Поляк ағартушысы, ғалым және меценат: Юзеф Максимилиан Оссолинский өмірі мен қызметі

Кіріспе

Юзеф Максимилиан Оссолинский (1748 – 1826 жылғы 17 наурыз) – поляк аристократы, жер иесі, саясаткер, романист, ақын, тарихшы және әдебиет зерттеушісі, аудармашы, лексикограф, библиофил, славян тану ғылымының негізін салушы және Польша ағартушылығының көрнекті тұлғасы. Ол Лвов қаласында өзінің зор кітапханасын, қолжазбалар мен монеталардың басқа да жинақтарын сыйға берген Оссолинский институтын құрды. Юзеф көптеген ғылыми мекемелердің мүшесі болды және Ягеллон университетінің құрметті докторы атанды. Ол Галициядан шыққан алғашқы поляк саясаткерлерінің бірі болды. 1793 жылы Венадағы Императорлық Австрия кітапханасының префекті қызметін атқарғанда Австрия азаматтығын қабылдады. Ол 1803 жылға дейін Оссолинский кітапханасының кітапханашысы, ал оның қолдауымен алғашқы поляк лексиконының авторы Самуэль Линдеді "Грефлише Оссолинскиш Библиотекар" лауазымына тағайындады.

Өмірбаян

Ол Сандомирж қаласының жанындағы Вола-Милецькада дүниеге келген. Оның әкесі Михаль Осолиньский Ччов кастеляны және Милец, Згорск, Циранка, Пянтковце, Вола-Милецька, Партын, Избиска иеліктерінің иесі болған. Оның анасы Анна Сзанявская болды. Ол сол заманғы жас дворянға лайық қатаң тәрбие алды. Юзеф терең діндар, қарапайым және ұялшақ адам ретінде есептелді. 1762 жылдан 1771 жылға дейін Варшавадағы беделді иезуиттік Коллегиум Нобилиумда оқыды. Оған көрнекті профессорлар – ақын, тарихшы және редактор Адам Нарушевич, географ, тарихшы және педагог Кароль Вирвич, дворяндықтың артық әрекеттері туралы көптеген өткір сатиралардың авторы Франциск Бохомолец, сондай-ақ И. Нагурчевский және Я. Альбертранди сабақ берді. Бұл адамдардың барлығы Польшаның соңғы королі Станислав Август Понятовскийдің зиялы шеңберіне жатқан. Осолиньскиймен өткізген жылдары Линде поляк тіліндегі лексикон үшін жеткілікті материал жинады, графтың жеке кітапханасындағы поляк және славян тіліндегі көздерді кеңінен зерттеді және оның жетекшілігінен пайдаланды. Осының нәтижесінде Линде атақты болды және 1804 жылы Варшава лицейінің директоры болып тағайындалды. 1795 жылдан бастап Осолиньский Венада тұрақты түрде тұрып, ғылыми зерттеулермен және кітаптарға деген құштарлығымен айналысты. Ол осы кезеңде ұлттық мәдени қоры үшін үлкен көлемде материал жинауды бастады. 1808 жылы ол Австрия сарайының құпия кеңесшісі болып тағайындалды, ал келесі жылы Наполеонның басқын әскерінен сәтті қорғаған Императорлық кітапхананың префекті болды. 1808 жылдан 1823 жылға дейін 15 жыл бойын Галиция экономикалық институтының кураторы болып қызмет етті. Ол Австрия императоры Франциск I-нің Корольдік маршалы атағымен марапатталды және Венгрияның Святого Стефана орденімен, Галиция және Лодомерия Корольдігінің сот кеңсесінің басшысы қызметімен құрметтелді. Өзінің өте күрделі негізін қалау актісінде Осолиньский штаттық және қаржылық мәселелерді белгіледі және институттың ғылыми жетістіктері туралы хабарлау үшін бюллетень басылымын шығаруды ерекше түрде қарастырды. 1823 жылы Осолиньский князь Генрих Любомирскийпен келісіп, өзінің жинақтарын жаңа кітапханаға сыйға тартты, бірақ олар жеке мұражай жинағы ретінде сақталды. 1820 жылы денсаулығы нашарлап, 1823 жылы көру қабілетін жоғалтты. Ұзақ аурудан кейін 1826 жылдың наурыз айында Венада қайтыс болды. Оның қабірі Мацлейнсдорф протестанттық зиратының жол салу үшін берілген бөлігінде болғандықтан, із жазын қалдырмады. 1826 жылы Галиция ассамблеясы Вена сотының хатшысы Гвальберт Павликовскиге Осолиньскийдің Венадағы жинақтарын қабылдау және каталогтау жұмысын тапсырды, ол оны 10 айда аяқтап, Львовқа жіберді. 52 үлкен жәшікте 19 055 томдық 10 121 еңбек, сондай-ақ түрлі журналдар, 567 қолжазба, 133 карта және 1445 гравюра болды.

