Кіріспе

Абайсыздық салдарынан туындаған зиянды өтеу туралы маңызды сот ісі, күтім міндетін бұзудың критерийлеріне қатысты, алдыңғы іс Overseas Tankship (UK) Ltd v The Miller Steamship Co немесе Wagon Mound (No. 2) – абайсыздықтан туындаған зиянды өтеуде күтім міндетін бұзудың критерийлерін қарастыратын маңызды сот ісі. Лордтар кеңесінің сот комитеті, ықтимал зиянның ауқымы соншалықты үлкен болған жағдайда, ақылға қонымды адам одан сақтанады (дағдының пайда болу ықтималдығы өте төмен болса да) зиянды өтеуге болатынына шешім шығарды. Wagon Mound (No. 2) ісін алдыңғы іс Overseas Tankship (UK) Ltd v Morts Dock and Engineering Co Ltd немесе Wagon Mound (No. 1) ісімен шатастырмау керек, ол өтемақылық зиянды шектеу үшін себеп-салдарлық байланыс ережесі ретінде алыс қашықтықты енгізді.

Фактілер

Overseas Tankship компаниясы Сиднейдегі Морт догында бункерлік мұнай қабылдап жатқан "Вагон Маунд" атты жүк кемесін жалдады. "Вагон Маунд" кемесінің инженерлерінің салғысынан мұнайдың көп мөлшері су бетіне төгіліп кетті. Бірнеше сағаттан кейін мұнай ағысып, жақын жерде жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқан Miller Steamship Co компаниясына тиесілі екі кемеге жетті. Дәнекерлеушілерден шыққан ұшқындар төгілген мұнайды тұтандырып, үш кемені де жойды. Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы Сотындағы сотта судья Уолш төмендегілерді анықтады: 1) "Вагон Маунд" кемесінің қызметкерлері мұнайдың суда тұтанғанын өте қиын, бірақ мүмкін емес деп есептеді; 2) судағы мұнайдың тұтануы өте сирек кездеседі; 3) мұндай жағдай тек ерекше жағдайларда ғана орын алуы мүмкін. Судья Уолш Overseas Tankship компаниясының немқұрайлылыққа жауапты емес екенін, бірақ мұнайдың көп мөлшері халыққа зиян келтіретін жағдай екенін және Overseas Tankship компаниясы зиянды өтеуге міндетті екенін шешті. Overseas Tankship компаниясы зияндылық туралы үкімге тікелей шағымдануға рұқсат алды, ал Miller Steamship Co компаниясы немқұрайлылық туралы үкімге шағымдануға рұқсат алды.

Үкім

Құпия кеңес апелляциялық шағымды да, қарсы шағымды да қабылдады. Егер Miller Steamship кемелеріне келтірілген зиянның туындауы болжамсыз болса, зиянның тікелей нәтижесі болуы жеткіліксіз деп олар шешім шығарды. Әсер етуге қатысты, Құпия кеңес кеме инженерінің орнындағы ақылға қонымды адам өрт қаупін білуі тиіс екенін айтты. Өрттен туындауы мүмкін зиянның ауырлығы соншалықты зор болғандықтан, өрт шығу ықтималдығы немесе қаупі төмен болған жағдайда да, майды төгуге рұқсат беруге ешқандай себеп болмады. Кеңес мәлімдеді, ақылға қонымды адам мұндай үлкен қауіп-қатерді тек қана себеп болған жағдайда ғана елемейді, мысалы, егер бұл өте қымбатқа түсетін болса. Лорд Рид 718–719 беттерде былай деді:

"Нақты қауіп" деген сөздер зиянның алыстау талабын білдіреді, бірақ болжамдылық сынағы нақты қауіпке байланысты емес. Шын мәнінде, сынақ инженер өрттің туындауын, яғни осы салдарын болжауы керек пе деген сұраққа жауап беруге байланысты.

Маңыздылығы

Бұл тәуекелдің мөлшері мен қауіптілігі арасындағы тепе-теңдік идеясы, АҚШ-тағы «Carroll Towing Co.» ісінде (159 F.2d 169, 2-ші апелляциялық округі, 1947 жыл) заңдық себеп-салдар туралы ұсынған Learned Hand-тің пікіріне ұқсас. Мұндай мәселені қарастыру кейбір мамандарға «Құқық және экономика» бағытындағы дәстүрлі пікірлерге сай келіп, оны әдетте американдық судья Ричард Познер ұсынады деп ой түйді. Алайда, бұл шешімді белгілі азаматтық құқық ғалымы Леон А. Грин «көре алу концепциясын артық жүктегені» үшін қатаң сынаған.