Кіріспе
Рим императорының регалиялары, сондай-ақ императорлық белгілер (неміс тілінде Reichskleinodien, Reichsinsignien немесе Reichsschatz), – қасиетті Рим императорының регалиялары. Ең маңызды бөліктері – тәж, императорлық шар, императорлық сабы, Киелі сүңгі және императорлық қылыш. Бүгінде олар Вена қаласындағы (Австрия) Хофбург сарайындағы императорлық қазынада сақталады. Императорлық регалиялар – орта ғасырлардан толық сақталған жалғыз регалия. Кейінгі орта ғасырларда императорлық регалия (Reichskleinodien) сөзі латын тілінде көптеген түрлеріне ие болды. Регалиялар латын тілінде былай аталды: insignia imperialia, regalia insignia, insignia imperalis capellae quae regalia dicuntur және басқа да ұқсас сөздер.
The Imperial Regalia, also called Imperial Insignia (in German Reichskleinodien, Reichsinsignien or Reichsschatz), are regalia of the Holy Roman Emperor. The most important parts are the Crown, the Imperial orb, the Imperial sceptre, the Holy Lance and the Imperial Sword. Today they are kept at the Imperial Treasury in the Hofburg palace in Vienna, Austria. The Imperial Regalia are the only completely preserved regalia from the Middle Ages. During the late Middle Ages, the word Imperial Regalia (Reichskleinodien) had many variations in the Latin language. The regalia were named in Latin: insignia imperialia, regalia insignia, insignia imperalis capellae quae regalia dicuntur and other similar words.
Құралымдары
Регалия екі түрлі бөліктен тұрады. Үлкен тобы – Нюрнберг қаласынан алынған, 1424 жылдан 1796 жылға дейін регалия сақталған Нюрнбергтің асыл тастары (Nürnberger Kleinodien) деп аталатын. Бұл бөлікке Императорлық тәж, тажына кигізілетін киімдердің бөліктері, Императорлық шар, Императорлық скептр, Императорлық қылыш, Салтанатты қылыш, Императорлық крест, Киелі сүңгі және басқа барлық реликвиарлар кіреді, бірақ Әйгерімнің қалтасынан басқа. Әйгерімнің қалтасы, Императорлық кітап және Карл Ұлының қылышы 1794 жылға дейін Ахенде сақталды, соның салдарынан олар Ахен асыл тастары (Aachener Kleinodien) деп аталды. Олардың императорлық регалиялардың құрамына қанша уақыттан бері кіргені және Ахенде қанша уақыт болғаны белгісіз. Венадағы қазіргі инвентаризация:
Nuremberg regalia (Nürnberger Kleinodien)Probable place of origin, and date of production Imperial Crown (Reichskrone) Western Germany, 2nd half of 10th century Imperial Cross (Reichskreuz) Western Germany, around 1024/1025 Holy Lance (Heilige Lanze) Langobardian, 8th/9th century Relics of the True Cross (Kreuzpartikel) Imperial Sword (Reichsschwert) Sheath from Germany, 2nd third part of 11th century Imperial Orb (Reichsapfel) Western Germany, around end of 12th century Coronation Mantle (Krönungsmantel) (Pluviale) Palermo, 1133/34 Alb Palermo, 1181 Dalmatic (Dalmatica or Tunicella) Palermo, around 1140 Stockings Palermo, around 1170 Shoes Palermo, around 1130 or around 1220 Gloves Palermo, 1220 Ceremonial Sword (Zeremonienschwert) Palermo, 1220 Stole (Stola) Central Italy, before 1338 Eagle dalmatic (Adlerdalmatica) Upper Germany, before 1350 Imperial Sceptre (Zepter) Germany, 1st half of 14th century Aspergille Germany, 1st. half of 14th century Reliquary with chains Rome or Prague, around 1368 Reliquary with a piece of vestment of the John the Evangelist Rome or Prague, around 1368 Reliquary with a shaving of the Crib of Christ Rome or Prague, around 1368 Reliquary with an arm bone of St. Anne probably Prague after 1350 Reliquary with a tooth of John the Baptist Bohemia, after 1350 Case (Futteral) of the Imperial Crown Prague, after 1350 Reliquary with a piece of the tablecloth used during the Last Supper
