Кіріспе

Уильям Виджери Томас (William Widgery Thomas Jr.) (1839 жылғы 26 тамыз – 1927 жылғы 25 сәуір) – американдық саясаткер, Мэн штатынан.

Өмірбаян

Ол Мэн штатының Камберленд округіндегі Портленд қаласында Уильям Виджери Томас пен Элизабет Уайт (Годдард) Томас отбасында дүниеге келді. Сыртқы саясатқа қатысудан бұрын заңгер қызметін атқарған, ең танымал еңбегі – швед отарлаушыларын Солтүстік Мэнгә әкелу және 1870 жылы Мэн штатында Жаңа Швеция қауымдастығын құру болды. Сонымен қатар, ол Швеция мен Норвегия біріккен корольдіктеріндегі АҚШ-тың соңғы елшісі ретінде де танымал.

Консулдық жылдар

Республикалық Томас Скандинавия халқына ерте жасынан ғашық болды. 23 жасында, өз міндетіне деген құлшынысына толы, 1862 жылдың 23 қазанында Швецияның Гётеборг қаласында консул болып тағайындалды. Осыған дейін ол американдық консул ретінде Румыниядағы Галацқа барған еді, ал төрт айлық сапардан кейін 1863 жылдың маусым айының ортасында Гётеборгке жетті. Ол швед тілін тез үйреніп, Швеция-Норвегия Корольдігінде консул ретінде шведтер мен норвегтердің үлкен эмиграциясын жоспарлады, олардың көпшілігі өзінің туған штаты Мэнде жаңа өмір іздейді деген үмітте. Ол иммиграцияны ынталандыру үшін 1864 жылдың 5 сәуірінде былай деп жазды: "Барлық басқа себептерге қоса, менің ойымша, осы адал, ізгі, еңбекқор шведтер біздің жағалауларымызға көптеп жиналып жатқан өзгермелі, қуанышты, көңілді ирландтарға өте жақсы тепе-теңдік жасайды". 1864 жылы Дания мен Пруссия арасындағы Екінші Шлезвиг соғысы аяқталғаннан кейін Даниядан қайтып келген швед еріктілері Америкаға барып, Америка Азамат соғысында күресуді жалғастыруды қалады. Томас бұл мәселені өз үкіметінен нұсқау сұрамай-ақ шешті. Ол Гамбургтегі пароходтардың капитандарымен келісіп, жауынгерлерді теңізден жартылай бағаға алып өтпек болды, және достарымен бірге оларды Гамбургке жіберу үшін "біршама қаржы" жинады. "Мен консул ретінде әскери қызметшілерді шақырумен ешқандай байланысым жоқ екенін жақсы білемін, бірақ халықаралық заңдар маған бір солдаттың осы жерден Гамбургке өтуіне өз қалтасынан ақша төлеуге тыйым сала алмайды", - деп мәлімдеді ол АҚШ Мемлекеттік департаментіне. Келесі қыста Томас швед әскерлерін Америкаға баруға ынталандырды. Сол жылы ол эмиграция үшін өз үгіт-насихаттарын айтарлықтай кеңейтуді жоспарлаған болатын. Ол Департаментке былай деп хат жазды: "Менің үш айға осы консулдық округтен, бірақ осы Корольдықтан емес, кетуді сұрауға құрметім бар; менің келуім келесі мамыр айының ортасында басталады. Менің мақсатым - Швеция мен Норвегияның ішкі аймақтарындағы кен орындарына барып, сол елдердің тұрғындарымен үйлерінде кездесіп, әңгілесу. Менің экспедициямның басты мақсаттарының бірі - мен кездестірген адамдардың барлығын Америка Құрама Штаттарына көшіп келуіне шақыру. Мен түнде болатын әрбір ауыл, әрбір пошта станциясында, мен жаңа жылқы күтіп, осындай ақпаратты таратып, тәжірибем бойынша осы скандинавтардың біздің елге эмиграциясын ынталандыру үшін ең жақсы есептелгенін таптым. Қайтып оралған кезде мен Департаментке экспедиция нәтижелерін баяндамақпын, иммиграция тақырыбына ерекше назар аударып, әлі де қандай кедергілер бар екенін және оларды еңсерудің ең жақсы әдістерін атап өткім келеді. Сүйікті Дж. С. Холдеман, Стокгольмдегі тұрақты министр, маған өзінің менің жоспарлаған сапарымды жылы ықыласымен мақұлдағанын айтуды бұйырды". Департамент те мақұлдады. 