Кіріспе
Канадалық дипломат және Канаданың БҰҰ-дағы бұрынғы елшісі Луи Ив Фортье (1935 жылдың 11 қыркүйегінде туған) – канадалық дипломат, сот және апелляциялық заңгер, төреші және корпоративтік директор. 1988 жылдың тамызынан 1991 жылдың желтоқсанына дейін ол Канаданың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі қызметін атқарды. 2013 жылдың тамызында ол Қауіпсіздік қызметін бақылау комитетінің және Канада Королевасының кеңесінің мүшесі болды. Сондай-ақ, 1982-1983 жылдары Канада адвокаттар қауымдастығының ұлттық президенті болды.
Louis Yves Fortier (born September 11, 1935) is a Canadian diplomat, trial and appellate lawyer, arbitrator and corporate director. He served as the Canadian Ambassador to the United Nations from August 1988 to December 1991. In August 2013, he became a member of the Security Intelligence Review Committee and the Queen's Privy Council for Canada. He also served as the national president of the Canadian Bar Association from 1982 to 1983.
Жас шағы мен отбасы
Фортье 1935 жылы Квебек қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Канадалық Тынық мұхит темір жолының жолаушыларына қызмет көрсететін аймақтық агент болған. Фортье 1955 жылы Монреаль университетінде бакалавр дәрежесін алғаннан кейін және заңгерлік мансабын ойластырғаннан соң, әкесі оны ағылшын тілін жақсарту үшін Монреальдегі Макгилл университетінің заң мектебіне түсуге ынталандырды. Сол кезде Макгиллде оқыту тек ағылшын тілінде жүргізілді. Фортье заңды ағылшын тілінде оқуға қабілетсіз екенін айтқанда, әкесі: "Ив, сенің қасыңда отырған ағылшын тілділердің өзі ағылшын тілінде заң оқымаған" деді. ("Yves, the anglophones sitting beside you will have never learned law in English either.") Фортье Макгиллге өтініш берді және қабылданды, содан кейін Макгилл факультетін француз тілінде емтихан тапсыруға көндірді. 1958 жылы Макгилл университетінің азаматтық құқық бакалавры дипломын алды. Макгиллде оқып жүргенде Фортье болашақ әйелі Кэрол Итонмен танысты, ол бакалавр дәрежесіне дайындалып жатқан еді. Оның әкесі Фортиерді Макгиллді бітіргеннен кейін Родс стипендиясына өтініш беруге шақырды, бірақ Фортье әзілдеп: "Менің ойымша, ол мені қызынан алыс ұстағысы келді" деді. Фортье әйелімен бірге балаларына француз тілінде білім беруді қатыстыра талап етті. Ол Квебекте француз тілін сақтаудың маңызы зор екеніне сенеді.
Жеке беделі
Фортиердің досы, бұрынғы заңгер серіктесі және Канаданың бұрынғы премьер-министрі Брайан Малруни Фортиердің Канададағы ең үздік үш сот залы адвокатының бірі саналғанын айтты. 2002 жылы Nortel басқармасында қызмет еткен кезде Фортиер мүдделер қақтығысына қатысты даудың ортасында болды, себебі ол бірден басқарма мүшесі болып, компанияға ақы төленген заңгерлік қызметтер көрсеткен. Ол 2005 жылы есептесудегі жанжал кезінде басқармадан кетіп қалды. Халықаралық төреші болып тағайындалғаннан бері Фортиердің беделі артып, зор құрметке ие болды. Огилви Ренодан бұрынғы әріптесі Пьер Бьенвен, ол әлемдегі ең көп сұранысқа ие төрт-бес халықаралық төрешінің бірі екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Халықаралық Сот сияқты халықаралық төрелік алқаларында да сөз сөйледі. Ол Канаданы Мэн штатымен шекара дауында АҚШ-пен, Сент-Пьер және Микелонға қатысты Франциямен, сондай-ақ АҚШ-пен балық шаруашылығы дауында өкілдік етті. 2011 жылы фирма клиенттерінің өсуіне байланысты туындаған мүдделер қақтығысын ескере отырып, Фортиер Norton Rose компаниясынан кетіп, халықаралық төреші ретінде тәуелсіз мансабын жалғастыру үшін жеке фирмасын құрды.
