Бразилиялық география ғылымының қайта жаңғыртушысы Милтон Алмейда дос Сантос

Кіріспе

Милтон Алмейда дос Сантос (3 мамыр 1926 – 24 маусым 2001) – бразилиялық географ және география ғылымының маманы, заң саласындағы білімі бар еді. Ол географияның бірнеше саласындағы, әсіресе дамып келе жатқан елдердегі қала құрылысы мен дамуындағы новаторлық еңбектерімен танылды. Ол Бразилиядағы сындық географияның негізін қалаушысы деп есептеледі. Сантос география саласындағы Нобель сыйлығымен теңестірілетін Воутрин Луд сыйлығының иегері болды және CAPES (Бразилияның жоғары білім беру кадрларын дамыту агенттігі) елдің ғылыми-зерттеу және дамуына үлкен үлес қосқандарға әр бес жыл сайын табындайтын Anísio Teixeira сыйлығына өлімінен кейін ие болды.

Өмірбаян

Сантос 1926 жылдың 3 мамырында Бразилияның Баия штатындағы Бротас-де-Макаубас қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы бастауыш сынып мұғалімдері болғандықтан, оны үйде оқытты. Оның әкесінің қара нәсілді әжесі бұрын құл болған. Сантос сегіз жасында бастауыш білімін аяқтады. 1934 жылдан 1936 жылға дейін ол Алькобасада тұрып, француз тілін және «әдепті мінез-құлықты» оқыды. Сантос Сальвадорда заң білімін алуын қаржыландыру үшін орта мектептегі оқушыларға география мен математикадан сабақ берді. Баия Федералды университетінің заң факультетін бітірген, бірақ практикалық жұмыстан бас тартып, Ильхес қаласында география мұғалімі болды. Сол жерде ол өзінің алғашқы әйелі Жандирамен танысып, үйленді, одан ұлдары Милтон дүниеге келді. Сондай-ақ Ильхесте Сантос «A Tarde» газетінде тілші болып жұмыс істеді. Сантос Еуропа, Америка және Африкада оқыды және сабақ берді. 1958 жылы Страсбург университетінде Жан Трикардың жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Бразилиялық әскери диктатураның қуғын-сүргінінен бұрын елден шығуға тыйым салынған, француз елшісі мен үкімет арасында келіссөздер жүргізілгеннен кейін ғана рұқсат алды. Ол он үш жылдық ауыр қуғыннан кейін сәтті халықаралық мансапқа қол жеткізді. Бордо және Тулуза қалаларында тұрды, онда география факультетінің студенті Хеленмен танысты, ол оның екінші әйелі атанды және ұлдары Рафаэль дүниеге келді. Сонымен қатар ол Париждегі Сорбонна, Торонто және MIT-де оқытты, онда Ноам Чомскиймен бірлесіп жұмыс істеді. Сантос бірнеше тілде қырықтан астам кітап жазды. Оның еңбектері географияны сын тұрғысынан (бірақ міндетті түрде теріс емес) түсінуге қызығушылық танытқандар үшін анықтамалық болып табылады, әсіресе Франкфурт мектебінің тұжырымдамаларын қолдану арқылы. Оның басты мәселелері бір жағынан қала құрылымы, қалалық желілер және дамушы елдердегі урбанизация процестерімен, ал екінші жағынан географияның эпистемологиясымен (яғни оның пәні және экономика және этнография сияқты басқа ғылымдармен байланысы) байланысты. Оның кеңістік туралы көзқарастары географияны кеңістікті адам әрекеттеріне сахна ретінде қараудан адам әрекеттеріне шектеу ретінде қарауға көмектесті. Оның еңбектеріне «Por uma Geografia Nova» (Жаңа география үшін) (1978) және «A natureza do espaço» (Кеңістіктің мәні) (1996) кіретін. Оның «O espaço dividido» (Бөлінген кеңістік) атты еңбегі, онда Сантос дамушы елдердегі қалалық даму теориясын жасайды, география классикасы болып саналады. 1994 жылы Сантос география саласындағы ең жоғары награда – Вотрин Люд сыйлығымен марапатталды. Бұл сыйлық Нобель сыйлығы үлгісімен жасалған және география бойынша Нобель сыйлығы деп аталады. Бүгінгі күнге дейін Сантос бұл сыйлықты жеңіп алған жалғыз Латын Америкалық ғалым. Сантос 2001 жылдың 24 маусымында 75 жасында Сан-Паулу қаласында простата рагынан көз жұмды, бұл ауру шамамен жеті жыл бұрын анықталған. 2018 жылдың 1 қазанында Google іздеу жүйесі Мильтон Сантосты Doodle арқылы құттықтады.