26 наурызда Томас өтінішін қанағаттандырды. Алайда ол басқа жоспарларын орындауға тым көп уақыт жұмсап, сапарды келесі жылға қалдырды. 1865 жылдың маусым айының соңында ол жоспарлаған сапарына шықты, өзімен бірге Homestead Act мәтінін және елдің тілінде басылған басқа да құжаттарды алып, осы жақсы тұқымды бүкіл жолымен таратуды ұсынды. Шын мәнінде, сапар Норвегияны ғана қамтыды. Бірнеше айдан кейін Гётеборгқа оралғаннан кейін ол өзінің есебін Мемлекеттік департаментке жіберді, оның үзіндісі былай деп оқиды: Менің экспедициямның басты мақсаттарының бірі - эмиграцияға бағытталған білімді тарату болды. Мен біздің қожалық заңымыз туралы, топырағымыздың құнарлылығы туралы, жазымыздың ұзақтығы туралы, орасан зор кен аудандарымыздың байлығы туралы айттым, бірақ мен Америка Құрама Штаттарындағы жұмысшы адамның жағдайы мен перспективаларының қарапайым сипаттамасынан гөрі ештеңе таба алмадым. Жол бойындағы елудей постшылардың барлығы келесі көктемде Америка Құрама Штаттарына көшіп келемін деп уәде берді, біреуін қоспағанда; ол, мен анықтадым, тоғыз ай бойы Англияда болды, және ол келген барлық шетелдік елдерді қарап, мүмкін, оның жарығы бойынша, үйде қалуға шешім қабылдады. Кейде норвегиялық иелер, мүмкін, жағдайдың тенденциясын ұнатпай, палубадағы жолаушылардың қатысуымен талқылауды бастайды. Мен олардың барлық дәлелдерін жоққа шығаруды өте оңай таптым. Басқа жерлерден қуып шыққанда олар әрдайым патриотизм палладиумының астында пана тапты - Gamle Norge (Ескі Норвегия) деген сүйіспеншілік. Оған мен: "Мен елге деген сүйіспеншілікті танымаймын, ол біздің отандастарымызға деген сүйіспеншілікпен байланысты емес", - деп жауап бердім. Егер, егер олар мойындауға мәжбүр болса, норвегиялық жұмысшы Америка Құрама Штаттарына көшіп келгенде жағдайын жақсартады, онда нағыз патриотизм оған баруға көмектесуі керек, одан бас тартуға емес. Алайда мен осы норвегиялық мырзаларды әрдайым зор құрметпен қарадым. Ешқандай жағдайда бір талқылау жанжалға ұласқан жоқ, және ешқандай жағымсыз сөздер айтылмады. Томас сол жылы Америкаға Швеция мен Норвегиядан 10 000-ға жуық иммигрант келгенін бағалады, бірақ бұл көрсеткіш шындықтан кем болады деп қосты. Осы Норвегия арқылы жасаған үгіт-насихат сапарынан кейін Томас консулдық қызметі аяқталды. 1865 жылдың қараша айының басында ол Мемлекеттік департаменттен Конгресс актісіне сәйкес оның жалақысын төлеуге рұхсат етілмейтіні туралы хабарлама алды. Салдарынан ол отставкаға келіп, туған штаты Мэнгә қайтып кетті.

Мэн саясаты

Мэн штатында ол 1870 жылы иммиграциялық комиссияның мүшесі болды, тіпті оның басты мүшесіне айналды, және сол жылы Швецияға сапар шегіп, шведтердің толық бір колониясын Америкаға әкеліп, Мэн штатының солтүстік ормандарында Нью-Швецияны құрды, онда ол келесі төрт жылдың көп бөлігін өткізді. 1873–1875 жылдары Мэн штатының өкілдер палатасының мүшесі болды және 1874–1875 жылдары Мэн штатының өкілдер палатасының спикері қызметін атқарды. Сонымен қатар, 1879 жылы Мэн штатының сенатының мүшесі және 1880 жылы Мэн штатынан Республикалық ұлттық конвенцияға делегат ретінде қатысты.

