Қызыл қондыр: сипаттамасы, таралуы және қолданылуы
Trifolium pratense
Қызыл қонжыр (Trifolium pratense) – бұршақ тұқымдас гүлді өсімдік. Еуропа, Батыс Азияда өседі, құнарлы топыраққа жақсы, кептеуге төзімді, мал азығы ретінде қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қызыл кловер (Trifolium pratense, латын тіліндегі prātum – шалғын деген сөзден шыққан) – бұршақ тұқымдасына жататын гүлді өсімдік, Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік-Батыс Африкада өсетін, бірақ көптеген басқа да аймақтарда егіліп, табиғи жағдайда өсетін көп жылдық шөптесін өсімдік.
Species of flowering plant in the bean family
the plant
Trifolium pratense (from Latin prātum, meaning meadow), red clover, is a herbaceous species of flowering plant in the bean family Fabaceae, native to Europe, Western Asia, and northwest Africa, but planted and naturalized in many other regions.
Сипаттама
Қызыл клвер - бұл шөптесін, қысқа өмір сүретін көп жылдық өсімдік, оның мөлшері әдетте өзгеріп тұрады, және биікке дейін өседі. Оның терең түйір тамыры құрғақшылыққа төзімділік береді және топырақтың құрылымын жақсартуға көмектеседі. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, үш жапырақты (үш бөліктен тұратын), әр бөлігі ұзын және кең, жасыл түсті, жапырақтың сыртқы жартысында айқын ақшыл жарты ай пішінді белгісі бар; жапырақ сабағы ұзын, екі түбірлік жапырақшасы бар, олар кенеттен қылшық сияқты ұшына қарай тартылады. Гүлдері қою қызғылт түсті, түбі ақшыл, ұзын, тығыз гүлшоғырында орналасқан және көбінесе бұршақ балдырлары (құмырсқалар) қонады.
Red clover is a herbaceous, short lived perennial plant, which is generally variable in size, growing to tall. It has a deep taproot which makes it tolerant to drought and gives it a good soil structuring effect. The leaves are alternate, trifoliate (with three leaflets), each leaflet long and broad, green with a characteristic pale crescent in the outer half of the leaf; the petiole is long, with two basal stipules that are abruptly narrowed to a bristle like point. The flowers are dark pink with a paler base, long, produced in a dense inflorescence, and are mostly visited by bumblebees.
Тарату
Қызыл қызылша Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік-Батыс Африкада өседі, бірақ Солтүстік және Оңтүстік Америка сияқты басқа құрлықтарда табиғи түрде таралып кеткен. Атап айтқанда, қызыл қызылша 100 жылдан астам бұрын Аргентина мен Чилиге әкелінген, бірақ оның қалай әкелінгені нақты белгісіз. Қызыл қызылша Чилиде экономикалық тұрақтылықтың маңызды көзіне айналды, бұл тозаңдаушылардың қажеттілігін одан да арттырды. Еуропадан әкелінген маңызды тозаңдаушылардың бірі – Bombus ruderatus, немесе ірі бақша шөлмегі. Бұл шөлмек Оңтүстік Америкада және Жаңа Зеландия сияқты басқа елдерде де қызыл қызылшаның маңызды тозаңдаушысы болды. Үндістанда қызыл қызылша тұқымын ең көп өндіретін орын – Кашмирдің ауыл шаруашылығы департаментіне қарасты Ару азықтық тұқым өндіріс станциясы, Джамму мен Кашмирдің Оңтүстік Кашмирдегі Анантнаг ауданында орналасқан. 2019 жылы ICAR арқылы Ару азықтық тұқым өндіріс станциясынан Үндістанның Ұлттық гендік банкіне IC 635999 және IC 636000 нөмірлерімен екі қызыл қызылша тұқымы тапсырылды.
The red clover is native to Europe, Western Asia, and northwest Africa, but it has been naturalized in other continents, like North and South America. Specifically, the red clover was brought to Argentina and Chile over 100 years ago, although it is not clear how exactly it was introduced. The red clover has become increasingly important as a source of economic stability in Chile, which has made the need for pollinators even more important. One important pollinator, which was also brought from Europe, is Bombus ruderatus, or the large garden bumblebee. This bumblebee has been one of the important pollinators of red clover in South America and other countries such as New Zealand. In India the highest producer of Red Clover seed is the Agriculture Department of Kashmir's Fodder Seed Production Station Aru, in south Kashmir's Anantnag district of Jammu & Kashmir. Two red clover accessions were deposited in National Gene Bank of India from Fodder Seed Production Station Aru in 2019 vide IC 635999 and IC 636000 by ICAR.
