Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдағы әйелдер денсаулығы – Қытай Халық Республикасында (ҚХР) әйелдердің денсаулығын білдіреді, және ол Қытайдағы ерлер денсаулығынан көптеген жағынан өзгеше. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) конституциясында денсаулық – бұл тек ауру немесе нашарлықтың болмауы ғана емес, толыққанды физикалық, психикалық және әлеуметтік жақсылықтың күйі деп анықталған. Дегенмен, дәстүрлі қытайлық идеологиядағы гендерлік теңсіздік және Қытай саяси жүйесінің күрделілігі салдарынан, әйелдер денсаулығының, соның ішінде репродуктивті денсаулық және ВИЧ/ЖҚС сияқты көптеген салаларындағы қиындықтар одан әрі күшейіп келеді.
Women's health in China refers to the health of women in People's Republic of China (PRC), which is different from men's health in China in many ways. Health, in general, is defined in the World Health Organization (WHO) constitution as "a state of complete physical, mental, and social well being and not merely the absence of disease or infirmity". However, due to traditional Chinese ideology on gender inequality and complexities of Chinese political system, challenges in terms of many aspects of women's health, such as reproductive health and HIV/AIDS, are still mounting.
Қырғыз хандығы
XIX ғасырдың соңында қытай реформаторлары Батыс ғылыми медицинасына негізделген бала тудыруды жаңғыртуға шақыруды бастады. CMS үш деңгейлі жүйе болды: жалаң аяқ дәрігерлер, аудандық денсаулық орталықтары және ауылдық ауруханалар. 1970 жылдардың соңында ауылдық жерлердің 90%-дан астамы өзара көмектесу медициналық схемаларын (МКС) құрды. Мей Ю Ю және авторлар тобы жүргізген зерттеулер көрсетті, 1953 жылы 1000 тұқымға шаққан нәресте өлімі 170 болса, 1957 жылы 136-ға төмендеді, ал әйелдердің туған кездегі орташа өмір сүру ұзақтығы 1949 жылы 44,8-ден 1975 жылы 67,1-ге дейін өсті. Мей Ю Ю және авторлар тобы әйелдер мен еркектер арасындағы нәресте өлімі көрсеткішінің мұндай айырмашылығының себебі дәстүрлі қытай идеологиясында ұл балаларды артық көру болуы мүмкін деп санайды, бұл қыз балаларды тастап кетуге, оларға теңсіз қарауға немесе зорлық-зомбылыққа ұшыратуға әкелуі мүмкін. Үкімет аурухана инфрақұрылымын кеңейтуге және дәстүрлі акушерлікпен социалистік денсаулық сақтау органдары бекіткен жаңаша әдістерді алмастыруға тырысты. Қытайдағы жалаң аяқ дәрігерлер бағдарламасының арқасында перинаталдық мамандар көбінесе егде жастағы әйелдер болды. Олардың жұмысы тиімді болды, ал 1950-1960 жылдардағы халық санының өсуі нәресте өлімінің төмендеуімен байланысты болды. Қытай әлемдік нарыққа енгеннен кейін бұл тиімсіз деп есептелуі мүмкін. Сонымен қатар, зерттеулер көрсеткендей, Қытай жұмыс күшінің 40%-ын әйелдер құраса, жұмыстан босатылғандардың 60%-ы әйелдер болды, бұл әйелдердің осы жағдайға еркектерге қарағанда осал екенін көрсетеді. 2008 жылы алынған статистика бойынша, еркектер әйелдерге қарағанда жақсы денсаулыққа ие. Алайда, бұл жағдайдың Қытай экономикасының өзгеруімен байланысты болу мүмкіндігі қарастырылмады. 2010 жылдарға қарай үйде босану практикасы ауылдық ауруханаларда босануға субсидия беру және ауылдық акушерлердің қызметіне тыйым салу арқылы тоқтатылды. Сонымен қатар, ауылдық жерлерде нәресте өлімі көрсеткіші қалалардағыдан әлдеқайда жоғары болды, ал 2000 жылы бұл көрсеткіш 2,1-ге жетті. Осы кезеңде әйелдер мен еркектердің нәресте өлімі арақатынасы 0,9-дан 1,3-ке дейін күрт өсті. Одан да маңыздысы, 1990-2000 жылдар аралығында ауылдық жерлерде әйелдердің нәресте өлімі 34,9-дан 36,7-ге дейін өсті, себебі ауылдық отбасылар көбінесе ұл балаларды артық көреді.
