Кіріспе

Шахмат ойынындағы жылдам мат әдістерінің бірі – Легал тұзағы немесе Блэкберн тұзағы (Легал псевдоқұрбандығы және Легал мат деп те аталады) – шахматтың бастапқы комбинациясы. Егер қара түс құрбандықты қабылдаса, патшайымды құрбан ету арқылы үш жеңіл фигураның қатысуымен мат қойылады. Бұл тұзақ француз ойыншысы Сир де Легалдың атымен аталады. 19 ғасырдың соңында әлемнің үздік бес шахматшысының бірі болған британдық шебер Джозеф Генри Блэкберн осы тұзақты көп рет қолданған.

Табиғи қозғалыс реті

Тұзақ пайда болуының бірнеше жолы бар; төмендегісі Парижде өткен бірдей көрмедегі табиғи қозғалыс тізбесін көрсетеді. Францияның жетекші ойыншыларының бірі Андре Шерон, Жанлозға қарсы ақ түспен тұзақпен жеңіске жетті: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 d6 – Жартылай итальяндық ашылу. 4. Nc3 Bg4. Қара атты орталық үшін күресте тізгіндейді. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, бұл дұрыс идея, бірақ бұл қадамда тактикалық қате бар. 5. h3. Осы позицияда 5. Nxe5 ойналса, ақ патшайымды алуға болмайды (5…Bxd1), екі ходта матқа түсу қаупі бар. Ал 5. Nxe5 ақ атты (қайырған үшін) жеңіп, g4-тегі слонды қорғайды. Оның орнына, 5. h3 арқылы ақ слонға «сұрақ қояды», ол c8–h3 диагоналі бойынша шегінуі, атты ұстауы, ұсталуы керек, не болмаса, осы ойындағыдай, қауіпсіз емес алаңға көшуі керек. 5…Bh5 (диаграмма). Қара тізгінді сақтап қалғандай көрінеді, бірақ бұл кем дегенде бір пешканы жоғалтатын тактикалық қате (төменде қараңыз). Жақсырақ нұсқа – 5…Bxf3 (немесе 5…Bd7), слонды беріп, аққа ыңғайлы артықшылық беру, бірақ теңдікті сақтап тұру. 5…Be6 де мүмкін. 6. Nxe5. Тактикалық жолдан шығу. Ақ тізгінді елемей, патшайымын беріп қояды. Қараның ең дұрыс шешімі – 6…Nxe5 ойнау, онда 7. Qxh5 Nxc4 8. Qb5+ және 9. Qxc4 жалғасымен ақ бір пешкамен алда болады, бірақ қара әлі де ойынды жалғастыра алады. Егер қара патшайымды алса, ақ екі ходта мат жасайды: 6…Bxd1. Қателік, патшайымды жеңіп алу, бірақ ойынды жоғалту. Қара 6…Nxe5 немесе 6…dxe5 ойнауы керек еді, бұл туралы алдыңғы жазбада айтылған. 7. Bxf7+ Ke7 8. Nd5. Соңғы позиция – таза мат, яғни қара патшаның айналасындағы сегіз алаңның әрқайсысында патшаның сол жерге қозғалмауының бір себебі және патшаның қазіргі алаңда қалуының бір себебі бар.

Қарастырылатын мәселелер

Ойыншының ханышасын алуға мүмкіндік беретін, бірақ үш кіші фигурамен матқа әкелетін, бекітілген атты жылжыту арқылы туындайтын жұптасу үлгісі, көбінесе жаңа ойнаушылардың ойынында кездеседі, бірақ шеберлер мұндай қадамға түспейді. Бьерке (Spillet i mitt liv) еңбегінде айтылғандай, Легаль тұзағы көптеген салмақсыз ойыншыларды алдап келген. Бір автор: "Блэкберн жыл сайынғы турларында оны жүздеген рет қолданды" деп жазады.