Кіріспе

Өнімдерді тарту үшін қолданылатын термин. Арнайы басылым, шектеулі басылым және делюкс басылым немесе коллекционерлік басылым сияқты түрлері әртүрлі өнімдерді тарту мақсатында қолданылады. Бастапқыда бұл кітаптар, гравюралар, жазылған музыка, фильмдер және бейне ойындар сияқты өнерге қатысты жарияланған өнімдерге қатысты болса, қазір киім, автомобильдер, құрылыс шараптары мен виски сияқты өнімдерді де қамтиды. Шектеулі басылымдардың шығарылған даналарының саны шектеулі, бірақ іс жүзінде бұл сан өте аз немесе өте көп болуы мүмкін. Судзуки (2008) шектеулі басылым өнімдерін "компаниялардың белгілі бір кезеңге, көлемге, аймаққа немесе тарату арнасына қолжетімділігін шектеу арқасында алу қиын болатын жағдайда сатылатын" деп анықтайды. Арнайы басылымға қосымша материал қосылғанын білдіреді. Бұл термин DVD фильмдерін шығару кезінде жиі қолданылады, көбінесе "арнайы" деп аталатын басылым шығарылған жалғыз нұсқа болып табылады.

Жинақтаушы басылымы

Коллекционерлік басылым – арнайы және шектеулі шығарылым өнімдерінің тағы бір атауы болуы мүмкін, оларда стандартты нұсқаларда жоқ қосымша мүмкіндіктер немесе заттар бар. Кітаптарға қатысты, коллекционерлік басылымдар арнайы, шектеулі және нөмірленген кітаптарды білдіруі мүмкін, кейде қолмен тілінген, суретшінің қолы қойылған, оның жұмысынан тікелей жасалған және оның қадағалауымен басылған бір немесе бірнеше түпнұсқа туындылар немесе гравюраларды қамтиды. Осы қосымша мүмкіндіктер немесе заттар қандай болмасын, олар осы өнімдерді коллекциялайтындар үшін қосымша құндылыққа ие болуы керек.

Дискілі өнімдер

Популярлы мәдениет маркетингте Арнайы, Делюкс, кеңейтілген және шектеулі нұсқаларды кеңінен қолданады, фильмдердің DVD-лерінің, музыканың және бейне ойындардың кейіннен жақсартылған нұсқаларын шығарады. Компаниялар тұтынушыларға бірнеше рет бірдей өнімдерді сату үшін арнайы басылымдарды және кезең-кезеңмен жақсартуларды жиі пайдаланады. Мұны «Титаник» фильмінің 10 жылдық шығарылымында көруге болады, ол бұрынғы арнайы коллекционерлік басылымның алғашқы екі дискісінен тұрады, бірақ жаңа қаптамамен, сондай-ақ Боб Марлидің «Exodus» альбомының 30 жылдық шығарылымында, ол түпнұсқа альбоммен бірдей мазмұнға ие, бірақ жаңа қаптамада. Көптеген жағдайларда, сәтті фильмдердің шығарылымында олардың саны шектеулі болған заттар жасалған. Бұл «шектеулі басылымдар» әдетте фильмнің ең жақсы DVD нұсқасын және қосымша заттарды қамтитын жиынтықта ұсынылады, кейде бұл заттар тек шектеулі басылымда ғана қол жетімді болады. Осылай белгіленген заттар көбінесе (бірақ әрдайым емес) қысқа мерзімге және стандартты басылымдарға қарағанда аз тілеуде шығарылады, өнімге сирек кездесетін сезімді күшейту үшін өнімге нөмір (мысалы, «20000-нан 13055») басылады, себебі компания одан артық өндірмейтінін хабарлайды. Мұндай заттар ерекше дизайнмен қаптамаланған жиынтықта да болуы мүмкін. DVD-лердің табысқа ие болуымен бірге, фильмдердің арнайы нұсқалары (фильмдердің DVD-лерінің арнайы нұсқаларының орнына) да кең таралды. Бұл директорлық кесу түсінігімен (маркетингтік терминологияның тағы бір ұзаққа созылған инфляциясы) ұқсастықтарды бөліседі. Бұл әдетте фильмдегі қосымша материалдарды қамтиды. Материал түпкілікті монтаждан алынып тасталған түсірілімдер немесе жаңадан цифрлық түрде жасалған, аралыққа енгізілген контент болуы мүмкін. Нағыз директорлық кесулерден айырмашылығы, режиссерлер мұндай жобаларға қатыспауы мүмкін, мысалы, «Супермен II: Ричард Доннер кесуінде» Ричард Доннер жаңа нұсқаны жасауға көмектеспеді, тек материалды ұсынды. «Доктор Ху» телефильмінің «Бес дәрігер» атты эпизоды 1999 жылы DVD-де алғаш рет шығарылған кезде, түрлі өзгерістердің арасында өңделді және қайта монтаждалды, нәтижесінде «Арнайы басылым» жасалды.

