Кіріспе

Қара және ақ фотосуреттерден түсті суреттер жасау процесі. Фотохром, Фотохром, Фотохром немесе Aäc процесі – бір қара және ақ фотосуреттің негативін литографиялық баспа табақтарына тікелей фотографиялық көшіру арқылы түсті суреттер жасау процесі. Бұл процесс хромолитографияның (түсті литографияның) фотографиялық түрі болып табылады. Фотографиялық процесте түс туралы ақпарат сақталмағандықтан, фотограф көріністегі түстер туралы егжей-тегжейлі жазбалар жасап, суретті түсті фильтрлер арқылы баспа табақтарына көшірмелеуден бұрын негативті қолмен бояу үшін осы жазбаларды пайдаланады.

Тарих

Бұл процесті 1880 жылдары швейцариялық Orell Gessner Füssli компаниясының қызметкері Ханс Якоб Шмид (1856–1924) ойлап тапты. Фюссли Photochrom Zürich акционерлік қоғамын (кейін Photoglob Zürich AG) осы процесті коммерциялық түрде пайдалану үшін құрды, және екі Фюссли компаниясы да бүгінгі күнге дейін сақталып қалған. 1890 жылдардың ортасынан бастап, бұл процесті басқа компаниялар да лицензиялады, оның ішінде АҚШ-тағы Детройт фотографиялық компаниясы (олардың "phostint" процесінің негізі болды) және Лондонның Photochrom компаниясы. Бұл техниканы қолданған алғашқы коммерциялық фотографтардың қатарында француз фотографы Феликс Бонфильс, британдық фотограф Фрэнсис Фрит және американдық фотограф Уильям Генри Джексон болды, олардың барлығы 1880 жылдары жұмыс істеген. Фотохромдық процесс 1890 жылдары ең танымал болды, дәл сол кезде түсті фотосуреттер дамып жатқан, бірақ әлі де коммерциялық тұрғыдан тиімді емес еді. 1898 жылы АҚШ Конгресі «Жеке пошта карточкалары туралы» заңды қабылдады, бұл жеке баспагерлерге пошта карточкаларын шығаруға рұқсат берді. Оларды әрқайсысы бір центтен жіберуге болады, ал хаттар үшін екі цент төленетін. Баспагерлер әдетте қалалар мен ландшафттарды бейнелейтін мыңдаған фотохромдық басылымдар жасап, оларды пошта карточкалары ретінде сататын. Осы форматта фотохромдық көшірмелер кең таралды. Детройт фотографиялық компаниясы кейбір жылдары жеті миллионға дейін фотохромдық басылымдар жасады және оннан отыз мыңға дейін әртүрлі көріністер ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс фотохромдық пошта карточкаларын жинауға деген қызығушылықты басып қалғаннан кейін, бұл процестің негізгі қолданылуы плакаттар мен көркем туындыларды көшіру болды. Соңғы фотохромдық принтер 1970 жылға дейін жұмыс істеді.

Процесс

Литографиялық әктастан жасалған тақташа, "литографиялық тас" деп аталатын, бензолда ерітілген тазартылған битумнан жасалған жарыққа сезімтал бетпен жабылған. Айналдырылған жарты тонды негатив, оқиға орнында жасалған эскиз бен жазбаларға сәйкес қолмен боялды, содан кейін жабынға басылып, гель сүзгілері арқылы күн сәулесіне ұшыратылды. Бұл битумның негативтің әр бөлігінен өтетін жарық мөлшеріне пропорционалды түрде қатаюына себеп болды. Жазда бұл оннан отыз минутқа дейін, ал қыста бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Қатып қалмаған битумды кетіру үшін терпентин сияқты еріткіш қолданылды. Тақта тондық шкаланы реттеу үшін ретушьпен өңделді, қажет болған жағдайда тон күшейтіліп немесе жұмсатылды. Сурет битуммен тасқа бейнеленді. Әр түс үшін тиісті ретушьталған сурет салынған жеке тас қолданылды. Аяқталған баспаны шығару үшін кем дегенде алты, бірақ көбінесе оннан он бесқа дейін түсті тас қолданылды.