In the late 19th century, Chinese reformers began call for the modernization of childbirth based on Western scientific medicine. The CMS was a three tier system: barefoot doctors, township health centers, and country hospitals. In the end of the 1970s, over 90% of rural villages had set up cooperative medical schemes (CMS). Studies by Mei yu Yu et al. found that the female Infant Mortality Rate (IMR) declined from 170 per 1000 in 1953 to 136 in 1957, and female average life expectancy at birth rose from 44.8 in 1949 to 67.1 in 1975. Mei Yu yu et al. believed that such a discrepancy in IMR between female and male could be a result of preference for sons in traditional Chinese ideology, which may cause abandonment, unequal treatment or violence against female infants. The government sought to expand hospital infrastructure and to replace traditional midwifery with modern techniques approved by the newly established socialist health authorities. With China's program of barefoot doctors, perinatal practitioners were often older women. Their work was effective, with much of the 1950s and 1960s population boom resulting from the decline in infant mortality. may be deemed "inefficient" once China entered global market. Moreover, studies have shown that the workforce in China was made of only 40% women but 60% of those laid off were women, which demonstrated that women are much more vulnerable to these effects than man. Statistics obtained in 2008 have shown that males enjoy higher physical well being than females. However, it is not addressed if the situation could be related to China's changing economy in any ways. By the 2010s, the practice of home birth had ended through the practice of subsidizing rural hospital deliveries and banning rural midwives from practicing. Moreover, infant mortality rate in rural areas has been significantly higher than in cities, with the gap reaching 2.1 in 2000. The ratio of female to male IMR increased dramatically from 0.9 to 1.3 over the same period. More seriously, female IMR in rural areas rose from 34.9 to 36.7 in the period of 1990–2000, as families in rural areas often have a stronger boy preference.
Аналық денсаулық
Экономика еркін нарыққа ауысқанда әйелдер денсаулығының ең көп зардап шегетін аспектілерінің бірі – репродуктивті денсаулық. Денсаулық сақтау мекемелері жекешелендірілгенде, олардың тегін профилактикалық көмек көрсету ықтималдығы төмендеп, нәтижесінде репродуктивті денсаулықты жүйелі түрде тексеру практикасы тоқтатылды. Осының салдарынан 1997 жылдан 2007 жылға дейін әйелдердің бар болғаны 38-39 пайызы қажетті репродуктивті тексеруден өтті. Аборттар Қытайдың отбасылық жоспарлау бағдарламасы, мемлекеттік ауруханалар, жеке ауруханалар және бүкіл ел бойынша клиникалар арқылы барлық әйелдерге қолжетімді. 2022 жылдың тамызында Ұлттық денсаулық сақтау комиссиясы "күтілмеген жүктіліктің алдын алу және медициналық тұрғыдан қажетсіз аборттарды азайту" шараларын іске қосатынын жариялады. Бұл шаралар репродуктивті білім беруді ынталандыруды және салық салу, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру салаларында қолдау шараларын жақсартуды қамтиды, сондай-ақ жергілікті билік органдарын нәресте күтімі қызметтерін және отбасылық жағдай жасалған жұмыс орындарын дамытуға шақырады. Бұл өсім Қытайдың қазіргі заманғы аурухана инфрақұрылымының кеңеюімен байланысты және алдымен қалалық аймақтарда орын алды. Әсіресе Гонконгта аналар мен балалар кейде арнайы клиникаларда "бір ай бойы" болады. Зерттеушілер бұл дәстүрдің пайдалы ма әлде зиянды ма екені туралы пікірталас жүргізеді. Shu Shya Heh және авторлар тобының зерттеуі бойынша, "бір ай бойы" болу әйелдердің босанғаннан кейінгі депрессияға шалдығу ықтималдығын азайтады, себебі олар отбасынан жоғары деңгейде әлеуметтік қолдау алады. Басқа зерттеулер көрсеткендей, дәстүрдің кейбір элементтері босанғаннан кейінгі әйелдердің денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін, мысалы, күн сәулесіне жеткіліксіз ұшырау немесе дұрыс тамақтанудың болмауы.