Шектелген басылымдар

Шекілген басылымдар, сондай-ақ LEs деп те аталады, 19-шы ғасырдан бастап гравюра өнерінде қалыпты жағдайға келді. Басылым санының шектелуі маңызды, өйткені көптеген дәстүрлі гравюра техникалары тек шектеулі санда ең жақсы сапалы басылымдарды ғана шығара алады. Мысалы, сусымал сия техникасында бұл сан он немесе жиырмаға дейін болуы мүмкін, бірақ көбінесе жүздеген басылымдар шығарылады. Мыңнан астам басылымдар түпнұсқа гравюралар үшін қатал өнер нарығында күмәнді саналады, тіпті көптеген техникаларда сапа төмендемейді. 500-ден асатын басылымдар көбінесе картиналардың көшірмелері болып табылады, олардың құны айтарлықтай төмен, бірақ кейбір заманауи техникалар бұл дәстүрлі айырмашылықты жояды. Басқа салалардағыдай, осы ұғымды қолдану көбінесе маркетингтік қажеттіліктермен анықталады және нарықтың кейбір бөліктерінде дұрыс пайдаланылмады. Атап айтқанда, түпнұсқа басылымның фотосуреттерінен жасалған литографиялық, фотогравюралық, ротогравюралық және гиклейлік көшірмелер, инвестициялық құндылығы шамалы, көбінесе осындай құндылығы бар екенін көрсететін шектеулі басылымда шығарылады. Бұл суретшінің түпнұсқа басылымдарынан ерекшеленуі керек, олар суретшінің жұмысынан тікелей және оның қадағалауымен мұқият шығарылады.

