Құдайды жеке тұлға ретінде қарастыру – діни сенімдердегі Құдайдың есімдері, қарым-қатынас түрлері, Авраам діндеріндегі сипаттамалары. Зерттеу деректері де бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұлға ретінде қарым-қатынас жасай алатын құдай
Deity who can be related to as a person
Жеке құдай немесе жеке құдай – тұлғасыз күш ретінде, мысалы, Абсолют ретінде емес, тұлға ретінде байланыстыратын құдай. Ыбырайым діндерінің кітаптарында Құдай жеке жаратушы ретінде сипатталады, ол бірінші жақта сөйлейді және ашу, мақтаныш сияқты сезімдерді көрсетеді, кейде адам кейпінде пайда болады. Мысалы, Ескі өсиетте Құдай пайғамбарларымен сөйлесіп, оларды нұсқаулайды және ерік-жігерге, сезімдерге (ашу, қайғы, қуаныш сияқты), ниетке және адамға тән басқа да қасиеттерге ие деп есептеледі. Құдаймен жеке қарым-қатынас адамдар арасындағы қарым-қатынас сияқты сипатталуы мүмкін, мысалы, христиандықта – Әке, ал суфизмде – Дос ретінде. 2008 жылы Pew Research Center жүргізген сауалнама бойынша, АҚШ ересек азаматтарының 60% «Құдай – адамдармен қарым-қатынас жасай алатын тұлға» деп санайды, ал 25% «Құдай – тұлғасыз күш» деп есептейді. Ұлттық пікір зерттеу орталығының 2019 жылғы сауалнамасы АҚШ ересек азаматтарының 77,5% жеке құдайға сенедінін хабарлады. Pew компаниясының 2014 жылы жүргізген Діни ландшафт зерттеуі АҚШ ересек азаматтарының 57% жеке құдайға сенедінін көрсетті.
A personal god, or personal goddess, is a deity who can be related to as a person, instead of as an impersonal force, such as the Absolute. In the scriptures of the Abrahamic religions, God is described as being a personal creator, speaking in the first person and showing emotion such as anger and pride, and sometimes appearing in anthropomorphic shape. In the Pentateuch, for example, God talks with and instructs his prophets and is conceived as possessing volition, emotions (such as anger, grief and happiness), intention, and other attributes characteristic of a human person. Personal relationships with God may be described in the same ways as human relationships, such as a Father, as in Christianity, or a Friend as in Sufism. A 2008 survey by the Pew Research Center reported that, of U. S. adults, 60% view that "God is a person with whom people can have a relationship", while 25% believe that "God is an impersonal force". A 2019 survey by the National Opinion Research Center reported that 77.5% of U. S. adults believe in a personal god. The 2014 Religious Landscape survey conducted by Pew reported that 57% of U. S. adults believe in a personal god.
Иудаизм
Яһуди теологиясы Құдай – тұлға емес дейді. Бұл туралы Торада бірнеше рет айтылған, яһудилер оны өздерінің сенімдері үшін күдіксіз авторитет деп санайды (Осия 11:9: «Мен Құдаймын, адам емеспін». Сандар 23:19: «Құдай жалған айтатын адам емес». 1 Самуил 15:29: «Ол өкінуге шақырған адам емес»). Дегенмен, Еврей Киелі кітабында Құдайдың антропоморфтық сипаттамаларына жиі сілтемелер кездеседі, мысалы, «Құдайдың қолы». Яһуди діні мұндай сипаттамаларды тек метафора ретінде қабылдау керек дейді. Олардың мақсаты – Құдайды адам санасына түсінікті ету.
Jewish theology states that God is not a person. This was also determined several times in the Torah, which is considered by Jews to be an indisputable authority for their faith (Hosea 11 9: "I am God, and not a man". Numbers 23 19: "God is not a man, that He should lie". 1 Samuel 15 29: "He is not a person, that He should repent"). However, there exist frequent references to anthropomorphic characteristics of God in the Hebrew Bible such as the "Hand of God." Judaism holds that these are to be taken only as figures of speech. Their purpose is to make God more comprehensible to the human reader.
Христиандық
Мәсіхшіліктің негізгі бағытында Иса (немесе Құдай Ұлы) мен Құдай Әке бір Құдайдың екі жақтары немесе көріністері деп есептеледі. Иса Құдай Әкемен бірдей ousia немесе мәні, ол үш гипостазда немесе жандарда (Әке, Ұлы және Киелі Рух) көрінеді. Троицаға сенбейтін мәсіхшілер Исаның Құдайдың "гипостазы" немесе жаны екенін жоққа шығарады. Киелі Рухтың жандсыз немесе жанды екендігі туралы пікірталас болып жатыр, ал пневматология мамандары осы мәселені талқылауда.
In mainstream Christianity, Jesus (or God the Son) and God the Father are believed to be two persons or aspects of the same God. Jesus is of the same ousia or substance as God the Father, manifested in three hypostases or persons (the Father, the Son, and the Holy Spirit). Nontrinitarian Christians dispute that Jesus is a "hypostasis" or person of God. Whether the Holy Spirit is impersonal or personal, is the subject of dispute, with experts in pneumatology debating the matter.