Канаданың Жоғарғы сотына тағайындалудан бас тартылды
1988 жылы Фортьеге бұрынғы заңгер серіктесі, қазіргі премьер-министр Малрони, Канаданың Жоғарғы сотына тағайындалуды ұсынды. Фортье одан бас тартты және кейін былай деп түсіндірді: "Жоғарғы сот судьясы болу – менің ДНК-ма сіңбеген нәрсе. Монах сияқты өмір сүру. Тұрақты түрде бір сегіз адаммен араласу. Өзіңнің ішкі әлеміңді босата алмау. Жоқ, рахмет." Өзінің сөйлеуінде ол БҰҰ-дағы қызмет кезеңі мен ұйымның маңыздылығы туралы ойын айтты. Ол БҰҰ халықаралық қауымдастықтағы рөлінің артып келе жатқанын атап өтті. Оның пікірінше, халықаралық мәселелер тым ауқымды және бір мемлекеттің күшіне бермейтіндей күрделі. Көпжақты шешімдер қажет, ал БҰҰ осындай шешімдерді табуға мүмкіндік береді. Фортье Канаданың БҰҰ-дағы маңызды рөліне де тоқталды: Канаданың пікірлері ескеріліп, құнды болып саналды. Фортье БҰҰ-ны негізінен диктаторлар мен шешендер билейді деген кең таралған мифті жоққа шығарды. Сондай-ақ, Канаданың БҰҰ-ға қатысуы АҚШ-тың ықпалынан құтылуға көмектеседі деп атап өтті. Жалпы алғанда, Фортье БҰҰ-ның пайдалылығын жариялауда дерлік миссионерге айналғанын айтты.
Халықаралық төреші болады
Канаданың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі қызметін аяқтағаннан кейін Фортье азаматтық сот ісіне қайта оралудың орнына халықаралық коммерциялық мәселелер бойынша төрешілік жасауға көшті. Фирмасы арқылы ол Ұлыбританиядағы жетекші төрешілермен байланыс орнатты, нәтижесінде Канал туннеліне қатысты маңызды төрелік істің төрағасы болып тағайындалды. Осыдан бастап ол халықаралық төреліктерге толыққанды бейіл бөлді. 2012 жылы Огилви Ренодан кеткен соң Фортье Торонтодағы Arbitration Place-ке қосылды және қазіргі таңда Арбитр-мүше болып жұмыс істейді. Ол сондай-ақ Лондонның 20 Essex Street коммерциялық адвокаттар мен төрешілер кеңсесінің мүшесі. 2012 жылдың маусым айында Фортье Дүниежүзілік банк тобының Санкциялар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды, бұл Дүниежүзілік банк қаржыландырған жобалардағы сыбайлас жемқорлықпен және алаяқтықпен күресуге бағытталған шара.
Хоккей даңқы залының сұранысы
1993 жылы Фортьеге Хоккей даңқы залындағы дауды тергеу тапсырылды. Ұлттық хоккей лигасының келе жатқан президенті Гил Стейн залдағы құрамына сайланды, бірақ оның өзінің сайлануын қамтамасыз ету үшін артық қысым көрсеткені туралы әңгімелер тарады. НХЛ комиссары Гэри Беттман Фортиені және американдық заңгер, АҚШ-тың бұрынғы Бас прокурорының орынбасары Арнольд Бернсті бұл мәселені қарау үшін шақырды. Олардың баяндамасында Стейн "процесті бұрмалаған" және "Лос-Анджелес Кингз" клубының иесі Брюс МакНоллдың Стейннің кандидатурасын ұсынғаны туралы жалған әсер мен иллюзия тудырған" деген қорытынды жасалды. Стейн бұл айыптауды жоққа шығарып, бұл идеяның МакНоллға тиесілі болғанын мәлімдеді. Дегенмен, нәтижесінде Стейн өзінің кандидатурасын кері алып қойды.
