Кіріспе

Зейін әл-Әбедин Марагей (زین‌العابدین مراغه‌ای; сондай-ақ "Зейін әл-’Абедин Марагеи" деп латыншаға аударылады; 1840 жылы Марагеде дүниеге келген – 1910 жылы Стамбулда қайтыс болған) – ирандық романшы және әлеуметтік реформатор. Ол ең көп танымал 1895 жылғы "Ебрахим Бегтің саяхат күнделігі" (sīyāhat nāmeh ī Ebrāhīm ī Beg) әңгімесімен. Бұл туынды 20 ғасырдағы Ирандағы роман жазу өнерінің дамуына үлкен үлес қосты, сонымен қатар маңызды саяси роль атқарды. Әңгіме Иранның саяси және әлеуметтік жағдайларын сынап көрсеткен. Бұл шығарма Иранда кеңінен таралды және 1906 жылғы Конституциялық революцияға қатысқан революционерлер мен реформаторлардың назарын аударды.

Өмір

Марагей саудагерлердің суннит күрд отбасында дүниеге келді. Бастапқыда олар шафиғилік суннит мектебінің жақтастары болғанмен, кейін шииттерге көшті. Ол он алты жасқа дейін білім алды, содан кейін әкесінің саудасына қосылып, саудагер болып жұмыс істеді. Белгілі лауазымдардағы (атап айтқанда, және ) шенеуніктерді наразылыққа қоздырғандықтан, Ираннан Тбилисиге кетіп, сол жерде шағын саудагер болып жұмыс істеді, дәл сол кезде ирандық жұмысшылар жұмыс табу үшін қалаға көшіп келе бастады. Кейін ол иран консулдығында жұмысқа орналасты, бірақ басқарудағы нашарлықтар оны жұмыстан кетуге мәжбүр етті. Содан кейін ол Ресейге барып, ирандық азаматтығынан бас тартты, бұл оған өкініш сезімін тудырды (кейін Стамбулдағы байланысы арқылы ирандық азаматтығын қайта алды). Марагей содан кейін Стамбулда тұрақты қоныстанды, онда Стамбулда жарияланған парсы тіліндегі "Шамс" газетімен және Калькуттада басылған "Хаблул матин" газетімен байланыс жасады.

Ыбырай Бегтің саяхат күнделігі

"Ибраһимнің Саяхат Күнделігі" атты кітаптың басты кейіпкері автордың өзіне ұқсайды. Ибраһим де өз туған жерінен тыс жерде тұратын саудагер, бірақ ол өзінің отанына рухани және ой-сана жағынан терең байланысты, ең бастысы – оның өзгеруін және реформалануын қалайды. Ибраһим Мысырда тұрады, оның әкесі көп жыл бұрын сонда қоныстанған, және адал саудагер ретінде танымал. Ол Иранды қатты жақсы көреді, сондықтан араб тілінде сөйлеуден бас тартады. Оның отаны Иран туралы ойлары утопиялық. Иранға деген сүйіспеншілігі оны саяхаттауға итермелейді, бірақ сонымен қатар әкесінің өсиетімен жұмысынан демалып, бірнеше жыл бойы саяхаттап, өзінің басынан өткендерін жазып алуға шақырылады. Иранға жеткенше Ибраһим ауыр еңбекпен айналысатын қайыршы ирандықтарды көріп, қатты ренжіп қалады. Иранға келген соң оның көңілі мүлдем түсіп кетеді. Ибраһим көптеген қалалар арқылы саяхаттайды, және барлық жерде бірдей проблемалар кездеседі: адамдар білімсіз және жеке пайдасын ойлайды; дінбасылар алдап-арбап, тек өздерінің қызығушылықтары үшін әрекет етеді, халықтың әл-ауқатынан гөрі діни тазалыққа көбірек мән береді; мемлекеттік қызметкерлер (тіпті шетелдегі консулдықтарда да) пара алады, заңды ескермейді, лайықты адамдарға қызмет тапсырмайды және мемлекеттің мүддесін отарлық жеңілдіктерге бағындырады. Бұған қоса, инфрақұрылымдық мәселелер де көп: халық арасында, тіпті улемалардың арасында да кең таралған опиумды қолданумен күресу үшін ешқандай мекеме жоқ, таза су табу қиын, жеткілікті мектептер мен денсаулық сақтау орындары қарастырылмаған. Тегеранда Ибраһим шенеуніктермен кездесіп, елдегі жағдайды түсіндіруге тырысады, олардың назарына жеткізіп, шара қабылдауларын сұрайды. Бірақ оның әдемі әңгімелері бекер болады: шенеуніктер ашуланып, оны кетіп қалуға шақырады. Олардың жауабына (немесе жауап бермеуіне) байланысты, ол өз ұсыныстарын жазбаша түрінде жеткізеді. Оның реформаларына бостандық пен тәуелсіздікке құрмет көрсету, мемлекеттік өнеркәсіпті дамыту, мәдениетті насихаттау, отарлық әсерді тоқтату және саудада артықшылыққа ие болу кіреді.