Santos was born in Brotas de Macaúbas, Bahia, Brazil on May 3, 1926. His parents were elementary school teachers who home schooled him. His Black paternal grandfather had been formerly enslaved. By the time Santos was eight, he was through with his elementary education. From 1934 to 1936, he lived in Alcobaça, where he went to study French and "good manners". Santos taught geography and math to fellow high school students in order to finance his pre law in Salvador. He graduated in law from the Federal University of Bahia but decided not to practice, becoming instead a high school geography teacher in Ilhéus. There, he met and married his first wife Jandira, who gave birth to their son Milton filho. Also in Ilhéus, Santos worked on the side as a journalist for the A Tarde newspaper. Santos studied and taught in Europe, the Americas, and Africa. He completed his PhD at the University of Strasbourg in 1958 under Jean Tricart. Prior to being exiled by the Brazilian military dictatorship, he was forbidden to leave the country and could do so only after a negotiation between the French ambassador and the government. He managed to turn an otherwise painful thirteen year exile into a successful international career. He lived in Bordeaux and Toulouse, where he met geography student Hélène, who was to become his second wife and give birth to son Rafael. He also taught in Paris at the Sorbonne, Toronto and the MIT, where he collaborated with Noam Chomsky. Santos wrote more than forty books, all told, in several languages. His works became a reference for those interested in understanding geography from a critical point of view (if not necessarily in a negative light), especially by applying concepts of the Frankfurt School. His main concerns were connected on the one hand to city structure, urban networks and urbanisation processes in developing nations; and on the other hand, to the epistemology of geography (which means, its object and relationship to other sciences, such as economics and ethnography). His views about space helped geography transition from a concept of space as a stage for human action to a constraint on human action. His works include "Por uma Geografia Nova" (For a New Geography) (1978) and "A natureza do espaço" (The Nature of Space) (1996). His work "O espaço dividido" (The Shared Space), in which Santos develops a theory of urban development in developing countries, is considered a geography classic. In 1994, Santos was awarded the Vautrin Lud Prize, the highest prize in geography. The Prize is modelled after the Nobel Prize and colloquially called the Nobel Prize for geography. To date, Santos remains the only Latin American scholar to ever win it. Santos died in São Paulo, on June 24, 2001, at age 75, as a result of prostate cancer diagnosed about seven years earlier. On 1 October 2018, search engine Google celebrated Milton Santos with a Doodle.