ЮКОС төрелігі
Фортье ЮКОС төрешілігінің төрешілдік алқасының төрағасы болды, нәтижесінде халықаралық төрешілік алқасы шығарған ең ірі сомадағы шешім қабылданды. (және Стивен М. Швебель.) Төрешілік Ресейдің энергетикалық компаниясы «ЮКОС» акционерлері мен Ресей үкіметі арасындағы маңызды дауға қатысты. Акционерлер Ресей үкіметі компанияны заңсыздықпен иелiктен айырды, көлемі жоқ салықтарды өтеу мақсатында жасалған деп мәлімдеді. Төрешілік Энергия Хартиясы шарты бойынша жүргізілді. 2009 жылы алқа шағымды қарау құзыретінде екенін анықтады. 2014 жылы алқа талаптың негізділігін қарап, акционерлердің пайдасына шешім шығарды. Алқа акционерлерге 50 миллиардтан астам АҚШ доллары төлеуді бұйырды, бұл халықаралық төрешілік алқасының шығарған ең ірі сомасы. Бірақ, Ресей Гааганың аудандық сотына бұл шешімдерді жою туралы өтініш білдірді. 2016 жылы аудандық сот алқаның Энергия Хартиясы шарты бойынша құзыреті болмағанын және шешімді жойғанын мәлімдеді. Қазіргі таңдағы апелляция Гаага апелляциялық сотында қаралып жатыр, онда толық қайта қарау өтуі мүмкін, бұл бірнеше жылға созылуы ықтимал.
Қауіпсіздік барлау жөніндегі сараптама комитеті
2013 жылдың 8 тамызында Фортье бес жылдық мерзімге Қауіпсіздік барлау қызметін қарау комитетіне – Канаданың қауіпсіздік барлау қызметінің федералдық бақылаушы органына тағайындалды. Осы себепті ол сол күні Канаданың Корольдік жеке кеңесінің мүшесі ретінде ант берді. 2014 жылы Комитет Фортиенің ұсынылып жатқан «Кейнстон» мұнай құбырына қарсы бейбіт наразылықтарда болған азаматтарды CSIS тыңдаған деген шағым бойынша тергеу жүргізетін комиссия төрағасы болып тағайындалғанын хабарлады. Бұл Британдық Колумбия азаматтық бостандықтары қауымдастығының, шағымның тараптарының бірінің, Фортиені өзін-өзі шеттетуге шақыруына әкеп соқты, себебі ол бұрын «Транс-Канада құбырлары» компаниясының басқармасында отырған, ал қазір ол аталған жобаның демеушілерінің бірі және осы компанияның көптеген акцияларын иеленген. Дегенмен Фортье өзін-өзі шеттетуден бас тартты және 2015 жылы Ванкуверде жоспарланған тыңдау өтті.
Басшылық қызметтер
Фортье мансабы бойында провинциялық және ұлттық деңгейде Канада адвокаттар қауымдастығында (Canadian Bar Association) белсенді жұмыс істеді. 1975-1976 жылдары ол Канада адвокаттар қауымдастығының (КБА) Квебек бөлімшесінің президенті болды. Содан кейін 1982-1983 жылдары КБА-ның ұлттық президенті қызметін атқарды.
