Кіріспе
Бірнеше байланысты өнімді бір мезгілде сату стратегиясы. Маркетинг терминологиясында өнімдік қатар – бұл жеке сату үшін ұсынылатын бірнеше байланысты өнімдер. Өнімдерді жинап, бірлік ретінде сатуды қамтитын өнімдерді топтастырудан (bundling) айырмашылығы, өнімдік қатар өнімдерді бөлек сатуды қарастырады. Қатарда әртүрлі өлшемдегі, түрдегі, түстік, сапалы және бағалы байланысты өнімдер болуы мүмкін. Қатардың тереңдігі – бұл бір категорияның ішіндегі подкатегориялардың саны. Қатардың тұрақтылығы – қатарды құрайтын өнімдердің қаншалықты тығыз байланысты екенін көрсетеді. Қатардың осалдығы – қатардағы тек бірнеше өнімдерден алынған сату немесе пайданың пайыздық үлесі. Өнімдерді жинап, бірыңғай тауар ретінде жарнамалау арқылы айрықша құндылық пен ерекшелік құруға бағытталған өнімдерді топтастырудан (bundling) өзгеше, өнімдік қатар әртүрлі байланысты өнімдерді жеке-жеке сатудан тұрады. Өнімдік қатардағы өнімдер әртүрлі өлшемде, түсте, сапада және бағада болуы мүмкін. Мысалы, кафеде ұсынылатын кофе түрлері – оның өнімдік қатарының бірі, және ол ақ кофе, капучино, эспрессо, латте, мокко сияқты түрлерден құралуы мүмкін. Сондай-ақ, кафеде шырындар мен кондитерлік өнімдердің де өнімдік қатарын кездестіруге болады. Сәтті өнімдік қатардың артықшылығы – бұл клиенттердің брендті тануы, нәтижесінде клиенттердің адалдығы мен көптеген сатып алулар. Бұл клиенттердің компанияның өнімдік қатарына жаңа қосылған өнімдерін сатып алу ықтималдығын арттырады, себебі олар бұрын жасаған сатып алулардан қанағаттанған.
In marketing jargon, product lining refers to the offering of several related products for individual sale. Unlike product bundling, where several products are combined into one group, which is then offered for sale as a units, product lining involves offering the products for sale separately. A line can comprise related products of various sizes, types, colors, qualities, or prices. Line depth refers to the number of subcategories under a category. Line consistency refers to how closely related the products that make up the line are. Line vulnerability refers to the percentage of sales or profits that are derived from only a few products in the line. In comparison to product bundling, which is a strategy of offering more than one product for promotion as one combined item to create differentiation and greater value, product lining consists of selling different related products individually. The products in the product line can come in various sizes, colours, qualities or prices. For instance, the variety of coffees that are offered at a café is one of its product lines and it could consist of flat white, cappuccinos, short black, lattes, mochas, etc. Alternatively, product line of juices and pastries can also be found at a café. The benefits from having a successful product line is the brand identification from customers which result in customer loyalty and multiple purchases. It increases the likelihood of customers purchasing new products from the company that have just been added into the product line due to the previous satisfying purchases.
Өнімдер құрамы
Маркетингте ұсынылатын өнім түрлерінің саны өнімдік жиынтықтың ені деп аталады. Өнімдік жиынтық, сондай-ақ өнім ассортименті деп те аталады, – бұл фирма өз клиенттеріне сататын өнімдердің жалпы саны мен әртүрлілігін көрсетеді. Ол өнім түрлерінің жалпы санын өлшейді. Кейбір компаниялар тек бір түрін ғана өндіріп, сатуға баса назар аударады. Ал, кейбіреулері ұйымның мөлшері мен мақсаттарына қарай, әртүрлі нарықтар үшін көптеген өнім түрлерін ұсынады. Әрбір тәсілдің нәтижелері орналасқан жері, нарық, трендтер және т.б. сияқты көптеген факторларға байланысты өзгереді. Сондықтан, кәсіпорндар өнімдік жиынтығын мұқият қарастыруы керек. Өнімдік жиынтықтың ені – өнімдік жиынтықтың ұзындығы, тереңдігі және үйлесімділігімен қатар, төрт өлшемнің бірі болып табылады.
