Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Brassica rapa – әр түрлі кеңінен өсірілетін пішінде өсетін өсімдік түрі, оның ішінде репа (тамыр жемісі); Коматсуна, напа кәбісі, бомдонг, бок чой және рапини. Brassica rapa subsp. oleifera – майлы дақыл, ол көптеген атаулармен белгілі, соның ішінде рапс, далалық горчица, құс рапсы және кеблок. "Рапс майы" термині – Brassica тұқымдастарынан алынған майды білдіретін жалпы атау. Аз эрука қышқылы бар, Канадада жақсартылған сорттардың тұқымдарынан жасалған тағамдық май "канола майы" деп аталады, ал тағамдық емес май "ко́лза майы" деп аталады.
Brassica rapa is a plant species growing in various widely cultivated forms including the turnip (a root vegetable); Komatsuna, napa cabbage, bomdong, bok choy, and rapini. Brassica rapa subsp. oleifera is an oilseed which has many common names, including rape, field mustard, bird's rape, and keblock. The term rapeseed oil is a general term for oil from Brassica species. Food grade oil made from the seed of low erucic acid Canadian developed strains is also called canola oil, while non food oil is called colza oil.
Тарих
B. rapa-ның географиялық шығу тегі және қазірге дейін сақталған жабайы туыстарының анықталуы қиын болды, себебі ол адамдар тарапынан көптеген көкөніс түрлеріне өңделді, қазір әлемнің көп бөлігінде кездеседі және жабайы өсімдік ретінде бірнеше рет табиғатқа қайта оралды. 400-ден астам өсірілген және жабайы B. rapa-ның генетикалық тізбектерін зерттеу, сондай-ақ экологиялық модельдеу оның күрделі тарихы туралы қосымша мәліметтер берді. Олардың нәтижесінде, B. rapa-ның ататегі шамамен 4000-6000 жыл бұрын Орталық Азиядағы Хиндукуш аймағында пайда болған және үш хромосома жиынтығына ие болғандығы анықталды. Бұл пішін, дәм және өсу талаптарының әртүрлілігіне қажетті генетикалық мүмкіндіктерді қамтамасыз етті. Өсіру арқасында бүгінгі көкөністер мен майлы дақылдар пайда болды, олардың барлығы екі хромосома жиынтығымен ерекшеленеді. Brassica rapa-ның майлы тұқымдық (oleifera) түрі Жерорта теңізінен Үндістанға дейін б.з.д. 2000 жылға дейін бірнеше рет өсірілген болуы мүмкін. Ал тамаққа жарамды репа алғаш рет Солтүстік Еуропада өсірілген, және ежелгі Римде маңызды тағам болған.
The origin of B. rapa, both geographically and any surviving wild relatives, has been difficult to identify because it has been developed by humans into many types of vegetables, is now found in most parts of the world, and has returned to the wild many times as a feral plant. A study of genetic sequences from over 400 domesticated and feral B. rapa individuals, along with environmental modelling, has provided more information about the complex history. These indicate that the ancestral B. rapa probably originated 4000 to 6000 years ago in the Hindu Kush area of Central Asia, and had three sets of chromosomes. This provided the genetic potential for a diversity of form, flavour and growth requirements. Domestication has produced modern vegetables and oil seed crops, all with two sets of chromosomes. Oilseed subspecies (oleifera) of Brassica rapa may have been domesticated several times from the Mediterranean to India, starting as early as 2000 BC. Edible turnips were possibly first cultivated in northern Europe, and were an important food in ancient Rome.
Қолданылуы
Көптеген көбелектер, оның ішінде кішкентай ақ көбелек, B. rapa гүлдерінен қоректенеді және оларды тозаңдандырады. Жас жапырақтары тамаша жасыл жеміс саналады және оны шикі жеуге болады; ересек жапырақтары пісірілген күйінде дәмдірек. Түйір тамыры мен тұқымдарын да шикі жеуге болады, бірақ соңғысында кейбір адамдарда тітіркену тудыруы мүмкін май бар.
Many butterflies, including the small white, feed from and pollinate the B. rapa flowers. The young leaves are considered an excellent leaf vegetable and can be eaten raw; older leaves are better cooked. The taproot and seeds can also be eaten raw, although the latter contains an oil which may cause irritation for some people.