КҚА және конституциялық талқылау
1970 жылдардың ортасы Канада және Квебек саясатындағы тұрақсыз кезең болды. Фортье және КБА 1976 жылғы провинциялық сайлауда сепаратистік Квебек партиясының басшысы Рене Левескенің сайлануына байланысты туындаған конституциялық пікірталасқа қатысты. 1977 жылы КБА-ның ұлттық жиналысында, өткен жылы өткен ПКҰ сайлауынан кейін, ұлттық президенттік қызметін аяқтаған Бойд Феррис КБА-ның ұлттық бірлікті және күшті федералды үкіметті қолдауын жария етуді ұсынды. Бұл мәселе бойынша ұсынысты Британ Колумбиясы бөлімшесінің президенті Пол Фрейзер және Квебек бөлімшесінің президенті Роберт Лесаж енгізді. Ұсыныс дау тудырды, себебі кейбір мүшелер КБА-ның саяси мәселеде позиция алуы керек деп ойламады, ал Квебек мүшелері КБА-ға мүшелік ету шарты ретінде егемендік мәселесіне қатысты нақты көзқарасты таңуға тырысып бағатынын айтты. Ұсынылған қаулы бойынша көптеген пікірталастар мен келіссөздер өтті, нәтижесінде Фортье және БК бөлімшесінің келесі президенті Брайан Уильямс түзетулер енгізді. Түзетулер ұлттық бірлікті қолдау және провинциялық сепаратизмді қабылдамау туралы талаптарды алып тастады. Оның орнына, қаулы КБА-ны елдегі конституциялық мәселелерді қарастырып, Канада Конституциясына мүмкін болатын өзгерістер туралы егжей-тегжейлі баяндама дайындау үшін Конституция жөніндегі комитет құруға шақырды. КБА Фортье мен Уильямстың ұсынған түзетулерімен қаулыны қабылдады. Қаулы Конституцияны "барлық канадалықтардың тілектерін және қазіргі заманғы қажеттіліктерін жақсырақ қанағаттандыру және біздің екі негізін қалаушы мәдениетіміздің тарихи құқықтарын сақтауға кепілдік беру үшін" қайта жазуды талап етті. Сондай-ақ, қаулы Комитеттің мандатын белгіледі, ол "канадалық федерализмнің маңызды конституциялық атрибуттарын анықтауға" бағытталған ізденіс жүргізуі керек еді, ал соңғы есеп 1978 жылы КБА-ның келесі жылдық жиналысында ұсынылатын болды. Қаулы қабылданғаннан кейін КБА-ның жаңа президенті Жак Виу Комитет құрды. Комитет мүшелері Канаданың барлық провинцияларынан таңдалды, және олардың арасында екі болашақ провинциялық премьер-министр, болашақ Жоғарғы сот судьясы және екі болашақ провинциялық бас судья болды. Фортье Квебектен келген мүше еді. Комитет 1978 жылы Халифакста өткен КБА-ның келесі жылдық жиналысында өзінің есебін жариялады. Комитет конституциялық өзгерістерге қатысты кең ауқымды ұсыныстар жасады, оның ішінде толыққанды жаңа конституция, монархияны жою, Сенатты өзгерту, тілдік құқықтарды және құқықтар туралы билльді бекіту, сондай-ақ федералды үкімет пен провинциялар арасындағы билік тепе-теңдігін өзгерту.
Премьер-министр мен Канаданың Бас судьясы арасындағы дау
2014 жылы Фортье Канаданың премьер-министрі Стивен Харпер мен Канаданың бас судьясы Беверли МакЛачлиннің арасында Канаданың Жоғарғы сотына судья Марк Надонды тағайындау туралы дауға араласқан КБА-ның он бір бұрынғы президентінің бірі болды. Премьер-министр Бас судьяны дұрыс әрекет етпегендігі үшін сынады. КБА-ның бұрынғы президенттері оның әрекеттерін қорғады, сол кездегі президент Фред Хэйдон да оны қолдады. 2013 жылдың күзінде федералды үкімет Федералды апелляциялық сот судьясы Марк Надонды Жоғарғы Сотқа тағайындады. Ол ант бергенімен, Жоғарғы Сот туралы заңға сәйкес тағайындалуға оның құқығы бар ма деген мәселе туындады. 2014 жылдың көктемінде Жоғарғы Сот судья Надонның тағайындалуға құқығы жоқ екенін шешті, себебі ол Жоғарғы Сот туралы заңда талап етілгендей, Квебек жоғары сотының судьясы емес, Федералды апелляциялық сотта қызмет еткен. Жоғарғы Соттың шешімінен кейін Премьер-министр Бас судьяны жазалап, ол 9 ай бұрын Әділет министрі Питер МакКеймен тағайындалу мәселесін талқылаған кезде біліктілік туралы сөз қозғағаны дұрыс емес екенін айтты. Содан кейін Фортье және КБА-ның тағы он бұрынғы президенті Премьер-министрдің мінез-құлқына сын көтерген ашық хатты «Глоб энд мейл» газетіне жариялады. Олар былай деді: «Осы жағдай бізді алаңдатады, себебі Премьер-министрдің мәлімдемелері Канаданың Жоғарғы сотының объективті және әділ шешім шығару қабілетін кемсіртуі немесе зақымдауы мүмкін, тіпті Канада үкіметі оның алдында дауласса да». Ескерткіштің идеясына қарсы болмаған топ, саяси бейтарап Жоғарғы Соттың қасына ашық түрде саяси мазмұндағы ескерткіш орнатудың орынсыз екенін айтты: «Дегенмен, дау тудыратын немесе тудырмайтын саяси хабарламаны білдіретін үлкен мүсінді, әсіресе Канададағы азаматтардың, федералды және провинциялық үкіметтердің, сондай-ақ шетелдік тараптардың дауларын шешетін соңғы инстанция болып табылатын мекеменің алдына қою дұрыс емес».