Қолданылуы
Көптеген жерлерде мал азырату үшін кеңінен өсіріледі, азотты бекіту қабілеті үшін бағаланады, бұл топырақтың құнарлылығын арттырады. Осы себептерге байланысты, ол жасыл тыңайтқыш ретінде қолданылады. Ауыл шаруашылығына пайдалану үшін бірнеше сорттық топтар іріктелді, көбінесе T. pratense var. sativum-нан шыққан. Ол Америка және Австралияны қоса алғанда, көптеген қоңыржай аймақтарда өсіруден қашу нәтижесінде табиғи түрде тарады. Әдемілігіне байланысты, сәндік өсімдік ретінде қолданылады. Қызыл қызылшаның гүлдері мен жапырақтары жеуге жарамды, кез келген тағамға әшекей ретінде қосуға болады. Оларды ұнға айналдыруға болады. Гүлдері көбінесе желе және шәй жасауға, сондай-ақ эссе рецептерінде қолданылады. Олардан эфир майын алуға болады және оның ерекше хош иісін ароматерапияда пайдалануға болады. Трифолиум прератенсаның көп жылдық табиғаты тұрақты және сенімді өсуді қамтамасыз етеді. Бұдан әрі, түрдің азотты бекіту қабілеті ақуызға бай өсуді ынталандырады, осылайша бұғы, түйеқұстар және қояндар сияқты көптеген жабайы жануарларды қолдауға мүмкіндік береді. Осы қасиеттері Trifolium pratense-ді жануарларды аулауға қызығушылық танытқан аңшылар үшін пайдалы етеді. Ал қызғылт гүлдердің жоғары көріну қабілеті тартымдылықты арттырады және жабайы табиғатты қалпына келтіруші топтар мен фрагменттелген орталарды байланыстыру үшін жабайы табиғат көпірлерін құруға тырысатын қорғаушылар оны пайдалана алады.
It is widely grown as a fodder crop, valued for its nitrogen fixation, which increases soil fertility. For these reasons, it is used as a green manure crop. Several cultivar groups have been selected for agricultural use, mostly derived from T. pratense var. sativum. It has become naturalised in many temperate areas, including the Americas and Australasia as an escape from cultivation. Due to its beauty, it is used as an ornamental plant. Red clover's flowers and leaves are edible, and can be added as garnishes to any dish. They can be ground into a flour. The flowers often are used to make jelly and tisanes, and are used in essiac recipes. Their essential oil may be extracted and its unique scent used in aromatherapy. Trifolium pratense's perennial nature affords sustained, reliable growth. Furthermore, the species' ability to fix nitrogen promotes protein rich growth, enables it to support a wide range of wildlife including deer, turkeys, and rabbits. These characteristics make Trifolium pratense useful for hunters interested in attracting game. The pink flowers afford high visibility levels and facilitate such attraction and may be used by wildlife remediation teams and conservationists seeking to build wildlife bridges to connect fragmented habitats.
Баламалы және дәстүрлі медицина
Үндістанның дәстүрлі медицинасында қызыл жапырақ (Trifolium pratense) тамырларды тазартатын, құрышты тоқтататын, қақырық шығаратын, тыныштандыратын, қабынуға қарсы және тері ауруларын емдейтін құрал ретінде қарастырылады. Балама медицинада қызыл жапырақ әртүрлі ауруларды, соның ішінде менопауза белгілерін, жөтелді, лимфа жүйесінің бұзылыстарын және түрлі қатерлі ісіктерді емдеу үшін қолданылады. Климакс кезіндегі қызу шашудың жиілігін азайтуға көмектесетініне қатысты бірнеше дәлелдер бар. Бірақ, оның қатерлі ісіктерді немесе басқа да ауруларды емдеуде тиімді екенін көрсететін нақты мәліметтер жоқ. Қызыл жапырақта кумарин қосылыстары болғандықтан, қан ұю бұзылыстары бар немесе қанды жібітетін дәрілер қабылдап жатқан адамдарға сақтықпен қолдану керек. Ол CYP3A4 ферменті арқылы метаболизденеді, сондықтан осы метаболизм жолын пайдаланатын басқа да дәрілермен бірге қолданғанда абай болу қажет.
In the traditional medicine of India, Trifolium pratense is believed to be a deobstruent, antispasmodic, expectorant, sedative, anti inflammatory and antidermatosis agent. In alternative medicine, red clover is promoted as a treatment for a variety of human maladies, including symptoms of menopause, coughs, disorders of the lymphatic system and a variety of cancers. There is some evidence it may reduce the frequency of hot flushes in menopausal women. There is no good evidence it is of any benefit in preventing or treating cancer or any other diseases. Due to its coumarin derivatives, T. pratense should be used with caution in individuals with coagulation disorders or currently undergoing anticoagulation therapy. It is metabolised by CYP3A4 and therefore caution should be used when taking it with other drugs using this metabolic pathway.
Аурулар
Қызыл жапырақ бактериялық және саңырауқұлақтық ауруларға ұшырайды, оның ішінде жапырақ шіруі және қызыл жапырақ тотығы (Uromyces trifolii repentis var. fallens) бар. Басқа проблемаларға паразиттік нематодалар (құмырсқа құрттар) және вирустар жатады.
Red clover is subject to bacterial as well as fungal diseases, including clover rot, and red clover rust, Uromyces trifolii repentis var. fallens. Other problems include parasitic nematodes (roundworms) and viruses.
Символизм
Трифолиум пратенсе – Вермонт штатының мемлекеттік гүлі. Ол сондай-ақ Данияның ұлттық гүлі ретінде де танымал. 1936 жылы Сыртқы істер министрлігі Аргентинада өткен халықаралық көрменің аясында оны елдің ұлттық гүлі деп жариялады. Бірақ, бұл таңдау халық арасында кең қолдау таппады. 1987 жылы маргаритка, нақтырақ айтқанда маргаритка (Argyranthemum frutescens) немесе жалпақгүл маргариткасы (Leucanthemum vulgare) оны ұлттық гүлдік белгі ретінде ығыстырды.
Trifolium pratense the state flower of Vermont. It has also been used as the national flower of Denmark. In 1936 the Ministry of Foreign Affairs announced it was the national flower as part of an international exhibition taking place in Argentina. However, the choice did not become popular with the public. In 1987 the daisy, specifically either the marguerite daisy (Argyranthemum frutescens) or oxeye daisy (Leucanthemum vulgare), replaced it as the nation's floral emblem.