1128 жылғы Сау Мамеде шайқасы және Португалия тәуелсіздігінің негізі

Кіріспе

1128 жылғы шайқас Португалияның тәуелсіздігін орнату

Сан-Мамеде шайқасы (Batalha de São Mamede, ˈsɐ̃w mɐˈmɛðɨ) 1128 жылғы 24 маусымда Гимараес қаласының жанында болды және Португалия Корольдігінің құрылуына және Португалияның тәуелсіздігін қамтамасыз еткен маңызды шайқас ретінде қарастырылады. Португалияның Афонсу Энрикес басқарған әскерлері оның анасы Тереза Португалиялық және оның жақыны Фернао Перес де Трава басқарған әскерлерді жеңіске бұйырды. Сан-Мамеде шайқасынан кейін болашақ король өзін "Португалияның ханзадасы" деп жариялады. 1139 жылдан бастап ол "Португалия королі" атанды және 1143 жылы көрші елдер оны осылай мойындады.

Өмірбаян

XI ғасырдың соңында Бургундия герцогының інісі, рыцарь Генри Испаниядағы христиандарды қолдау үшін аттанды. Ол Леонның Альфонсо VI-мен бірге маврларға қарсы күресті. Испаниядағы ерлігі үшін король оған Португалия графтығын сыйлады. Бұл сыйлық бұрынғы тақымын қайта орнатумен бірге келді, себебі бірнеше жыл бұрын графтықтың бұрынғы иесі тәуелсіздікке ұмтылып, оны жойған болатын. Генри Португалия графы болды, ал Альфонсоның қызы Тереза оның әйелі атанды. 1095 жылы графтық Галисия Корольдігіне, ал ол өз кезегінде Леон Корольдігіне бағынышты болды. 1097 жылы Португалия Леонның тікелей тәуелділігіне көшті. Алайда, Генри билікке келгеннің алғашқы жылдарынан бастап графтық иелерінің тәуелсіздікке деген құштарлығына ілесіп, графтықты тәуелсіз етуді қалады. Генри 1112 жылы қайтыс болды, ал оның әйелі Тереза (өзін «Регина Тарасия» деп атады) Португалия графинесі болды. Оның әпкесі Уррака әкесі Альфонсо VI Леон қайтыс болғаннан кейін Леон королевасы болды. Күйеуі сияқты Тереза да Леоннан, әсіресе әпкесінен тәуелсіздік алғысы келді. Графтығының автономиясын сақтау үшін ол әр түрлі уақытта әпкесінің жауларымен немесе әпкесімен одақтасып, сол кездегі жағдайға қарай әрекет етті. 1116 жылы португалдықтар Галисияның екі қаласын – Туи мен Оуренсені басып алды. Жауап ретінде королева Уррака Терезаның иеліктеріне шабуыл жасады. Терезаның қызметінде болған галициялық ақсүйек адамның досы, епископ Диего Гельмирес королева Уррака лагерінде бүлік көтерді, нәтижесінде Уррака әпкесі Терезамен бейбіт келісімге келуге мәжбүр болды. 1126 жылы Уррака қайтыс болды. Урраканың ұлы Альфонсо VII Леон және Кастилия королі болды және Терезаның өзіне бағынуын талап етті, бірақ ол бас тартты. Оған жауап ретінде Альфонсо 1127 жылғы көктемде Португалияға шабуыл жасады. Бұл Терезаның ұлы Афонсу Энрикестің беделін арттырды, себебі ол Леон королінің сенімін жоғалтқан еді, соның салдарынан Афонсу Португалия графы болды. Кейін Тереза Галисиялық Фернанду Перес де Траваның құрылығына айналды. Сондықтан Тереза мен принц Афонсу графтықты басқару үшін күрескен жауларға айналды, бірақ принц Афонсудың жақтастары ғана толық тәуелсіздікке мүдделі болды.

In late 11th century, Henry of Portugal, a knight and brother of the Duke of Burgundy, went to support the Christians of Hispania. He fought the Moors along with Alfonso VI of León. In honour of his fights in Hispania, the King gave him the County of Portugal. This gift came with a reinstated title; because of attempts by the previous holder some years earlier to assert independence, it had been suppressed. Henry became count of Portugal and Theresa, one of Alfonso's daughters, his wife. In 1095, the county was a dependency of the Kingdom of Galicia, itself a dependency of the Kingdom of León. In 1097 Portugal became a direct dependency of León. However, from the early years of his rule, Henry became influenced by the desire of the lords of the county for independence which made him desire the independence of the county. Henry died in 1112, and his wife Queen Theresa (Regina Tarasia, as she addressed herself) became the countess of Portugal. Her sister Queen Urraca became Queen of León after her father's, Alfonso VI of Leon, death. Like her husband, Theresa was also ambitious wished for independence from Leon and particularly her sister. In an attempt to maintain the autonomy of her county, at different times she allied herself to her sister's enemies or with her sister, whichever was most propitious at the time. In 1116, the Portuguese took two Galician cities, Tui and Ourense. In reply, Queen Urraca attacked Theresa's dominions. Bishop Diego Gelmírez, a friend of a Galician noble that was in the service of Theresa, led a revolt in the camp of Queen Urraca, and Urraca was obliged to make peace with her sister Theresa. Urraca died in 1126. Urraca's son, Alfonso VII, became king of León and Castile and demanded that Theresa become his vassal, which she refused to do. In response, Alfonso attacked Portugal in the spring of 1127. This increased the power of Theresa's son, Afonso Henriques, because she had lost the trust of the Leonese king, and Afonso became the count of Portugal. Subsequently, Theresa became a puppet of the Galician Ferdinand Perez de Trava. Theresa and Prince Afonso therefore became enemies as both wanted to take control of the county, but only the supporters of Prince Afonso were really interested in full independence.

Ұрыстан кейін

1129 жылы Энрике өзін Португалияның князі деп жариялады, ал 1139 жылы Португалияның королі болды. Леон 1143 жылы Самора шарты арқылы Португалияның тәуелсіздігін ресми мойындады. 1179 жылы Әулие Тақ оны заңды түрде король деп жариялады.

Тарихнама

Кампос Матос, Серджио. "Португалия тарихнамасы және ұлттық естелік тарихы", History Compass (қазан 2012) 10#10, 765–777 бб. де Карвальо Хомен, Армандо Луис. "А. Х. де Оливейра Маркес (1933–2007): Тарихнама және азаматтық", Португалия тарихы журналы (қыс 2007) 5#2, 1–9 бб.