One of the aspects of women's health to suffer the most as the economy shifts to a free market system is reproductive health. As health firm privatize those firms are less likely to provide free preventative health, and as a result they have discontinued the practice of providing regular reproductive health examinations. Due to this from 1997 to 2007 only 38 or 39 percent of women are getting the reproductive examinations that they need. Abortions are available to all women through China's family planning programme, public hospitals, private hospitals, and clinics nationwide. In August 2022, the National Health Commission announced that it would direct measures toward "preventing unintended pregnancy and reducing abortions that are not medically necessary." Those measures include encouraging reproductive education and improving support measures in the areas of taxation, insurance, education, with encouragement for local governments to boost infant care services and family friendly workplaces. This increase was driven by the expansion of China's modern hospital infrastructure, and occurred first in urban areas. Especially in Hong Kong, mother and baby sometimes "sit the month" in special clinics. Researchers debate whether the tradition is helpful or dysfunctional. Shu Shya Heh et al. have found that "doing the month" makes women less likely to develop postnatal depression, because they perceive high social support from their family. Other studies have also shown that certain elements of the custom jeopardize postnatal women's health, such as lack of exposure to sunshine or imbalance of nutrition.
АИТВ/ЖИТС
Қытайдағы АИТВ инфекциясының көрсеткіші де өсуде, 1998 жылы 15,3% болса, 2004 жылы 32,3% жеткен. Бұл күрт өсімнің себебі – халықтың білу деңгейінің төмендігі мен білім берудің жеткіліксіздігі. Себебі, көп жылдар бойы АИТВ қытай халқына қатысы жоқ, батыс ауруы деп есептелді. Осы себепті Қытай АИТВ-қа байланысты әлеуметтік және денсаулық мәселелерін шешуге дайын болмады. 1999-2008 жылдары аралығында АИТВ жұқтырған әйелдердің саны алдыңғы он жылмен салыстырғанда екі есеге артты. Сонымен қатар, соңғы онжылдықта Қытайда ЖҚТБ (жұқпалы сексуалды аурулар) көрсеткіші де өсуде, бұл АИТВ/ЖҚТБ жұқтыру деңгейінің көрсеткіші болып табылады. Көші-қонға түскен немесе жыныстық қызметпен айналысатын жас әйелдер ЖҚТБ-ға ерекше осал.
HIV in China has been on the rise as well rising from 15.3% in 1998 to 32.3% in 2004. This sharp rise is due to the lack of recognition and education, as for years in HIV was considered a western disease that would not affect the Chinese population and because of this rhetoric China found itself ill equipped to deal with the social and health issues relating to HIV. During 1999–2008, the proportion of women infected with HIV doubled compared to the previous decade. During 1999–2008, the proportion of women infected with HIV doubled compared to the previous decade. Also, STI rates, as a marker of infection rate of HIV/AIDS, are also on the rise in China for the past few decades, and young women in migration or commercial sex industry are particularly vulnerable to STI.
