maya deity. Maya pyramid like structures were also erected to serve as a place of interment for powerful rulers. Maya pyramidal structures occur in a great variety of forms and functions, bounded by regional and periodical differences.
Ольмектердің сәулет ықпалы туралы пікірталас
Қазіргі заманғы археологиялық ғылыми ойлар, түрлі мезоамерикалық пирамидалардың архитектуралық ұқсастықтарына байланысты мәдени ықпалдың көп бөлігін ольмектер таратып жүр деген тұжырымды қайта қарап отыр.
Modern archaeological scholarly thinking has been revising the concept of the Olmecs as diffusing the majority of cultural influence in regards to architectural similarities between various Mesoamerican pyramids.
"Ана" мен "апа" мәдениет үлгілері арасындағы пікірталас
Мезоамерикаға қатысты "ана мәдениеті" терминінің пайда болуы 1942 жылы археолог Альфонсо Касоның мезоамерикалық тарихнамалық терминологияға енгізгенімен байланысты, ол ольмектерді "cultura madre" деп атады. "Ана мәдениеті" моделі ольмектердің – мезоамерикалық қоғамдардың негізгі әлеуметтік және мәдени ерекшеліктерінің маңызды бөлігін алған, мәдениетті анықтаған жалғыз мәдениет болғанын көрсетеді. "Бауырлас мәдениеті" моделі ольмектердің басқа мезоамерикалық өркениеттер үшін мәдени таралудың жалғыз бастауы емес, мезоамерикадағы мәдени таралу процесінің бір бөлігі болғанын айтады. Бұл талқылаудың одан әрі дамуы қымбат сигнал беру теориясына ұласты, ол мезоамерикалық мәдениеттерге, басқа нәрселермен қатар, сәулетте де көрініс тапқан беделді көрсетулердің әсер еткенін дәлелдейді. Талқылаудың тағы бір маңызды қыры "ана мәдениеті" терминінің қолданылуын сынға түсірді, қазіргі мезоамерикалық өркениеттер ольмектердің ықпалысыз дамуға қабілетті болғанын, ал ольмектерді "ана мәдениеті" деп сипаттау ольмектердің және басқа өркениеттердің дербестігін жоққа шығаратынын көрсетеді.
The origin of the term mother culture, in regards to Mesoamerica, entered into the Mesoamerican historiographical lexicon in 1942 from archaeologist Alfonso Caso denoting that the OImecs were the "cultura madre". The mother culture model argues that there was one defining culture, the Olmecs, from where therein coexisting Mesoamerican societies derived a significant portion of fundamental societal and cultural facets. The sister culture model argues that the Olmecs were not the sole undeviating source of cultural diffusion for other Mesoamerican civilizations, but rather a segment in ongoing cultural diffusion in Mesoamerica. Further progression of the debate has evolved into costly signaling theory which argues that Mesoamerican cultures were influenced by prestigious displays which manifested, amongst other things, in their architecture. Another key facet of the debate questioned the application of the term "Mother culture" and argues that contemporary Mesoamerican civilizations were functional without Olmec influence and describing the Olmecs as the "mother culture" robs the Olmecs and the other civilizations of their agency.