Кіріспе

Неміс туған израильдік ортодоксал раввин, раввин және Танах сарапшысы Мордехай Брюер (14 мамыр 1921 – 24 ақпан 2007) – неміс туған израильдік ортодоксал раввин. Ол Танах (Еврей Библиясы) бойынша, әсіресе Алеппо кодексінің мәтіні бойынша әлемдегі жетекші сарапшылардың бірі болды. Оның туысы – тарихшы Мордехай Брюер. Брюер раввин Самсон Рафаэль Хирштің шөбересі болған.

Өмірбаян

Мордехай Брейер 1921 жылы Самсон мен Эльза Лия Брейердің отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі раввин доктор Соломон Брейер, раввин Самсон Рафаэль Хирштің күйеу баласы болған. Мордехай әлі кішкентай болғанда анасы қайтыс болды, сосын әкесі Агата Джейделге үйленді. Он екі жасында ол отбасымен сол кездегі Британдық Палестинаға көшіп кетті. Ол Хеброн ешивасында және Кол Тора ешивасында білім алды. 1947 жылдан бастап Израильдегі бірнеше ешиваларда және мектептерде Танах пәнін оқытты, мысалы, Хар Эцион ешивасында. 1999 жылы ол түпнұсқа раввиндік әдебиет саласындағы еңбегі үшін Израиль мемлекеттік сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Иерусалимдегі Еврей университетінен құрметті доктор ғылымының дәрежесін алды.

Әдеби еңбектері

Брюердің пікірінше, Танахтың тек бір ғана дұрыс мәтіні бар еді; осы авторлы басылымнан кез келген ауытқулар қате саналды. Брюердің Танахтың дұрыс мәтіні мен жазу белгілерін анықтауға қатысты көзқарасы бастапқыда бірнеше ерте қолжазбаларға (және Микраот Гедолоттың Венеция басылымына) және олардың масореттік жазбаларына, сондай-ақ Вольф Хайденхайм мен Минхат Шайдың (рабби Соломон Норзи) түсіндірмелеріне негізделді. Кейін ол Алеппо кодексіне (X ғасыр) қол жеткізіп, оның өзінің жұмысымен дерлік толық сәйкес келетінін, тек бір ғана дұрыс басылым бар деген тұжырымын нығайтқанын анықтады. Оның басылымы алғаш рет Моссад Харав Кук Da'at Mikra сериясында және жеке том ретінде жарияланды. 1998 және 2001 жылдары әртүрлі баспагерлер қайта басып шығарды. Соңғысы – қазіргі Танахтың басылымы, ол Кетер Йерушалайим (כתר ירושלים) деп аталады. Ол графикалық тұрғыдан Алеппо кодексіне негізделген және қазір Иерусалимдегі Еврей университетінің және Израиль Кнессетінің ресми Танахы болып табылады. Ол "Шитат Хабехинот" ("аспектік тәсілді") әзірлегенімен танымал, бұл тәсіл Киелі кітап мәтініндегі әртүрлі стильдер мен ішкі шиеленістер Құдайдың немесе Тораның әртүрлі "дауыстарын" көрсетеді, оларды өздерінің ерекшелігін жоғалтпай біріктіру мүмкін емес. Брюердің сөзіне қарағанда, Құдай Тораны "әрқайсысы шындық құрайтын көптеген тұрғыдан жазған, себебі тек осындай шындықтардың үйлесімдігі ғана толық шындықты көрсетеді". Егер осы тәсіл қолданылса, ол Тораның бірнеше авторлармен жазылғанын дәлелдейтін құжаттамалық гипотезаға баламалы көзқарас ұсынады. Екі томдық "Пиркей Моадот" (1986) кітабында Брюер жиырма сегіз тақырыпты талқылайды, көбінесе Шаббат, Песах, Шавуот және Ханука сияқты мерекелерге қатысты. Эсселердің көпшілігі Киелі кітап мәтінінің (жазба заңның) қарапайым түсінігіне, яғни пешатқа бағытталған және оның халахамен, яғни раввиндік заңмен қалай сәйкес келетінін түсіндіруге тырысады. Кейбір эсселерде ауызша заң мәселелері де қарастырылады. Мысалы, Песахқа арналған эсселерінің бірінде ол ғибадатхана қирағаннан кейін Песах Седерінің реті қалай және неге өзгергенін талқылайды. Алғашында, Песах құрбаны кидуштан кейін және бірінші шарап тостағаннан соң желінетін. Ол Седердің қазіргі Хаггадада қалай және неге көрсетілгенін түсіндіреді. Кіріспеде ол Киелі кітап мәтінінің пешатын анықтау әдістемесін баяндайды және бұл әдісті бірнеше эссесінде көрсетеді. Ол тағы бес еңбек жазды: бірі Алеппо кодексіне, тағы бірі Тамей Хамикраға, Пиркей Берешит, Пиркей Микраот және Пиркей Есаяхуға арналған. Брюер өзінің туысы Мордехай Брюермен бірге Самсон Рафаэль Хирштің неміс тілінде жазылған Пятикнигаға түсініктемесін еврей тіліне аударды.

Марапаттар

1984 жылы Брюерге еврей ой-пікірі үшін Бялик сыйлығы табысталды. 1999 жылы ол Израиль сыйлығымен марапатталды, Раббилік әдебиет және түпнұсқа Тораны зерттеу саласындағы еңбектері үшін.