Зейн әл-Абидин Марағаи: Иран әдебиетінің реформаторы және «Ибраһим бектің саяхат күнделігі» авторы
Zeyn al-Abedin Maraghei
Зейн әл-Абедин Марағаи – ирандық жазушы, «Ибраһим Бегтің саяхат күнделігі» авторы. Кітабы Ирандағы саяси өзгерістерге ықпал етті, реформаторлардың назарын аударды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зейін әл-Әбедин Марагей (زینالعابدین مراغهای; сондай-ақ "Зейін әл-’Абедин Марагеи" деп латыншаға аударылады; 1840 жылы Марагеде дүниеге келген – 1910 жылы Стамбулда қайтыс болған) – ирандық романшы және әлеуметтік реформатор. Ол ең көп танымал 1895 жылғы "Ебрахим Бегтің саяхат күнделігі" (sīyāhat nāmeh ī Ebrāhīm ī Beg) әңгімесімен. Бұл туынды 20 ғасырдағы Ирандағы роман жазу өнерінің дамуына үлкен үлес қосты, сонымен қатар маңызды саяси роль атқарды. Әңгіме Иранның саяси және әлеуметтік жағдайларын сынап көрсеткен. Бұл шығарма Иранда кеңінен таралды және 1906 жылғы Конституциялық революцияға қатысқан революционерлер мен реформаторлардың назарын аударды.
Zeyn al Abedin Maraghei (زینالعابدین مراغهای; also Romanized as "Zeyn al ’Ābedin Marāghe’i"; 1840 in Maragheh – 1910 in Istanbul) was a pioneer Iranian novelist and a social reformer. He is most known for the 1895 story of Travel Diary of Ebrahim Beg (sīyāhat nāmeh ī Ebrāhīm ī Beg). This work was critical in the development of novel writing in twentieth century Iran, and played an important political role as well. The story was a criticism on Iran's political and social affairs. It was widely read in Iran and gained the interest of revolutionaries and reformers who made the Constitutional Revolution of 1906.
Өмір
Марагей саудагерлердің суннит күрд отбасында дүниеге келді. Бастапқыда олар шафиғилік суннит мектебінің жақтастары болғанмен, кейін шииттерге көшті. Ол он алты жасқа дейін білім алды, содан кейін әкесінің саудасына қосылып, саудагер болып жұмыс істеді. Белгілі лауазымдардағы (атап айтқанда, және ) шенеуніктерді наразылыққа қоздырғандықтан, Ираннан Тбилисиге кетіп, сол жерде шағын саудагер болып жұмыс істеді, дәл сол кезде ирандық жұмысшылар жұмыс табу үшін қалаға көшіп келе бастады. Кейін ол иран консулдығында жұмысқа орналасты, бірақ басқарудағы нашарлықтар оны жұмыстан кетуге мәжбүр етті. Содан кейін ол Ресейге барып, ирандық азаматтығынан бас тартты, бұл оған өкініш сезімін тудырды (кейін Стамбулдағы байланысы арқылы ирандық азаматтығын қайта алды). Марагей содан кейін Стамбулда тұрақты қоныстанды, онда Стамбулда жарияланған парсы тіліндегі "Шамс" газетімен және Калькуттада басылған "Хаблул матин" газетімен байланыс жасады.
Maraghei was born into a Sunni Kurdish family of merchants who, although were initially followers of Shafi’i Sunni school, later became Shias. He received schooling until the age of sixteen and then joined his father’s trade and worked as a merchant. Facing troubles for agitating officials (of the and titles in particular), he left Iran for Tbilisi where he worked as a small merchant, at a time when Iranian workers were gradually moving to the city for work. He was eventually employed at the Iranian consulate, but the mismanagement caused him to leave. He then went to Russia and renounced his Iranian citizenship, which gave him a guilty conscience (he regained his Iranian citizenship later through a connection in Istanbul). Maraghei then took permanent residence in Istanbul where he became associated with Persian language shams paper published in Istanbul and hablul matin published in Calcutta.