Ахен регалиясы (Aachener Kleinodien)
Шығу орны және жасалған мерзімі шамамен:
Императорлық кітап (Reichsevangeliar немесе Krönungsevangeliar) – Ахен, 8 ғасырдың соңы
Әйгерімнің қалтасы (Stephansbursa) – Каролингтер дәуірі, 9 ғасырдың бірінші үштен бірі
Карл Ұлының қылышы (Säbel Karl des Großen) – Шығыс Еуропа, 9 ғасырдың екінші жартысы
Nuremberg regalia (Nürnberger Kleinodien)Probable place of origin, and date of production Imperial Crown (Reichskrone) Western Germany, 2nd half of 10th century Imperial Cross (Reichskreuz) Western Germany, around 1024/1025 Holy Lance (Heilige Lanze) Langobardian, 8th/9th century Relics of the True Cross (Kreuzpartikel) Imperial Sword (Reichsschwert) Sheath from Germany, 2nd third part of 11th century Imperial Orb (Reichsapfel) Western Germany, around end of 12th century Coronation Mantle (Krönungsmantel) (Pluviale) Palermo, 1133/34 Alb Palermo, 1181 Dalmatic (Dalmatica or Tunicella) Palermo, around 1140 Stockings Palermo, around 1170 Shoes Palermo, around 1130 or around 1220 Gloves Palermo, 1220 Ceremonial Sword (Zeremonienschwert) Palermo, 1220 Stole (Stola) Central Italy, before 1338 Eagle dalmatic (Adlerdalmatica) Upper Germany, before 1350 Imperial Sceptre (Zepter) Germany, 1st half of 14th century Aspergille Germany, 1st. half of 14th century Reliquary with chains Rome or Prague, around 1368 Reliquary with a piece of vestment of the John the Evangelist Rome or Prague, around 1368 Reliquary with a shaving of the Crib of Christ Rome or Prague, around 1368 Reliquary with an arm bone of St. Anne probably Prague after 1350 Reliquary with a tooth of John the Baptist Bohemia, after 1350 Case (Futteral) of the Imperial Crown Prague, after 1350 Reliquary with a piece of the tablecloth used during the Last Supper
Нюрнберг регалиясы (Nürnberger Kleinodien)
Шығу орны және жасалған мерзімі шамамен:
Императорлық тәж (Reichskrone) – Батыс Германия, 10 ғасырдың екінші жартысы
Императорлық крест (Reichskreuz) – Батыс Германия, шамамен 1024/1025 жылдар
Киелі сүңгі (Heilige Lanze) – Лангобардтық, 8/9 ғасырлар
Шынайы кресттің бөліктері (Kreuzpartikel)
Императорлық қылыш (Reichsschwert) – Германиядан қыны, 11 ғасырдың екінші үштен бірі
Императорлық шар (Reichsapfel) – Батыс Германия, шамамен 12 ғасырдың соңы
Тажына кигізілетін плащ (Krönungsmantel) (Pluviale) – Палермо, 1133/34 жылдар
Альба – Палермо, 1181 жыл
Далматика (Dalmatica немесе Tunicella) – Палермо, шамамен 1140 жыл
Шарша – Палермо, шамамен 1170 жыл
Аяқ киім – Палермо, шамамен 1130 немесе 1220 жылдар
Қолғаптар – Палермо, 1220 жыл
Салтанатты қылыш (Zeremonienschwert) – Палермо, 1220 жыл
Стола (Stola) – Орталық Италия, 1338 жылға дейін
Бүркіт далматикасы (Adlerdalmatica) – Үстіңгі Германия, 1350 жылға дейін
Императорлық скептр (Zepter) – Германия, 14 ғасырдың бірінші жартысы
Аспергилл – Германия, 14 ғасырдың бірінші жартысы
Тізбектермен реликвиар – Рим немесе Прага, шамамен 1368 жыл
Иоанн Евангелист киімінің бөлігімен реликвиар – Рим немесе Прага, шамамен 1368 жыл
Мәсіхтің төсегінен алынған шашымен реликвиар – Рим немесе Прага, шамамен 1368 жыл
Әйгерімнің сүйегімен реликвиар – шамамен Прага, 1350 жылдан кейін
Иоанн Крестительдің тісімен реликвиар – Богемия, 1350 жылдан кейін
Императорлық тәждің қапшығы (Futteral) – Прага, 1350 жылдан кейін
Мәсіхтің соңғы тоқсан кешкі асында қолданылған үстелдің бөлігімен реликвиар.
