Кіріспе

Джон Росстің 1996 жылғы романы

«Жоспарланбаған салдар» – Джон Росстің 1996 жылы «Accurate Press» баспасында жарық көрген романы. Оқиға 20 ғасырдың басынан 1990-шы жылдардың соңына дейін АҚШ-тағы қару мәдениетінің, қару құқығының және қаруды бақылаудың тарихын баяндайды. Бұл көркем шығарма болғамен, оқиғада тарихи фактілер, соның ішінде екіншілік рөлдерде ойнайтын тарихи тұлғалар көптеп кездеседі. Басты кейіпкер, автор сияқты, спорттық атумен жақын араласады; сондықтан қару-жараққа қатысты егжей-тегжейлі, күрделі фактілер, деректер мен түсіндірмелер сюжеттің дамуын қамтамасыз етеді. Мұқабасында Әділет қызының ATF агентінен шабуылға ұшыраған суреті бейнеленген. «The New York Times Sunday Book Review» журналы бұл кітапты 2013 жылы басылымнан шыққан, іздестіріліп жүрген кітаптардың бірі деп атады.

Түсіндірме

Оқиға АҚШ-тың қару-жарақ бақылауына қатысты бірнеше маңызды заңдар мен ережелердің қабылдануы мен одан кейінгі күтпеген салдарларына негізделген: 1934 жылғы Ұлттық қару-жарақ туралы заң, 1968 жылғы қару-жарақ бақылау туралы заң, 1986 жылғы қару иелерін қорғау туралы заң, 1989 жылы президенттік жарлықпен бекітілген шабуылдық қарулардың импортына тыйым салу және 1994 жылғы Федералды шабуылдық қаруларға тыйым салу. Кітаптың басындағы «Автордың ескертуі – Ескертпе және жауапкершіліктен бас тарту» атты бөлімінде айтылған тезис, егер басқыншы аймақ жеткілікті үлкен болса және басқыншы мемлекеттен мәдени жағынан ерекшеленсе, онда басқыншы үкімет тарапынан қысым көрсету көтеріліске әкеледі, ал көтерілісшілер өте қарапайым технологияларды қолданса, оны жеңу мүмкін емес.

Тұлғалар

Генри Боуман – басты кейіпкер, бірақ оқиға 1906 жылы, Боуманның 1953 жылғы 10 қаңтарда дүниеге келгеніне дейін басталады. Оқиға негізінен оның қырық жастағы кезіндегі көзқарасынан баяндалады. Боуман Миссури штатының Сент-Луис қаласының маңында өседі, оқиғаның көп бөлігі осы жерде өтеді. Ол геолог, өздігінен оқ атуды үйренген, қару-жарақ, оқ-дәрі және өзін-өзі қорғау саласындағы сарапшы, сонымен қатар ұшқыш. Боуман Сент-Луис, Миссури астанасының жанындағы ауылдық жерде тұрады. Оның жерінде Боуман ойын-сауық үшін пайдаланатын тасталған тас карьері бар. Роман барысында Боуман жоғары жылдамдықта жүруді ұнатады және өнімді автомобильдерге ие болады. Романның бір бөлігінде ол өзінің «hot rod» GMC жүк көлігін бәсекелес Porsche-ге қарсы жарысады және жеңіске жетеді. Боуманның роман ішінде әртүрлі мақсаттар үшін пайдаланатын бірнеше жалған жеке басы бар. Боуман тәжірибелі парашютші.

Уолтер «Блэккоут» Боуман – Генридің әкесі. Білікті ұшқыш және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің офицері, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 437 әскери-теңіз авиаторын даярлап, лейтенант-командир званиесімен зейнетке шықты. Ол жас Боуманның оқуға құштар, жауапты және ойлы жағын көрсетеді. Автор аға Боуманның өзінің әкесінен үлгі алғанын айтқан.