Тұтынушыларды қорғау

Ұлыбритания мен Жаңа Зеландияда Fine Art Trade Guild шектеулі басылымдардың сапасын және тексерілуін қамтамасыз етеді, оларға қатысты барлық процестер мен аспектілер үшін қатаң басқарылатын ережелерді қолданады. АҚШ-та шектеулі басылымдар штаттық тұтынушыларды қорғау заңдарымен реттеледі. Калифорния 1971 жылғы «Калифорния баспа заңы» арқылы шектеулі басылымдағы көркем өнер баспаларын сатуды реттейтін алғашқы штат болды. Кейін Иллинойс штаты Калифорния заңын кеңейтті. Заңға сәйкес, сурет сатушылар, суретшілер немесе аукциондық үйлер болашақ сатып алушыларға баспаның сипаты, басылған баспалар мен басылымдардың саны (HC басылымдарын қоса алғанда) және суретшінің баспаны жасауға қатысқандығы (болған жағдайда) туралы ақпарат беруге міндетті. Заңды бұзу үшін жаза қарапайым өтемақыдан бастап, қасақана бұзу жағдайында үш еселенген залап төлеуге дейін жетеді. Заңды бұзған тұлғалар сот шығындарына, іс жүргізу шығындарына және адвокаттық гонорарға жауапты болады. Заң 100 доллардан астам құны бар (рамды қоспағанда) өнер туындыларына қолданылады. Қайырымдылық ұйымдары заңның осы ережесінен босатылған. Сотқа шағымдану мерзімі бұзушылық анықталғаннан бастап бір жылды құрайды, егер бұзушылық сатудан үш жыл ішінде анықталмаса, сатып алушының құқықтары жойылады. Шектелген басылым әдетте суретшінің қолымен қолтаңбаланып, қарындашпен нөмірленеді, мысалы: 14/100. Бірінші сан – баспаның нөмірі, ал екінші сан – суретшінің осы суреттен басып шығаратын басылымдардың жалпы саны. Екінші сан неғұрлым төмен болса, шектеулі басылымдардың құны мен коллекциялық құндылығы соғұрлым жоғары болады. Сондай-ақ, суретшінің «дәлелдемелері» де аз ғана саны қол қойылған және «AP», «Proof» т.б. белгіленген түрінде шығарылуы мүмкін. Біреуге сыйға берілген немесе сатуға жарамсыз себептерге байланысты баспалар «H. C.» немесе «H/C» деп белгіленеді, яғни «hors de commerce» – саудаға арналмаған.

Музыка

Музыкалық альбомдар тұрғысынан алғанда, "делюкс басылым" термині альбомның қайта шығарылуын білдіреді, әдетте бастапқы шығарылымынан кейін белгілі бір уақыт өткен соң, альбоммен байланысты қосымша материалдармен толықтырылады. 2000 жылдардан бастап делюкс басылым стандартты басылыммен бірдей уақытта шығуы жиі кездесетін жағдайға айналды. Делюкс басылымға көбінесе келесілердің бірі немесе барлығы кіруі мүмкін: қосымша тректер; альбом тректерінің демо-жазбалары; альбом тректерінің тікелей орындалу жазбалары; альбом тректерінің басқаша нұсқалары, микстері немесе өңдеулері; альбом синглдерінің альбомға енбеген B-жақтары; музыкалық бейнелерді қоса алғанда, DVD мазмұны. Мұндай басылымдар көбінесе жаңа мазмұны екінші дискте орналасқан күйі қайта жинақталады және көбіне қосымша мәліметтермен жабдықталады. Сонымен қатар, кейбір альбомдар бастапқыда екі нұсқада шығарылады: әдеттегі сауда нұсқасы және ерекше дизайндағы "арнайы" немесе "шешілген" нұсқасы, көбінесе қосымша дискі, бейне DVD немесе кеңейтілген мәліметтер кірістірілген қатты мұқабалы кітап сияқты материалдармен бірге. Әдетте, арнайы жиынтық тек алғашқы басылымда немесе белгілі бір мөлшерде шығарылады, ал кейбіреулері тек бір сауда желісінде ғана сатылады. Бұл кеңейтілген қайта шығарылымнан өзгеше, себебі олар әдетте кеңінен және ұзақ мерзімге қолжетімді болады.

Сүтін сүту

Сүтін сауу немесе екі реттен ақы алу – дегеніміз, бір өнімнің (әдетте CD, DVD немесе Blu-ray) бірнеше нұсқасын бірдей немесе әртүрлі уақытта шығару арқылы тұтынушыларды бірнеше нұсқаны сатып алуға итермелеу тәжірибесі. Мұндай нұсқалар, мысалы, арнайы басылым, режиссерлік кесу, толық жинақ немесе коллекционерлік басылым болуы мүмкін, кейде олардың әртүрлі мүмкіндіктері немесе қосымша материалдары болады. Тұтынушы, қосымша мүмкіндіктер немесе мазмұн үшін, бұрыннан бар өнімге ұқсас өнімге ақы төлеуге тұрарлық деп ойлап, бірнеше нұсқаны сатып алуға көндірілуі мүмкін.