Nuremberg regalia (Nürnberger Kleinodien)Probable place of origin, and date of production Imperial Crown (Reichskrone) Western Germany, 2nd half of 10th century Imperial Cross (Reichskreuz) Western Germany, around 1024/1025 Holy Lance (Heilige Lanze) Langobardian, 8th/9th century Relics of the True Cross (Kreuzpartikel) Imperial Sword (Reichsschwert) Sheath from Germany, 2nd third part of 11th century Imperial Orb (Reichsapfel) Western Germany, around end of 12th century Coronation Mantle (Krönungsmantel) (Pluviale) Palermo, 1133/34 Alb Palermo, 1181 Dalmatic (Dalmatica or Tunicella) Palermo, around 1140 Stockings Palermo, around 1170 Shoes Palermo, around 1130 or around 1220 Gloves Palermo, 1220 Ceremonial Sword (Zeremonienschwert) Palermo, 1220 Stole (Stola) Central Italy, before 1338 Eagle dalmatic (Adlerdalmatica) Upper Germany, before 1350 Imperial Sceptre (Zepter) Germany, 1st half of 14th century Aspergille Germany, 1st. half of 14th century Reliquary with chains Rome or Prague, around 1368 Reliquary with a piece of vestment of the John the Evangelist Rome or Prague, around 1368 Reliquary with a shaving of the Crib of Christ Rome or Prague, around 1368 Reliquary with an arm bone of St. Anne probably Prague after 1350 Reliquary with a tooth of John the Baptist Bohemia, after 1350 Case (Futteral) of the Imperial Crown Prague, after 1350 Reliquary with a piece of the tablecloth used during the Last Supper
Орта ғасырлар
Орта ғасырдың соңында патшалық регалиялар тізімі әдетте бес-алты заттан тұратын. Гофредо да Витербо мынадай заттарды санады: Императорлық крест, Киелі сүңгі, тәж, скипетр, шар және қылыш. Бірақ басқа тізімдерде қылыш туралы еске салынбаған. Орта ғасырлық жылнамалар бүгін Венада сақталатын сол регалияларды айта ма, жоқ па, ол түрлі факторларға байланысты. Императорлар туралы сипаттамаларда олар тек "патшалық регалияларын киген" деп айтылған, ал олардың қандай заттар екені нақты көрсетілмеген. Тәжді тек 13 ғасырда, орта ғасырлық поэмада сипатталған кезде анықтауға болады. Поэмада Уэйз (яғни, Жетім) тасы туралы айтылады, ол тәждің алдыңғы бөлігіндегі үлкен әрі көзге түсетін қымбат тас болған, мүмкін, ерекше жарқын қызыл жарықпен жарқыраған ақ опал, кейіннен үшбұрышты көк сапфирмен ауыстырылған. Тәждің алғашқы нақты бейнесі кейіннен Праганың жанындағы Карлштейн қамалындағы қабырға суретінде ғана кездеседі. Императорлық және Салтанатты қылыштардың регалияға қанша уақыттан бері жататынын анықтау да қиын.
