Кіріспе

"Офудесаки" термині Тенрикё контекстінде. Офудесаки (おふでさき, "Жазу қылқалының ұшы") – Тенрикё дініндегі ең маңызды кітап. Бұл Тенрикёның үш қасиетті кітабының (санґентен 三原典) бірі, сондай-ақ Микагура ута ("Қызмет әндері") және Осасидзу ("Құдайлық нұсқаулар") кітаптарымен бірге есептеледі. 17 томдық жинақта 1711 вака өлеңі бар, Офудесакиді Тенрикёның негізін қалаушы Накаяма Мики 1869 жылдан 1882 жылға дейін жазған.

Этимологиясы мен мағынасы

Офудесаки атауын үш кішігірім бөлікке бөлуге болады. О – құрметтеу көрсету үшін қосылатын сөз, фудэ – «қалам», ал саки – «ұшы» деген мағына береді. Осылайша, Офудесаки ағылшын тілінде «Қалам ұшы» деп аталады. Алғашқы ағылшын тіліндегі Тенриkyo әдебиетінде оны «Аян кітабы» деп те атаған. Тенриkyo әдебиетінде Офудесакиді канджи емес, хираганамен (おふでさき) жазу қалыпты жағдай. Накаяманың Офудесакиге қатысты ниеті осы кітаптың өзінде түсіндіріледі: Бұл – ақылға негізделген әлем. Сондықтан мен сіздерге барлық нәрсені ақылмен, өлең арқылы түсіндіремін. / Мен қысым жасаймын, бірақ күшпен немесе сөзбен емес. Мен Өзімнің қалам ұшыммен қысым жасаймын. / Егер сіз ешқандай қателік жібермесеңіз, бәрі жақсы. Бірақ қателік жіберсеңіз, мен сізге өлеңмен хабар беремін. (Офудесаки I:21–23)

Мазмұны

Офудесакидің басты тақырыбы "Тсутоме, яғни Қызметтің кемелдігіне қарай дамуы, оның арқылы ғана адамзаттың құтқарылуы мүмкін болады" деп сипатталған. Осы мақсатта Офудесакиде адам өмірінің мағынасы, жақсылық пен жамандықтың анықтамасы, аурудың себептері, Құдай, адамдар және ғалам арасындағы байланыс, әлеуметтік-этикалық қағидалар және эсхатология сияқты тақырыптар да қарастырылады. Офудесаки осы тақырыптарды әртүрлі тәсілдермен жабады. Кейде өлеңдерде қарапайым метафоралар мен тәмсілдер қолданылады. Ал кейде өлеңдер Мики Накаяма заманындағы нақты адамдарға арналған нұсқаулар болып келеді.

Өмірбаян

Офудесакидің І бөліміндегі жазуда "Мейдзидің 2-ші жылының 1-ші айынан бастап, жылан жылы" деп жазылған, бұл Офудесакинің құрастырылуы Григориан күнтізбесі бойынша 1869 жылы басталған дегенді білдіреді. Осы жылы Токугава сёгунатының биліктегі күштері мен императорлық сарайға саяси билікті қайтаруды көздегендер арасындағы азамат соғысы – Босин соғысы аяқталды және Жапония империясының жаңару мен реформалар дәуірі – Мейдзи қалпына келтіруі басталды. Жазу "72 жастағы қарт әйел" деген сөздермен жалғасады. "Қарт әйел" – бұл Мики Накаяма, ол сол кезде шамамен үш он жылдан бері құдайдың құдіретіне ие болған деп есептелді. 1853 жылы ол Накаяма әулетінің басты үйін бөлшектеп сатты, ал қалған күріш егістіктерін бірнеше жылдан кейін кепілге берді. 1864 жылы Ичиномото ауылынан келген ұста Изо Ибури Мики Накаямаға барып, ризашылығын білдіріп, жақтастары дұға ететін орын салды, осымен бүгінгі Тенрикё шіркеуінің бас кеңсесі деп аталатын құрылыстың негізін қалады. 1866 жылдан 1869 жылға дейін ол өзінің жақтастарына дұға ету рәсімін үйретті.