Деизм
Деизм – кең мағыналы термин, және оның аясында әртүрлі нақты сенімдерді ұстанатын адамдар бар. Деизмдегі жеке Құдай туралы негізгі идеяны ағылшын деизмінің әкесі деп есептелетін лорд Эдвард Герберт 17 ғасырда айтқан сөздері көрсетеді: жалғыз Жоғары Құдай бар, және Оған құлшылық ету керек. Жеке Құдай емес нәрсеге құлшылық ету мүмкін емес. Дегенмен, Құдайды жеке Құдай ретінде қарастыру барлық деисттерге тән емес. Сонымен қатар, жеке Құдайға сенетін кейбір деистер мұндай Құдаймен қарым-қатынас орнатуға басымдық бермеуі немесе мұндай жеке қарым-қатынас мүмкін емес деп ойлауы мүмкін.
While many deists view God as a personal god, deism is a broad term encompassing people with varying specific beliefs, some of which reject the notion of a personal god. The foundational idea of a personal god in deism is illustrated by the 17th century assertions of Lord Edward Herbert, universally regarded as the Father of English Deism, which stated that there is one Supreme God, and he ought to be worshipped. A god that is not a personal god cannot be worshipped. Nevertheless, the notion of God as a personal god cannot be ascribed to all deists. Further, some deists who believe in a personal god may either not prioritize a relationship with such god or not believe a personal relationship with such god is possible.
Христиандық
Христиандық деизм – бұл өз сенімдеріне деистік принциптерді қосып алған христиандарға және Исаның құдайлығына сенбестен оның моральдық ұстанымдарын ұстанатын деисттерге қолданылатын термин. Исаның ілімдерін өздерінің сенімдеріне енгізген, негізінен деисттер бұл әдетте классикалық деисттердің бір бөлігі болып табылады. Осыған байланысты, олар жеке Құдайға сенеді, бірақ Құдаймен жеке қарым-қатынас болуы міндетті емес деп ойлайды. Дегенмен, кейбір христиан деистер Исаны құдай емес, моральдық тәрбиеші ретінде қарастыра отырып, деизмнің басқа (классикалық емес) түрін ұстана алады. Бұл христиан деистердің жеке Құдайдың бар екендігі және осы Құдаймен қарым-қатынас жасау мүмкін екендігі туралы пікірлері олардың негізгі деистік сенімдеріне байланысты болады.
Christian deism is a term applied both to Christians who incorporate deistic principles into their beliefs and to deists who follow the moral teachings of Jesus without believing in his divinity. With regard to those who are essentially deists who incorporate the teachings of Jesus into their beliefs, these are usually a subset of classical deists. Consequently, they believe in a personal god, but they do not necessarily believe in a personal relationship with God. However, some Christian deists may practice a different (non classical) form of deism while viewing Jesus as a non divine moral teacher. The views of these Christian deists on the existence of a personal god and whether a relationship with such god is possible would be based on their core deist beliefs.
Классикалық
Герберттің кең таралған түсінігіне сүйенетін классикалық деистер, әрине, жеке Құдайға сенеді, себебі бұл түсініктерге Құдай осы өмірде де, содан кейін де сыйлық пен жазаны таратуына сенім кіреді. Осылайша, гуманистік деистер ғаламды жаратқан жеке Құдайға сенеді. Гуманистік деистерді басқа деистерден ерекшелейтін басты мәселе – діни дамудан гөрі адамның өркендеуіне, ал адамдар мен Құдай арасындағы қарым-қатынастан гөрі адамдар арасындағы қарым-қатынастарға көбірек мән беру. Өзін гуманистік деист деп есептегендер классикалық деизмдегі қағидаларға негізделген көзқарас қабылдап, Құдайға құлшылық етуді негізінен (немесе толығымен) басқалармен қарым-қатынастарында көрсете алады. Ал кейбір гуманистік деистер Құдаймен қарым-қатынас орнатудан гөрі басқа адамдармен қарым-қатынастарын басымдыққа қоюы мүмкін, бірақ бәрібір Жоғарғы Күшпен жеке байланысты сақтайды.
Classical deists who adhere to Herbert's common notion certainly believe in a personal god because those notions include the belief that God dispenses rewards and punishments both in this life and after it. Thus, humanistic deists believe in a personal god who created the universe. The key element that separates humanistic deists from other deists is the emphasis on the importance of human development over religious development and on the relationships among human beings over the relationships between humans and God. Those who self identify as humanistic deists may take an approach based upon what is found in classical deism and allow their worship of God to manifest itself primarily (or exclusively) in the manner in which they treat others. Other humanistic deists may prioritize their relationships with other human beings over their relationship with God, yet still maintain a personal relationship with the Supreme Being.