Кеңдігі
Жоғарыда айтылғандай, өнім ассортиментінің ені – компания ұсынатын өнім түрлерінің жалпы саны. Әртараптандырылған өнім ассортименті барынша көп тұтынушыға бағытталған болуы мүмкін, алайда мұндай өнім түрлерінің санына көп көңіл және назар қажет, себебі әрбір өнім түрі тұтынушылардың әртүрлі тобына арналған және жеке стратегия мен басқаруды талап етеді. Өнімдерді мамандандыру (тар өнім ассортименті) бизнеске жұмыс істеуді және басқаруды жеңілдеткенімен, тұтынушылардың "қажеттіліктері мен тілектерін" қанағаттандыру үшін жеткілікті таңдау жасау мүмкіндігін төмендетеді, соның салдарынан әртүрлі нарықтарға қол жеткізу қиын болады.
Ұзындығы
Өнім ассортиментінің ұзындығы – компания сататын өнімдердің жалпы саны. Өнім желісі функциялары мен тұтынушылар нарығымен анықталатын көптеген ұқсас өнімдерден тұрады, ал қысқа өнім желісі аз байланысты өнімдерден құралады. Тұтынушылардың қанағаттандырылуы ұзын өнім желілері арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін. Дегенмен, тым тығыз өнім желісі бірдей желісте бәсекелестікке алып келуі және кірістер мен тұтынушыларды жоғалтуға себеп болуы мүмкін. Егер өнім желісі тым қысқа болса, тұтынушылардың таңдау мүмкіндігі шектеледі, олар өнімдерінің ауқымы кең бәсекелестерге көшуге мәжбүр болады. Мысалы, денсаулық сақтау мекемесі өзінің қазіргі өнім қатарына жоғары протеинды мюсли таяқшаларын қосуды шешті. Тиімді өнім желісіне ие компаниялар, әртүрлі географиялық аймақтардағы жаңа демографиялық тұтынушыларға жету үшін өнім желісін кеңейтуді пайдалана алады. Егер компания өнім желісіне жаңа өнім қосып, оның сапасы қазіргі өнімдерден жоғары болса, бұл сатылымды арттыру деп есептеледі. Ал егер жаңа қосылған өнімнің сапасы басқа қолданыстағы өнімдерге қарағанда төмен болса, онда бұл сатылымды төмендету деп аталады. Мұндай кеңейтулер өнім желісінің созылуы деп танылады. Супермаркеттер көбінесе өз брендінің өнімдеріне әртүрлі баға белгілеп, барлық нарықтарды қамтып, тұтынушылардың қызығушылығын арттырады. Бұл – саудагерлердің бір санаттағы өнімдерді әртүрлі баға топтарына бөліп, тұтынушылардың санасында әртүрлі сапа деңгейін қалыптастыру үшін қолданатын процесі. Мысалы, көлік өндірушілер көліктерін әртүрлі модельдерде шығарады, оның ішінде эконом-класс модельдері, экологиялық модельдер, люкс-класс модельдері және т.б. Олардың әрқайсысының деңгейлік айырмашылықты көрсету үшін жеке құны немесе бағасы бар. Соған қарай, кез келген баға белгілеу техникасының тиімді болуы үшін сұраныс серпімділігі, жалпы өнім ассортименті, өнім позициялау стратегиясы және өнімнің өмірлік циклы ескеріліп, әрбір өнім үшін ең қолайлы баға анықталуы керек.