Кәсіпорындардағы мансап
Фортье сонымен қатар бизнес ісінде де белсенділік танытты және бірнеше ірі корпорациямен байланыста болды. 1997 жылдан 2006 жылға дейін ол Солтүстік Американың ең көне компаниясы – Гудзон шығанағы компаниясының губернаторы (компания төрағасы) болды (1670 жылы ағылшын корольдік жарғысымен құрылған). Фортье 2002 жылдан 2007 жылға дейін Rio Tinto компаниясы сатып алуға дейін алюминий компаниясы Alcan Inc. директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарды, кейін ол Rio Tinto Alcan болып қайта аталды. Ол сонымен қатар Royal Bank of Canada, Trans Canada Pipelines Limited, Dupont Canada Inc., Westinghouse Canada Inc., Manufacturers Life Insurance Company және Nortel сияқты бірнеше басқа да акционерлік қоғамдардың директоры болып жұмыс істеді.
Қайырымдылық сыйлықтар
2009 жылы Фортье оқуға түсу үшін стипендия тағайындап, Макгилл заң мектебінде лекциялық циклды қаржыландыруға маңызды үлес қосты. L. Yves Fortier атындағы оқуға түсу стипендиясы – екі тілділікке ұмтылысын көрсететін бірінші курс студентіне жыл сайынғы 10 000 долларлық стипендия. Стипендия Фортье заң мектебіне сыйлаған 200 000 долларлық қаржымен қамтамасыз етілген. Бұдан өзге, Фортье Джон Э. К. Бриерлидің естелік лекцияларын өткізу үшін 50 000 доллар берді. 2003 жылы Фортье осы лекциялық циклда алғашқы баяндама жасаған адам болды, ал лекциялық цикл арбитраж саласында қызмет еткен Макгилл заң мектебінің бұрынғы деканының есімімен аталады.
Құрметтер
1976 Квебек үкіметі тағайындаған Королеваның кеңесшісі (Queen's Counsel) (Квебек ресми газеті (No. 27, 5683 бет, 3 шілде 1976))
1984 Канада орденінің офицері, Канада адвокаттар қауымдастығындағы көшбасшылығы және Монреаль қауымдық ұйымдарына қосқан үлесі үшін.
1991 Канада орденінің серігі: ұлттық бірлікке қосқан үлесі мен Канаданың БҰҰ-дағы елшісі ретіндегі қызметі және халықаралық төреліктерде Канаданы өкілдік еткені үшін орденде жоғарылау.
2007 Avocat émérite (Ad. E.), Квебек адвокаттық коллегиясы тағайындаған.
2008 Лаваль университетінің құрметті халықаралық зерттеулер докторы. Канаданың жетекші университеттерінен алты құрметті диплом алған.
1984 Officer of the Order of Canada, for his leadership in the Canadian Bar Association and his contributions to Montreal community organisations. 1991 Companion of the Order of Canada: promotion within the Order to recognise his contributions to national unity and service to Canada as Ambassador to the UN and representing Canada in international arbitrations. 2007 Avocat émérite (Ad. E.), appointed by the Barreau du Québec. 2008 Docteur en études internationales honoris causa, Université Laval. recipient of six honorary degrees from major universities in Canada.