Макс Коллинз – Боуманның ағасы. Ол өмірден үлкен тұлға ретінде бейнеленген, шебер мерген, кәсіби құмар ойыншы және әйелдермен қарым-қатынаста шебер. Ол D күні әуеде десанттық әскерде қызмет еткен және снайперлік мылтығымен жауынгерлік ұрыста неміс офицерін өлтірген. Роман барысында, 1960-шы жылдардағы Невададағы ату жарысында ол сіңілісі Генридің ату қабілетіне 10 000 доллар тікелей тікелей ұтып алады. Ол жас Генри Боуманның еріншектігін, спонтандылығын және агрессивтілігін көрсетеді. Автор Коллинстің өзінің ағасынан үлгі алғанын айтқан.

Ирвин Манн – Холокосттан және Варшава геттосынан аман қалған, Варшава геттосының көтерілісіне белсенді қатысқан. Оның оқиғаға кіруі қарапайым азаматтардың қысымшы үкіметке қарсы қару қолдануын зерттеуге мүмкіндік береді және нацистік қаруды бақылау шараларын американдық қаруды бақылау шараларымен байланыстырады.

Рей Джонсон – Нью-Йорк қаласының адвокаты, бастапқыда Колорадо штатының Аспен қаласынан шыққан, 1963 жылы Африкаға көшіп келіп, үлкен ойын сафариіне жетекшілік етеді. 1994 жылы АҚШ-қа оралуы оның болмаған кезінде қабылданған заңдар мен жарлықтардың салдарынан АҚШ-тағы қару иелерінің бостандықтарының қаншалықты шектелгенін көрсетеді. Әуежайда кеден қызметкерлері шамамен 40 000 АҚШ доллары тұратын ағылшындық қос мылтықты, бельгиялық FN FAL жартылай автоматты мылтықты, Smith & Wesson 2" Шефтің арнайы револьверін және леопард терісінен жасалған шапкесін тәркілеуге тырысады. Рей досы Генриге телефон шалады, ал Генри кеденде жұмыс істейтін досының көмегін сұрайды. Рейге қаруын алып кетуге рұқсат беріледі және ол АҚШ-қа кіреді.

Аллен Кейн – Генридің өмір бойы досы, ірі машиналық мылтық сатушысы. Роман сюжетінде маңызды өзгеріс Генридің жемқор ATF агенттерін Алленді, өзін және тағы бір қару сатушыны айыптағанын байқағанда болады. Аллен романның көп бөлігінде Генриге көмектеседі және оны сүйемелдейді.

Синди Касуэлл – балалық шақта зорлық-зомбылық пен ұйымдасқан қылмыс құрбаны, еркіндік күресінде маңызды рөл атқарады. Ол Миссури штатының Ролла қаласынан шыққан. Ол Чикаго, Иллинойс қаласына сапар барысында мафияның қарақшылары тарапынан ұрланып, мафия басшылары мен көшбасшылары үшін секс құлына айналады. Бірнеше жылдан кейін ол қашып, Генри Боуманмен Анонимді алкоголиктер клубында кездеседі. Роман барысында ол қаруды бақылауды қолдайтын және үкіметтің ықпалын күшейтуді көздейтін саясаткерлер мен заң шығарушыларды өлтіреді. Автор бұл кейіпкерді жасағаны үшін «жасөсперімнің қиялы» деп сынға ұшыраған. Роман жазылғаннан кейін он жыл өткен соң, Росс Тамми Чапменмен танысты, оның ерте өмірі Касуэллдің өміріне ұқсас. Росс пен Чапмен қазір Сент-Луис қаласында бірге тұрады.