Бағалық қабат
Бағалық деңгейлеу – өнімдердің әртүрлілерін шектеулі сандарда белгіленген бағамен сату әдісі. Бұл стратегия басқаруды жеңілдетеді және компаниялар өз клиенттерін, нарықтарын және табыстарын оңайрақ болжауға мүмкіндік береді. Dollar Store – бағалық деңгейлеудің тамаша мысалы, себебі онда сатылатын өнімдердің көп бөлігі 1 доллар тұрады.
Бағаның жиынтығы
Бағаны біріктіру – өнімдерді және олардың керек-жарақтарын немесе басқа опцияларды бір бағаға бір өнім ретінде сату тәсілі. Тұтынушылар әр затты жеке-жеке сатып алудың қажеті болмайды, олар бір жиынтықты бір өнім ретінде сатып алады. Бұл клиенттерге де ұнайды, себебі әдетте тауарлар акцияда болады және баға айырмашылығын көрсету үшін бастапқы бағасы да көрсетіледі. Мысалы, саудагерлер жаңа компьютерді, оның клавиатурасы және тышқан төсегі сияқты керек-жарақтарымен бірге сатып алуға арналған жиынтық ұсыныс жасайды.
Басты баға белгілеу
Bait бағасына ұқсас, бөлшек саудагерлер клиенттерді дүкенге тарту үшін арзан бағамен тауарларды жарнамалайды. Бұл тауарлар "жеңілдік тауарлары" деп аталады. Олар дүкенге жарнамаланған өнімдерді алу үшін келгенде, көбінесе басқа да тауарларды толық бағамен сатып алады. Сондықтан, кәсіпорндар клиенттердің жоспарламаған сатып алулары арқасында пайда табады, сондай-ақ "жеңілдік тауарларынан" туындаған шығынды өтеді.
Қатынасты жаргон
Компанияның әртүрлі санаттарының саны өнім ассортиментінің ені деп аталады. Барлық желілерде сатылатын өнімдердің жалпы саны өнім ассортиментінің ұзындығы деп аталады. Егер өнімдер тізімі бір бренд атымен сатылса, бұл отбасылық бренд деп аталады. Желіге жаңа өнім қосылса, ол желі кеңейту деп аталады. Егер сіздің өнімдеріңізде мөлшері, сыртқы түрі, бағасы немесе басқа да белгілі бір ерекшеліктерімен ерекшеленетін бір ғана сатуға жарамды тауар болса, ол SKU – тауар есебінің бірлігі деп аталады. Маркетингтік жаргон бойынша, егер өнім желідегі басқа өнімдерге қарағанда жақсы сапалы болса, ол сауданы жоғарылату немесе брендті пайдалану немесе жоғары сегментке өту деп аталады. Төмен сапалы желі кеңейтуі – сауданы төмендету немесе төмен сегментке өту деп аталады. Сауданы төмендету ұзақ мерзімді сату есебінен қысқа мерзімді сатуды ұлғайту арқылы брендің құнын төмендетуі мүмкін. Желіні екі бағытта кеңейтуді «екі жақты созу» деп атайды. Бейнелік тіреулер – бүкіл желінің имиджін анықтайтын, желідегі ең жоғары сатылатын өнімдер. Бейнелік тіреулер әдетте желінің жоғары деңгейінде болады. Егер толық емес желіге қазіргі диапазонда жаңа өнім қосылса, ол желіні толықтыру деп аталады. Бағалық саясат – барлық өнімдеріңізге шектеулі баға белгілеу. Бұл дәстүр ескі бес және он центтік дүкендерде басталған, онда барлық тауарлардың бағасы 5 немесе 10 центтен аспайтын. Оның негізгі себебі – тұтынушылар осы сомаларды өнімдердің кең ауқымы үшін қолайлы баға ретінде қарастырады. Оның артықшылығы – басқарудың қарапайымдығы, ал кемшілігі – икемсіздік, әсіресе инфляция немесе бағалардың тұрақсыз кезеңінде.