Пандеизм
Пандеистер ғаламды жарату процесінде Құдай саналы және сезімтал болмыс немесе күштен санасыз және жауап қайырмайтын бірлікке өзгеріп, ғаламға айналды деп есептейді. Осыдан келіп, пандеистер жеке Құдайдың қазіргі кезде бар екеніне сенбейді.
Pandeists believe that in the process of creating the universe, God underwent a metamorphosis from a conscious and sentient being or force to an unconscious and unresponsive entity by becoming the universe. Consequently, pandeists do not believe that a personal god currently exists.
Полидеизм
Көпқұдайшылар бір Жоғарғы Күштің ғаламды жаратып, кейін оны өз күшімен қалдырғаны туралы пікірді қабылдамайды, бұл көптеген теистердің ортақ сенімі. Олардың орнына, ғаламның бөліктерін әрқайсысы адамнан күшті, бірақ шексіз қуаты жоқ бірнеше құдайлар жаратты деген қорытындыға келеді. Көпқұдайшылар ғаламды жаратқан құдайлар әлемге араласпайды, адамзатқа қауіп келтірмейді және үміт те бермейді деп сендіреді. Көпқұдайшылар ізгілік пен құлшынып өмір сүруді Құдайға табынудың негізгі шарты деп санайды, Герберт ұсынған кең таралған түсініктердің бірін қатаң сақтайды. Осылайша, ғылыми теистер жеке Құдайға сенеді, бірақ әдетте Құдай мен адам арасындағы қарым-қатынастың маңызды екеніне (немесе тіпті мүмкін екеніне) сенбейді, себебі олар жаратылыстың мақсатына дәлелдің жоқтығына сенеди. Жаратылыстың мақсатының болмауы Құдайға адамдармен қарым-қатынасқа түсуге себеп болмайды.
Polydeists reject the notion that one Supreme Being would have created the universe and then left it to its own devices, a common belief shared by many deists. Rather, they conclude that several gods who are superhuman but not omnipotent each created parts of the universe. Polydeists hold an affirmative belief that the gods who created the universe are completely uninvolved in the world and pose no threat and offer no hope to humanity. Polydeists see living virtuous and pious lives as the primary components of worshiping God, firmly adhering to one of the common notions set forth by Herbert. Thus, scientific deists believe in a personal god, but generally do not believe relationships between God and human beings are important (or perhaps even possible), because they believe that there is no proof of a purpose for creation. The lack of a purpose for creation gives God no incentive to engage in such relationships with human beings.
Рухани
Рухани деизм – деизмнің негізгі принциптеріне сенім, соның ішінде адамдар арасындағы, адам мен табиғат және Құдай арасындағы байланыстарды қамтитын руханилыққа ерекше назар аудару. Рухани деизмде ғаламның жаратушысы ретінде жеке Құдайға абсолютті сенім бар, сонымен қатар Құдаймен рухани қарым-қатынас құру мүмкіндігі де қарастырылады. Рухани деизм догмалық емес болғанымен, оның жақтастары адамзаттың дамуы жеке Құдайға сенімсіз мүмкін емес деп санайды.
Spiritual deism is a belief in the core principles of deism with an emphasis on spirituality including the connections among people and between humans, nature and God. Within spiritual deism, there is an absolute belief in a personal god as the creator of the universe along with the ability to build a spiritual relationship with God. While spiritual deism is nondogmatic, its followers generally believe that there can be no progress for mankind without a belief in a personal god.
Индуизм
Индуизмнің дәстүрлері – вайшнавизм мен шивизм, Құдайдың толыққанды жеке табиғатына сенеді. Вишну Сахасранама Вишнудың тұлғасын Параматма (жоғары жан) және Парамешвара (жоғары құдай) деп жариялайды, ал Рудрам Шива туралы да солай сипаттайды. Кришнаға бағытталған теологияда (Кришна көпшілік тарапынан Вишнудың бір формасы ретінде қарастырылады, Гаудия Вайшнавизмінен басқа) Сваям Бхагаван атағы тек Кришнаның жеке ерекшелігін көрсету үшін қолданылады, ол Гаудия Вайшнавтар, Нимбарка Сампрадаясы және Валлабханың ізбасарларын білдіреді, ал Вишну мен Нараянаның тұлғасы кейде басқа вайшнавтық дәстүрлердегі толыққанды жеке Құдай деп аталады.
Vaishnavism and Shaivism, traditions of Hinduism, subscribe to an ultimate personal nature of God. The Vishnu Sahasranama declares the person of Vishnu as both the Paramatma (supreme soul) and Parameshvara (supreme God) while the Rudram describes the same about Shiva. In Krishna centered theology (Krishna is seen as a form of Vishnu by most, except Gaudiya Vaishnavism) the title Svayam Bhagavan is used exclusively to designate Krishna in his personal feature, it refers to Gaudiya Vaishnava, the Nimbarka Sampradaya and followers of Vallabha, while the person of Vishnu and Narayana is sometimes referred to as the ultimate personal god of other Vaishnava traditions.