Негізгі жұмыстар

Сантос, М. (1948). Баияның қоныстануы: оның экономикалық себептері. Сальвадор: Баияның ресми баспасөз қызметі. Сантос, М. (1953). Географиялық зерттеулер. Сальвадор: Типография Ману. Сантос, М. (1960). Марианна қара және ақ түсте. Сальвадор: Livraria Progresso Editora баспасы. Сантос, М. (1965). Дамып келе жатқан елдердегі қала. Рио-де-Жанейро: Civilização Brasileira. Сантос, М. (1974). География, марксизм және дамудың төмендеуі. Antipode, 6(3), 1–9. Сантос, М. (1975). Ортақ кеңістік: дамушы елдердің қала экономикасының екі циклі. Париж: M. Th. Génin, Librairies Techniques. Сантос, М. (1979). Ортақ кеңістік: дамуы төмен елдердегі қала экономикасының екі схемасы. Лондон және Нью-Йорк, Methuen. Сантос, М., М. А. де Соуза және М. Л. Сильвейра (ред.), Território: Globalização e fragmentação. Сан-Паулу: Hucitec және ANPUR. Сантос, М. (1990). Фрагменттелген корпоративтік мегаполис: Сан-Паулу мысалы. Сан-Паулу: Nobel. Сантос, М. (1990). Кеңістік және әдіс. Париж: Publisud. Сантос, М. (1993, 1998). Бразилияның қалалануы. Сан-Паулу: Hucitec. Сантос, М. (1994). Қаланың саяси экономикасы үшін. Сан-Паулу: Hucitec. Сантос, М. (1996a). Кеңістіктің табиғаты. Техника және уақыт. Ақыл және сезім. Сан-Паулу: Hucitec. Сантос, М. (2000a). Басқаша жаһандану үшін: Бірден-бір ойдан әмбебап санаға. Рио-де-Жанейро: Record. Сантос, М. (2017). Басқа жаһандануға қарай: Жалғыз ойдан әмбебап санаға. Аударған Л. Мелгасо және Т. Кларк. Шам: Springer. Сантос, М. (2004 [1978, 1990]). Жаңа география үшін. Сан-Паулу: Edusp. Сантос, М. және Сильвейра, М. Л. (2001). Бразилия: XXI ғасырдың басындағы аумақ және қоғам. Рио-де-Жанейро: Record.

Santos, M. (1948). O povoamento da Bahia: Suas causas econômicas. Salvador: Imprensa Oficial da Bahia. Santos, M. (1953). Estudos sobre geografia. Salvador: Tipografia Manú. Santos, M. (1960). Marianne em Preto e Branco. Salvador: Livraria Progresso Editora. Santos, M. (1965). A cidade nos países subdesenvolvidos. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira. Santos, M. (1974). Geography, Marxism and underdevelopment. Antipode, 6(3), 1–9. Santos, M. (1975). L’espace partagé: Les deux circuits de l’economie urbaine des pays sous developpes. Paris: M. Th. Génin, Librairies Techniques. Santos, M. (1979). The shared space: The two circuits of the urban economy in underdeveloped countries. London and New York, Methuen. Santos, M., M. A. de Souza & M. L. Silveira (Eds. ), Território: Globalização e fragmentação. São Paulo: Hucitec and ANPUR. Santos, M. (1990). Metrópole corporativa fragmentada: o caso de São Paulo. São Paulo: Nobel. Santos, M. (1990). Espace et Méthode. Paris: Publisud. Santos, M. (1993, 1998). A Urbanização Brasileira. São Paulo: Hucitec. Santos, M. (1994). Por uma economia política da Cidade, São Paulo: Hucitec. Santos, M. (1996a). A Natureza do espaço. Técnica e tempo. Razão e emoção. São Paulo: Hucitec. TRans: (1997) La Nature de l'Espace. Technique et Temp. Raison et Émotion. Paris: L'Harmattan. Trans: (2000) La Naturaleza del Espacio. Técnica y Tiempo. Razón y Emoción. Barcelona: Ariel. Santos, M. (2000a). Por uma outra globalização: Do pensamento único à consciência universal. Rio de Janeiro: Record. Trans. Santos, M. (2017). Toward an other globalization: From the single thought to universal conscience. Translated by L. Melgaço and T. Clarke. Cham: Springer. Santos, M. (2004 [1978, 1990]). Por uma geografia nova. São Paulo: Edusp. Trans: (2021) For a New Geography. University of Minnesota Press. Santos, M., & Silveira, M. L. (2001). O Brasil: Território e sociedade no início do século XXI. Rio de Janeiro: Record.