Парижский кодекс майя: древний манускрипт 1450 г., возможно копия еще более раннего текста (731-987 гг.). Астрономические данные, календарь майя. Франция.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майя қолжазбасы
Maya manuscript
Париж кодексі Батыс Юкатан аймағында, ықтималда Майапанда суреттелген деп саналады. Ол шамамен 1450 жылға, Соңғы постклассикалық кезеңге (б.з. 1200–1525) жатқызылады. Жақында ғалымдар 1185 жылға дейін жасалғанын болжады, бұл құжатты Ерте постклассикалық кезеңге (б.з. 900–1200) жатқызуға мүмкіндік береді. Дегенмен, кодекстегі астрономиялық және күнтізбелік ақпарат б.з. 731-ден 987 жылға дейінгі Классикалық кезең циклымен сәйкес келеді, яғни кодекс бұрынғы бір құжаттың көшірмесі болуы мүмкін. Париж кодексі 1832 жылы Париждің Корольдік кітапханасына қосылды және қазір Франция Ұлттық кітапханасының Париждегі Қолжазбалар бөлімінде «Мексикалық 386» каталогы бойынша сақталуда.
The Paris Codex is generally considered to have been painted in western Yucatán, probably at Mayapan. It has been tentatively dated to around 1450, in the Late Postclassic period (AD 1200–1525). More recently an earlier date of 1185 has been suggested, placing the document in the Early Postclassic (AD 900–1200). However, the astronomical and calendrical information within the codex are consistent with a Classic period cycle from AD 731 to 987 indicating that the codex may be a copy of a much earlier document. The Paris Codex was acquired by the Bibliothèque Royale of Paris in 1832 and is currently held at the Bibliothèque Nationale de France in Paris, in the Département des Manuscrits, catalogued as Mexicain 386.
Физикалық сипаттамалары
Кодекс ұзындығы – см, биіктігі – см болатын жолақтан тұрады, ол екі жағына сурет салынған 11 параққа бүктелген, барлығы 22 бет құрайды. Париж кодексі өте нашар сақталған, бірнеше бөліктерден тұрады; кодекстің әк жабыны шеттерінде күшті тозуға ұшыраған, нәтижесінде оның иероглифтері мен суреттері беттерінің орталық бөлігінен басқа жойылған.
The codex consists of a strip measuring long by high, folded into 11 sheets painted on both sides, forming 22 pages total. The Paris Codex is very poorly preserved, comprising a number of fragments; the lime plaster coating of the codex is badly eroded at the edges, resulting in the destruction of its hieroglyphs and images except in the center of its pages.
Мазмұны
Кодекстің мазмұны негізінен ритуалдық сипатта, ал кодекстің бір жағында он үш kʼatuns циклы үшін қамқоршы құдайлар мен байланысты ритуалдар бар (мая календарындағы 20 жылдық цикл). Бір фрагментте эклиптика бойымен астрономиялық белгілерді бейнелейтін жануарлар бар, соның ішінде сарышаян мен қабан; Маяның осы "зодиакасының" фрагменттері кодекстің екі бетіне суреттелген. Кейбір беттерінде латын әріптерімен жазылған түсініктемелер бар. Кодекстің бір жағында әр беттің жалпы форматы біркелкі, сол жағында тұрған, оң жағында отырған тұлға бейнеленген. Әрбір бетте циклдің соңғы күнін көрсететін күнді білдіретін сандық коэффициентпен біріктірілген ajaw күн белгісі бар. Құжаттың нашар сақталуына қарамастан, Париж кодексі жағдайында күндердің негізгі тізбегі kʼatun аяқталуына сәйкес келетінін көрсетуге жеткілікті мәтін сақталған, бұл мәтіндегі жоғалған күн белгілерінің кейбірін қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Отырған тұлғалардың әрқайсысы әр kʼatunның басқарушы құдайы екенін көрсететін жұлдыздық белгімен байланысты. Екі беттен тұратын жинақта tzolkʼinнің 260 күндік циклінің күндері көрсетілген, бұл цикл 52 жыл ішінде күннің жаңа жылының басталуына сәйкес келеді (Күндер тізбесі). Кодекстің соңғы екі бетінде "зодиак" деп аталатын он үш жануардың суреті бейнеленген.