Ыбырай Бегтің саяхат күнделігі
"Ибраһимнің Саяхат Күнделігі" атты кітаптың басты кейіпкері автордың өзіне ұқсайды. Ибраһим де өз туған жерінен тыс жерде тұратын саудагер, бірақ ол өзінің отанына рухани және ой-сана жағынан терең байланысты, ең бастысы – оның өзгеруін және реформалануын қалайды. Ибраһим Мысырда тұрады, оның әкесі көп жыл бұрын сонда қоныстанған, және адал саудагер ретінде танымал. Ол Иранды қатты жақсы көреді, сондықтан араб тілінде сөйлеуден бас тартады. Оның отаны Иран туралы ойлары утопиялық. Иранға деген сүйіспеншілігі оны саяхаттауға итермелейді, бірақ сонымен қатар әкесінің өсиетімен жұмысынан демалып, бірнеше жыл бойы саяхаттап, өзінің басынан өткендерін жазып алуға шақырылады. Иранға жеткенше Ибраһим ауыр еңбекпен айналысатын қайыршы ирандықтарды көріп, қатты ренжіп қалады. Иранға келген соң оның көңілі мүлдем түсіп кетеді. Ибраһим көптеген қалалар арқылы саяхаттайды, және барлық жерде бірдей проблемалар кездеседі: адамдар білімсіз және жеке пайдасын ойлайды; дінбасылар алдап-арбап, тек өздерінің қызығушылықтары үшін әрекет етеді, халықтың әл-ауқатынан гөрі діни тазалыққа көбірек мән береді; мемлекеттік қызметкерлер (тіпті шетелдегі консулдықтарда да) пара алады, заңды ескермейді, лайықты адамдарға қызмет тапсырмайды және мемлекеттің мүддесін отарлық жеңілдіктерге бағындырады. Бұған қоса, инфрақұрылымдық мәселелер де көп: халық арасында, тіпті улемалардың арасында да кең таралған опиумды қолданумен күресу үшін ешқандай мекеме жоқ, таза су табу қиын, жеткілікті мектептер мен денсаулық сақтау орындары қарастырылмаған. Тегеранда Ибраһим шенеуніктермен кездесіп, елдегі жағдайды түсіндіруге тырысады, олардың назарына жеткізіп, шара қабылдауларын сұрайды. Бірақ оның әдемі әңгімелері бекер болады: шенеуніктер ашуланып, оны кетіп қалуға шақырады. Олардың жауабына (немесе жауап бермеуіне) байланысты, ол өз ұсыныстарын жазбаша түрінде жеткізеді. Оның реформаларына бостандық пен тәуелсіздікке құрмет көрсету, мемлекеттік өнеркәсіпті дамыту, мәдениетті насихаттау, отарлық әсерді тоқтату және саудада артықшылыққа ие болу кіреді.
The main character in the Travel Diary of Ebrahim Beg resembles the author himself. Ebrahim too is a merchant who lives outside the country of his birth, but has a mental and spiritual preoccupation with his homeland, and above all, he wants it to change and reform. Ebrahim lives in Egypt where his father took residence many years ago, and has a reputation as an honest merchant. He loves Iran so much that he refuses to speak Arabic. The image of his homeland Iran is conceived utopically. His love for Iran motivates him to travel there; but, he is also motivated by his father’s will that instructs him to take time off from work and travel for several years recording his experiences. Before reaching Iran, Ebrahim is saddened when he sees miserable Iranians migrants doing the most difficult labor. His despair is only exacerbated when he reaches Iran. Ebrahim travels through many cities, and everyone suffers from the same problems: people are ignorant and self centered; the clerics are deceitful, act for their own profit, and focus more on ritual purity than on the well being of the nation; state officials (even in consulates abroad) take bribes, disregard the rule of law, assign jobs without regard for merit, and subordinate the nation’s interests to colonial concessions. Then, there are infrastructural problems: no institutions exist to address widespread opium use that even has currency among the ulema, clean water is hard to come by and there are not adequate schools and health facilities. In Tehran, Ebrahim seeks to meet officials and explain to them the poor conditions of the country so that they may act. But, his eloquent descriptions are futile: officials become irritated and ask him to go away. Because of their response (or lack thereof), he puts his suggestions into writing. His reforms include respect for freedom and independence, the advancement of nation’s industries, promotion of culture, ending of colonial influence, and creation of a trade surplus.