Елші жылдары

Томас Скандинавияға қайтып, Швеция мен Норвегияда үш рет американдық министр болып қызмет етті: 1883–1885, 1889–1894 және 1898–1905 жылдары. Әсіресе Швеция оның өмір бойы сақтайтын сүйікті орны болды; ол 1887 жылдың 11 қазанында Стокгольмде швед аристократы Дагмар Тёрнебладхқа (1869–1912) үйленді. Швецияда жүргенде ол Sällskapet Idun ерлер клубының мүшесі болды. Томас үшінші және соңғы мерзімі үшін 1898 жылдың 18 желтоқсанында американдық министр болып тағайындалды және 1905 жылдың 31 мамырында қайта шақырылды. 1905 жылдың 2 ақпанында АҚШ Мемлекеттік департаментіне жолдаған хатында Томас: «Швеция мен Норвегия одағының күрт дағдарысқа ұшырауы мүмкін сияқты» деп жазды. Ол Норвегия үкіметі Швециямен одақты бұзуға дайын тұрғаны туралы алаңдаушылықтың күшеюіне түсініктеме берді. Хатында ол екі ел арасында соғыс болмайтынына сенімді екенін және одақтың сақталуына үміттенедінін қосты. Ол былай деді: «Бейбітшілікке деген осы сенім, Скандинавияның әрбір досы үшін ең үлкен үміт болып табылады, солтүстіктегі осы екі асыл елдің одағы, қандай болмасын, сақталуы керек». 1905 жылдың наурыз айында ол Норвегия үкіметі отставкаға кеткенін және жаңа үкімет құрылатынын хабарлады. Ол жаңа үкіметтің құрамына «Швеция мен Норвегия арасындағы қарым-қатынасқа қатысты дереу және радикалды шаралар қолдануды қалайтын, сол қанаттан келгендер» кіретінін атап өтті. Осы «сол қанаттың» өкілі премьер-министр Кристиан Микельсен болды, ол барлық норвегиялықтар үшін ұнамсыз одақты тарату қозғалысының жетекші символына айналды. Томастың американдық министр ретіндегі соңғы миссиясы сол көктемде аяқталды; ол 31 мамырда қайта шақырылды, осылайша ол Швеция мен Норвегияның біріккен корольдіктеріндегі АҚШ-тың соңғы елшісі болды. 1905 жылдың 7 маусымында Швеция мен Норвегияның одағы аяқталды, ал оның орнын Чарльз Грейвз басты.

Кейінгі өмірі

Томас Мэн штатына үйіне қайтып келді. Ол 1915 жылғы 2 маусымда Швецияның Сольна қаласында алғашқы әйелінің кіші қарындасы Айна Тёрнебладқа (1877–1967) екінші рет үйленді. 1919 жылғы 2 маусымда Томас Томас есімді кітапхананы Кейп-Елизавета қаласының тұрғындарына мәңгілік тегін қоғамдық кітапхана ретінде сақтау үшін тапсырды. Елші Томас 1927 жылғы 25 сәуірде Портлендте қайтыс болды және ол жердегі Evergreen зиратына жерленді. Оның әйелдері – директор және 1873–1875, 1879–1888 және 1889–1909 жылдары Швеция Парламентінің мүшесі болған доктор Хенрик Рагнар Тёрнебладтың (1833–1912) және оның әйелі Элизабет Мария Сильжестремнің (1842–1929) қыздары еді. Томас 1887 жылы Поляр жұлдызының Шведтік Корольдік орденімен, бірінші дәрежелі кавалер-командор және 1905 жылы Ұлы крестпен марапатталды.

Жеке

Уильям В. Томас кіші – Азамат соғысы генералы Генри Годдард Томастың кіші інісі, екеуі де Evergreen Cemetery зиратында жерленген.