The content of the codex is mainly ritual in nature, and one side of the codex contains the patron deities and associated rituals for a cycle of thirteen kʼatuns (a 20 year Maya calendrical cycle). One fragment contains animals that represent astronomical signs along the ecliptic including a scorpion and a peccary; fragments of this Maya "zodiac" are depicted on two pages of the codex. Some pages of the codex are marked with annotations made with Latin characters. On one side of the codex the general format of each page largely follows the same arrangement, with a standing figure on the left hand side and a seated figure on the right hand side. Each page also contains the ajaw day glyph combined with a numerical coefficient, in each case representing a date marking the final day of a calendrical cycle. In spite of the poor state of preservation of the document, enough text has survived to demonstrate that in the case of the Paris Codex, the main series of dates correspond to kʼatun endings, allowing for the reconstruction of some of the lost date glyphs in the text. The seated figures are each associated with a sidereal glyph indicating that they represent the ruling deity of each kʼatun. A set of two pages illustrates the days of the tzolkʼin 260 day cycle that correspond to the beginning of the solar year over a period of 52 years (a cycle of the Calendar Round). The final two pages of the codex depict a series of thirteen animals that represent the so called "zodiac".
Шығу тегі
Басқа екі қабылданған майя кодексімен (Дрезден кодексі және Мадрид кодексі) салыстыра қарағанда, бұл құжаттың да Юкатан аймағында жасалған болуы мүмкін. Брюс Лав кодекстің 11-бетіндегі сурет пен Майапан қаласындағы 1-стеланың ұқсастығын байқады; осыған сүйене отырып, кодекс 1450 жыл шамасында Майапанда жасалғанын болжады. Дегенмен, аталған стеланың тағы бір талдауы 1185 жылғы жазбаның бұрынғысын көрсетті, яғни күнтізбелік мәліметтер Лав ұсынғаннан ертерек катун циклына қатысты болуы мүмкін. Париж кодексіндегі астрономиялық және күнтізбелік ақпараттар 731 жылдан 987 жылға дейінгі классикалық кезең циклымен сәйкес келеді, бұл кодекс бұрынғы бір құжаттың көшірмесі болуы мүмкін екенін көрсетеді.
In common with the other two generally accepted Maya codices (the Dresden Codex and the Madrid Codex), the document is likely to have been created in Yucatán; Bruce Love noted the similarities between a scene on page 11 of the codex and Stela 1 at Mayapan; based on this he proposed that the codex was produced in Mayapan around 1450. However, further analysis of the stela in question suggests an earlier date of 1185 indicating that the calendrical information may refer to an earlier kʼatun cycle than the one suggested by Love. The astronomical and calendrical information within the Paris Codex are consistent with a Classic period cycle from AD 731 to 987 indicating that the codex may be a copy of a much earlier document.
Ашылу
Париж кодексі 1859 жылы Леон де Росни Париждегі Императорлық кітапхананың пеш бұрышындағы ескі қағаздар себетінен тапқанда жарыққа шықты. Кодекс бұрын, шамамен жиырма бес жылдай бұрын ғалымдар тарапынан қарастырылып, тізімделген, бірақ құжаттың Парижге қалай келгені белгісіз. Құжат Хуан Пио Перес жинаған майя колониялық құжаттарының жинағына жатқызылған деген жазбасы бар қағазбен бірге табылған.
The Paris Codex came to light in 1859 when Léon de Rosny found it in a basket of old papers in the corner of a chimney in the Bibliothèque Impériale in Paris. The codex had apparently been examined some twenty five years earlier by scholars and had been catalogued but it is not known how the document found its way to Paris. The document was found with a piece of paper attributing it to the collection of colonial Maya documents assembled by Juan Pío Pérez.