Нюрнбергке берілген міндеттеме
Император Зигмунд Императорлық регалияларды "мәңгілік сақтау үшін" Нюрнбергтің еркін императорлық қаласына 1423 жылғы 29 қыркүйекте жасалған құжат арқылы тапсырды. Олар келесі жылдың 22 наурызында Плинтенбургтен жеткізілді және Heilig Geist Spital шіркеуінде сақталды. Жылына бір рет, Ұлы жұмадан кейінгі он төртінші күні, "Heiltumsweisung" (ғибадат көрсетілімі) деп аталатын шарада, олар сенушілерге көрсетілді. Коронациялар үшін олар Ахен немесе Франкфурт соборына жеткізілді.
Салтанатты сәндеу
Ақыл-ой дәуірінен бері императорлық регалия императорлық билік үшін құрылтайлық немесе бекітуші рөл атқармады. Ол тек Хабсбург әулетіне жататын императорлардың тәж кию рәсімін безендіруге қызмет етті, және 16 ғасырдың ортасынан бастап олар Рим папасымен тәж киюден бас тарды. Жас Иоганн Вольфганг Гёте 1764 жылдың 3 сәуірінде Франкфурт қаласында 18 жастағы Иосиф, Лотарингия герцогының Германия королі болып тәж киюіне куә болды. Кейіннен ол бұл оқиға туралы өзінің "Шиғарма және Шындық" атты автобиографиясында теріс пікір білдірді:
Венадағы баспана
1794 жылы Бірінші коалиция соғысы кезінде француз әскерлері Аахен бағытында шабуыл жасап келе жатқанда, ондағы заттар Падерборндағы Капуцин монастырына әкелінді. 1796 жылдың шілдесінде француз әскерлері Рейн өзенін кесіп өтіп, жақын арада Франконияға жетті. 23 шілдеде Императорлық регалияның ең маңызды бөліктері (тақ, скипетр, шар, киімнің сегіз бөлігі) Нюрнберг полковнигі Иоганн Георг Галлер фон Галлерштейн тарапынан Нюрнбергтен Регенсбургке жедел түрде эвакуацияланды, олар келесі күні жетті. 28 қыркүйекте қалған зергерлік бұйымдар да Регенсбургке жеткізілді. Осы қашқаннан бері қазынаның бір бөлігі жоғалып кетті. 1800 жылға дейін Императорлық регалиялар Регенсбургтегі Сент-Эммерам аббаттығында сақталды, 30 маусымда Венаға көшірілуі басталды. Бұл жеткізілім 29 қазанға дейін расталды. Аахеннен әкелінген заттар 1798 жылы Хилдесхаймге жеткізілді және 1801 жылға дейін Венаға жетпеді.
Нацистік және соғыстан кейінгі кезең
1938 жылы Австрияның нацистік Германияға қосылуынан кейін императорлық регалиялар Адольф Гитлердің бұйрығымен Нюрнбергке қайтарылды, онда олар Катариненкирхе шіркеуінде қойылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде олар Нюрнберг қамалының астындағы Тарихи өнер бункерінде әуе шабуылдарынан қорғау үшін сақталды. 1945 жылы императорлық регалияларды американдық сарбаздар тапты, бұл американдық азаматқа айналғаннан кейін АҚШ армиясына қосылған өнер тарихшысы лейтенант Уолтер Хорнның жүргізген зерттеулеріне негізделді. 1946 жылдың қаңтар айында қазыналар одақтас әскерлер бақылауындағы Австриядағы Oesterreichische Nationalbank-ке қайтарылды. Олар сол кезден бері Венада тұрақты түрде сақталып келеді. 1954 жылдан бері Корона мен регалиялар Габсбургтер әулетінің бұрынғы императорлық сарайы Хофбургте қайтадан көрсетілуде.