Кіріспе

Психотерапияға пациенттің жеті өлшемін қарастыратын тәсіл – көптүрлі психотерапия (ММТ). Бұл тәсілді психолог Арнольд Лазарус жасаған, ол психотерапияда мінез-құлық терапиясы терминін енгізген. Ол адамдардың ойлау, сезіну, әрекет ету, сезімталдық, қиялдау және өзара әрекеттесу қабілеттері бар биологиялық жандар екені, ал психологиялық емдеу осы мүмкіндіктердің әрқайсысын қамтуы керек деген идеяға негізделген. Көптүрлі бағалау және емдеу BASIC I.D. аббревиатурасымен белгілі тұлғаның (немесе модальдық) өзара байланысты жеті өлшемін қамтиды: мінез-құлық, эмоционалдық жағдай, сезімталдық, бейнелеу, таным, жеке қарым-қатынастар және дәрі-дәрмек/биология. Көптүрлі терапия психологиялық бұзылысты анықтау және емдеу үшін терапевт адамның осы көптеген аспектілерін қарастыруы керек деген қағидатқа негізделген. ММТ бойынша, әр адамның тұлғасының әрбір өлшеміне әртүрлі дәрежеде және әртүрлі жолдармен әсер етеді, сондықтан емдеудің тиімді болуы үшін оған сәйкес келуі керек. Бұл тәсіл жеке тұлғаларды генетикалық бейімділік, физикалық орта және әлеуметтік оқу тарихының өзара әрекеттесуінің нәтижесі ретінде қарастырады. Эмоционалдық проблемалардың дамуы мен шешілуінде оқудың маңызды рөл атқаратынын айту жеткіліксіз. Оқиғалардың байланысуы үшін олар бір уақытта немесе өте жақын уақытта болуы керек. Егер бір ынталандыруға жауап басқа ынталандыруға ұқсас, болжамды және сенімді болса, ассоциация пайда болуы мүмкін. Осыған байланысты классикалық және оперативтік шарттау ММТ-дағы екі маңызды түсінік болып табылады.

ТАҒЫЗДЫҚ ТІРКЕЛІМ

Лазардың жетеу өлшемді тұлғалық сипаттамасы. Нақты бір жеке тұлғаны сәтті емдеу үшін терапевт әрбір өлшемді және сол тұлғаның әрбір өлшемдегі кемшіліктерін ескеруі керек. B – міне-қылықты білдіреді, ол сәйкессіз әрекеттер, әдеттер, қимыл-қозғалыстар немесе қажетті міне-қылықтың болмауы арқылы көрінеді. A – әсер, яғни адамның басынан өткен теріс сезімдер мен эмоциялар деңгейі. S – сезіну, немесе теріс денелік сезімдер мен физиологиялық симптомдар, мысалы, ауырсыну, кернеу, тершеңдік, жүрек айну, жылдам жүрек соғу және т.б. I – бейнелеу, яғни жағымсыз когнитивтік бейнелер немесе ойдағы суреттердің болуы. C – жағымсыз ойлардың, көзқарастардың немесе сенімдердің дәрежесін көрсетеді. Екінші I – адамдар аралық қарым-қатынастарды білдіреді, ол басқалармен табысты қарым-қатынас орнату қабілетімен байланысты. Бұл әлеуметтік дағдылар мен қолдау жүйелеріне негізделген. D – дәрі-дәрмектер мен биологиялық функцияларды көрсетеді, адамның физикалық денсаулығын, дәрілік заттарды қолдануын және өмір салтының басқа да жайттарын зерттейді. Мультимодальді терапия әр адамның кейбір тұлғалық өлшемдерге басқаларына қарағанда көбірек тәуелді екенін немесе олардың ықпалына көбірек бейім екенін ескереді.

КБТ

Мультимодальді терапия когнитивті-мінездік терапиядан (КМТ) бастау алды, ол когнитивтік терапия мен мінездік терапияның қосылуы болып табылады. Мінездік терапия сыртқы мінез-құлықты қарастыруға бағытталған, ал когнитивтік терапия психикалық аспектілер мен ішкі процестерге назар аударған; екеуін біріктіру емдеудің ішкі және сыртқы факторларын бірдей пайдалануға мүмкіндік берді. Арнольд Лазарус жеке тұлғаның көп өлшемді екенін, сондықтан емдеудің тиімді болуы үшін жеке тұлғаның әртүрлі өлшемдерін де ескеру қажет деген пікірді қосты. Оның ММТ тұжырымы жеке тұлғаның әрбір өлшеміндегі белгілерді қарастыруды қамтиды, осылайша оларды жою үшін терапиялық техникалардың дұрыс комбинациясын табуға болады. Лазарус КМТ-ның негізгі қағидаларын сақтап қалды, бірақ адамның нақты қажеттіліктері мен жеке тұлғалық ерекшеліктерін көбірек ескеру қажет деп ойлады.