Сюжет

Романның басты кейіпкері Генри Боуман, атыс қаруын қолдануда ерте дағды көрсетеді және уақыты болған сайын жаттығулар жасап тұрады. Әкесінің ынталандыруымен, ол әсерлі қару-жарақ коллекциясын жинап, шағын ұшақтарды жүргізуде мол тәжірибе алады. Колледж кезінде Боуманды ауылдық топ тонап, сақадақтап, зорлайды. Оқиға оны терең күйзеліске ұшыратып, бір кездері алкоголизмге шалдықтырады. Индианаполистегі қару-жарақ көрмесінде досы Аллен Кейнмен бірге болғанда, Боуман Алкоголь, темекі, атыс қарулары және жарылғыш заттар бюросының (ATF) агенті Уилсон Блэрді жазғытқыштай қылып ұятқа қалдырады. Блэрдің бірі қару сатушыны алдап, тұзаққа түсіруге тырысқан. Блэр бұл оқиғаны жеке өзіне ренжіп, ATF директорының қолдауымен кек алу жоспарын құра бастайды. Бірнеше жылдан кейін Блэр және ATF-тың төменгі шендегі агенттері Генри мен оның достарын террорист, контрабандист және жалған ақша жасаушы ретінде көрсетуді жоспарлайды. Олар ер адамдар демалысқа кеткен кезде «дәлелдерді» жасыруды көздейді. Бірақ Блэрдың білмейтіні, Боуман жұмыстық міндеттемелеріне байланысты соңғы сәтте сапарынан бас тартады және агенттер келгенде досының жеріне жетеді. Боуман агенттерді қарақшылар деп ойлап, олармен атысқа түседі, барлығын өлтіреді немесе тұтқынға алады, соның ішінде рейдтің шындығын біледі. Боуман өмірінің өзгеретінін түсінеді. Ол Блэрді өзінің заңсыз іс-әрекеттерін бейнежазбаға түсіріп мойындауға мәжбүр етеді, Блэрді өлтіреді және агенттердің бар екенін көрсететін барлық сот-медициналық дәлелдерді жояды. Содан кейін ол Блэрдың қалған қол астындағыларын іздеп тауып, өлтіреді. Боуман мен оның жақын достары бүкіл ел бойынша ATF агенттерін жүйелі түрде өлтіре бастайды – Боуман оларды азаматтардың конституциялық құқықтарын бұзушы және үкіметтік билікті теріс пайдаланушы деп санайды, сондай-ақ конституцияға қайшы келетін қаруды бақылау заңдарын қолдаған саясаткерлерді де өлтіреді. Сонымен қатар Боуман Блэрдың бейнежазбасын CNN-ге жібереді, онда Блэр мен оның серіктері ойларын өзгертіп, жасағандарының дұрыс емес екенін түсініп, енді басқа ATF агенттерін өлтіруге бел буғандарын мәлімдейді. Блэр мен оның серіктерін ұстауға ұлттық іздеу жүргізіліп жатқанда, Боуман адамдарды өлтіруді жалғастырады. Ақырында, ATF және FBI осы өлтірулерге жауаптыларды анықтап таба алмағандықтан, АҚШ Президенті конституцияға қайшы келетін заңдарды, соның ішінде 1934 жылғы Ұлттық қару-жарақ туралы заңды және 1968 жылғы қаруды бақылау туралы заңды жою ниетін білдіретін халыққа үндеу жасауға мәжбүр болады.

Қабылдау

Роман төрттен астам басылыммен 60 000 данадан астам сатылды. Бірнеше жыл бойы басылымнан тускеннен кейін, 2013 жылдың маусым айында жұмсақ мұқабалы басылымы қайта жарық көрді. Автордың веб-сайтында ол бастапқыда 2006 жылы жарық көруге жоспарланған, қысқаша жалғасын жазуда екені хабарланды. Дегенмен, бұл жалғасы әлі шығарылмады.

Тимоти Маквей туралы дау

Тимоти Маквей Оклахома қаласындағы жарылыс ісі бойынша сотталуын күтіп отырғанда романды оқыды. Ол кітапқа жағымды пікір білдірді және егер ол бірнеше жыл бұрын жарық көрген болса, федералды ғимаратты жарудың орнына, үкіметке қарсы тозу соғысында снайперлік шабуылдарды қолдануды қырағылықпен қарастыратынын айтты: Егер адамдар «Тернердің күнделіктері» менің Киелі кітабым десе, «Күтпеген салдарлар» менің Жаңа өсиетім болар еді. Мен «Күтпеген салдарлар» кітабын жақсырақ деп санаймын. Егер мен оны бірінші оқығанда, менің барлық жоспарымды өзгерте алатын еді.