He was born in Wola Mielecka, near Sandomierz. His father, Michał Ossoliński was castellan of Czchów and owner of the estates at Mielec, Zgórsk, Cyranka, Piątkowiec, Wola Mielecka, Partyn, Izbiska. His mother was Anna Szaniawska. He had a strict upbringing as befitted a young nobleman of the day. Józef was regarded as deeply religious, modest and shy. From 1762 to 1771 he attended the highly rated Jesuit Collegium Nobilium in Warsaw. He was taught there by distinguished professors, Adam Naruszewicz, poet, historian and editor, Karol Wyrwicz, geographer, historian and educationalist, Franciszek Bohomolec, author of many ruthless satires about the excesses of the nobility and by I. Nagurczewski and J. Albertrandi. All these men belonged to the intellectual circle of the last king of Poland, Stanisław August Poniatowski. In the years he spent with Ossoliński he gathered sufficient material for a Polish lexicon, for which he consulted widely in Polish and Slav sources in the count's own collection and benefitted from his mentoring. As a result Linde's fame prospered so that in 1804 he was appointed headmaster of the Warsaw Lyceum. From 1795 Ossoliński settled permanently in Vienna where he devoted himself to research and his passion for books. In that period he began collecting materials on a grand scale for his projected national cultural foundation. In 1808 he was nominated as clandestine consultant to the Austrian court and the following year he became prefect of the Imperial Library, which he successfully defended from looting by Napoleon's invading army. He spent 15 years (1808 1823) as curator of the Galician Economic Institute. He was granted the distinction of Royal Marshall by Emperor Francis I of Austria and honoured with the Order of St Stephen of Hungary and Court Bursar of the Kingdom of Galicia and Lodomeria. In his highly complicated act of foundation, Ossoliński laid down the staffing and financial arrangements and made express provision for the publication of a newsletter to report on the scientific progress of the institute. In 1823 Ossoliński agreed with prince Henryk Lubomirski that he should donate his collections to the new library, but as a distinct museum collection. In 1820 his health failed badly and in 1823 he lost his sight. He died after a long illness in Vienna in March 1826. His grave has disappeared as it was in the part of the Matzleinsdorf Protestant Cemetery that was given up for road building. In 1826 the Galician assembly entrusted Gwalbert Pawlikowski, secretary to the Vienna court, with the task of adopting and cataloguing of Ossoliński's collections in Vienna which he achieved in 10 months and despatched to Lwow. The 52 enormous crates contained 10, 121 works in 19, 055 volumes, plus various journals 567 manuscripts 133 maps and 1445 etchings.

Аудармалар

Тит Ливий: «Пирр мен Фабриций Лускиннің азаматтық міндеттері мен жауапкершілігі туралы диалогы», dostatkach i ubóstwie obywatelskim, "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne" 1771 ж., 3-том, 2-бөлім, 209-222 беттер; сондай-ақ 2-басылым – 1780 жыл. Платон мен Эзоптың диалогы (француз тілінен аударылған), "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne" 1771 ж., 4-том, 1-бөлім, 17-28 беттер; сондай-ақ 2-басылым – 1793 жыл, (авторы: J. H. O. K. C.). Бернард Ле Бовье де Фонтенель «Өлгендердің жаңа әңгімелері»: "Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych" 1772 ж., 6-том, 2-бөлім, 339-368 беттер; 1773 ж., 7-том, 1-бөлім, 113-121, 177-201 беттер (Ossoliński осы кезеңде "Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych" редакциясымен бірлесіп жұмыс істеген). Альбрехт фон Халлер «Берн республикасының құрылысына қатысты сатира», Satyra stosowana do stanów Rzeczypospolitej Berneńskiej, қолжазба: Ossolineum, № 1295/II, 67-67v беттер, (прозаға аударылған). Сенека, «Жындану туралы», O pocieszeniu ksiąg troje, Варшава, 1782 жыл; қолжазба: Ossolineum, № 763/I; қолжазба, № 1295/II, 3-13 беттер: Философ Сенеканың өмірі (Станислав Августқа арналған). Лукиан, «Жалғаншының сүйіктісі», Łgarze i niedowiarek. Тихиад пен Филоклес арасындағы әңгіме. Лукианнан, басылымды қараңыз, маңызды еңбектер, № 4. Ливий, «Рим тарихы», Dzieje rzymskie, 1-3 томдар, "Tłumaczenia w czasie ślepoty zaczęte 1 maja 1823", басылым, Львов, 1850 жыл; қолжазба: Ossolineum, № 3122-3147/I; 1-2 томдардан үзінділер, № 12716/II, 1-88 беттер. Жас Плиний, «Достастық хаттар», przeł. 1825 жыл, қолжазба: Ossolineum, № 1304/I. Гомер, «Иллиада» кітаптары 1-3, қолжазба: Ossolineum, № 1155/I; 1 кітаптан үзінділер, № 12716/II, 89-119 беттер (прозаға аударылған және кеңейтілген мазмұндама; француз аудармасы бойынша Г. Массиуго). Ювенал, Сатиралар, қолжазба: Ossolineum, № 1032/I. Ксенофонт Агезилаус, Агезилаус патшасы туралы жазба, 1-бөлім, қолжазба: Ossolineum, № 12716/II, 117-124 беттер.