Сыртқы көлем

Накаяма өз үйінде сақталған қолжазбалардан өзге, жеке ізбасарларына таратқан қолжазбалар да жазды. "Сыртқы том" (гесацу) термині 1874 жылғы 18 маусымда Накаяма оларға берген қолжазба бөлігінің мұқабасына Санмейден ауылында Микидің туған отбасы Маэгавалар жазған жазудан шыққан. Ол бұл қолжазбаларды Маэгаваларға, өзінің ізбасарларына үйреткен дұға рәсімінде қолданылатын кагура маскаларын жасағандары үшін алғыс ретінде сыйлады. Жазуда: "Сыртқы том. Құдай жазған. Оның жетпіс жетінші жылында жазылған" делінген. Маэгавалар бұл терминді, Накаямадан алған бөліктерін оның үйінде сақталған түпнұсқа Офудесакиден ажырату үшін қолданды, тіпті олардың бөліктері де Накаяманың қолымен жазылған болса да. Кейіннен Тенриkyo-ның екінші Синбаширасы (жетекшісі) Шозен Накаяма бұл терминді Мики Накаяманың қолымен жазылған және таратылған он төрт тармаққа қатысты қолдануға бекітті. Бұл тармақтар Офудесакидің нөмірленбеген тармақтары саналғанымен, олар Офудесакимен бірге жарияланбайды.

Жарияланым

Мики Накаяма 1882 жылы Офудесакиді аяқтағанмен, 1928 жылға дейін оның басылған нұсқасы шықпады. Ол кезде Офудесаки тек қолмен көшірілген қолжазба түрінде ғана қолжетімді болды. 1883 жылдың наурыз айында жергілікті полиция Накаяма үйіне барып, Офудесакидің қолжазбаларын тәркілеп, жоюға тырысты. Бірақ Микидің немересі Шинносуке Накаяма, Омаса мен Осато есімді екі әйелдің патрульдік полицияның бұйрығымен оларды өртеп жібергенін мәлімдеді. Осылайша Офудесакидің қолжазбалары сақталып, бүгінге дейін жетіп келді. 1939 жылы Тенрикё шіркеуінің бас кеңсесі мемлекеттік синтоизмнің талаптарына бағыну үшін қысымға ұшырап, өзінің ілімі мен рәсімдерін өзгерту туралы жариялады. Офудесаки мен Осасидзу (Құдайлық нұсқаулар) көшірмелері жергілікті шіркеулерден қайтарылып алынды, және Офудесакиді Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін уағыздауға рұқсат берілмеді. 1947 жылы Жапония Конституциясы қабылданып, Жапонияда дін бостандығы орнатылғаннан кейін, Тенрикё шіркеуінің бас кеңсесіне өзінің жазбаларын бастапқы күйіне келтіруге және оларды еркін таратуға заңдық рұқсат берілді. 1948 жылдың 26 шілдесінде Офудесакиге түсіндірмелер қосылып, жаңадан басылып, барлық жергілікті шіркеулерге жіберілді. Одан бері Офудесаки көптеген тілдерге аударылды. 1946-7 жылдары «Фукуген» журналында аудармасының сынақ нұсқасы сериямен жарияланды. Ағылшын тіліне аударманың бірінші басылымы 1971 жылы, ал ең соңғы – алтыншы басылымы 1993 жылы жарық көрді (2017 жылғы мәлімет бойынша). 1998 жылы ағылшын (алтыншы басылым), жапон және романды жазу (2-ші басылым) нұсқалары бірге жарияланды.

Поэтикалық форма және жазу

Офудесакидің өлеңдері көбінесе вака деп аталатын дәстүрлі поэзия стилінде жазылған. Вака өлеңі отыз бір буыннан тұрады және екі жолға бөлінеді. Офудесаки көбінесе жапон фонетикалық буын жазуымен (қазіргі хирагананың алдындағысы) жазылған, сондай-ақ салыстырмалы түрде аз канджи (бар болғаны 49 әртүрлі таңба) қолданылған.

Грамматика және синтаксис

Накаяма Офудесакиді өзінің ана тілі мен диалектісінде, яғни Ямато котоба деп аталатын жапон тілінің диалектісінде жазды, бұл "Ямато аймағының тілі" деп те айтылады. Оның жазу стилі Эдо дәуірінің соңындағы жапондықтардың, әсіресе ауыл тұрғындарының жазу тәсілімен үлкен ұқсастықтарды көрсетеді, сол кезде стандартталған жазу жүйесі кеңінен қолданылмаған. Дегенмен, 2010 жылға дейін Офудесаки тілінің толыққанды грамматикалық зерттеуі жүргізілген жоқ. Соңғы түсіндірмелер көбінесе Офудесаки тілі сол заманғы қарапайым тілден көп ерекшеленбейді деген тұжырымға сүйене отырып, жеке сөздерді түсіндіруге бағытталған, яғни Офудесакині сол кездегі және сол жердегі оқырман түсінгендей түсіну жеткілікті деп саналады. Алайда, Офудесакиде интерпретация кезінде ерекше назар қажет ететін белгілі бір синтаксистік ерекшеліктер бар, мысалы, шартты, тілектеу немесе бұйрық сипаттасқан индикатив емес сезімдер. Мысалы, кейбір өлеңдер бұйрық ретінде, яғни нұсқау беру мағынасында қарастырылуы керек, бірақ олар тілек білдіретін оптатив түрінде құрастырылған.