Тамақ ішудің бұзылуы
Зерттеулер Қытайдағы жас қыздардың өз денелеріне қанағатсыздық деңгейінің жоғары екенін көрсетті. Әлемнің басқа бөліктеріндегідей, тамақтану тәртібінің бұзылу белгілері де әйелдерде ерлерге қарағанда едәуір көп кездеседі. Әртүрлі факторлардың арасында әлеуметтік қысымды сезіну және ұяттау жас қыздардың дене салмағына қатысты алаңдаушылығына маңызды ықпал етеді. Синг Ли және авторлар тобы әйелдердің дене майына деген алаңдаушылығы Гонконг сияқты дамыған аймақтарда күштірек екенін анықтады. Кейбір мамандар әйелдер арасында кең таралған тамақтану тәртібінің бұзылуын Қытайдағы қоғамның жаңаруының қосалқы құбылысы деп қарастырады.
Studies have shown a high level of body dissatisfaction among young women across China. Like other parts of the world, reported eating disorder symptoms are also significantly higher for females than males. Among various predictors, perceptions of social pressure and teasing play a significant role in impacting young women's weight related concerns. Sing Lee et al. have found that women's concern with body fat is more severe in developed areas such as Hong Kong. Some interpret prevalent eating disorders among women as a side effect of the societal modernization in China.
Өзін-өзі өлтіру
Қытай әлемдегі суицидтердің 30% құрайды және әйелдердің суицид деңгейі ерлерден жоғары болатын жалғыз ел. Пин Циннің зерттеуіне сәйкес, әлемде суицид жасаған әйелдердің шамамен 56% қытайлықтар. Кейбір түсіндірмелерде Қытайдағы кең таралған гендерлік дискриминация әйелдердің жоғары суицид деңгейінің басты себебі екені айтылады. Қытай қоғамының көптеген дәстүрлі ұғымдары, мысалы, әйелдердің үй шаруашылығы мен репродуктивтік рөлдеріне баса назар аудару, әйелдерді осал жағдайға түсіреді. 2017 жылдың тамызында 26 жастағы жүкті әйел, Ма тегінде, күйеуінің отбасы кесар тілімін жасауға рұқсат бермегеннен кейін аурухана терезесінен секірді. Отбасы Маның кесар тіліміне жасаған өтінішін қабылдамады, себебі бұл процедура оның екінші баланы дүниеге әкелуін қиындатады деп ойлады. Оқиға отбасы ішіндегі әйелдердің мәртебесі және екі бала саясаты бойынша үнемі насихаттау туралы қызу пікірталас тудырды. Алайда, соңғы жылдары Қытайда әйелдердің суицид деңгейі айтарлықтай төмендеді, 100 000 адамға шаққанда 26,1-ден 2000 жылы 15,7-ге дейін азайды. Қалалық аймақтарда әйелдер мен ерлер арасындағы суицид көрсеткіші 1,2-ден 0,96-ға дейін төмендеді. Пол С. Ф. Ип мұндай прогресті 1990-2000 жылдар аралығындағы қарқынды модернизациямен байланыстырады, оның ішінде тұрмыс деңгейінің және білім берудің жақсаруы бар. Сондай-ақ, Қытайда ауылдық аймақтардағы суицид деңгейі қалалық деңгейден үш есе жоғары екенін және ауылдық аймақтарда әйелдердің суицид деңгейінің төмендеуі айтарлықтай емес екенін атап өту маңызды. Лю Менгтің Қытайдағы далалық зерттеулері көрсеткендей, әйелдер кейде өмір бойы жеткізе алмайтын ықпал мен билікке қол жеткізудің құралы ретінде, жеке кеңістікте қарсылық білдіру үшін суицидті пайдаланады. Бұл ауылдық аймақтардағы патриархалдыққа қарсы күрестің ең қатал формаларымен байланысты.
China accounts for 30% of the world's suicide and it is the only country where women have a higher suicidal rate than men. According to Pin Qing's study, approximately 56% of women who committed suicide worldwide were Chinese. Some explanations state that prevailing gender discrimination in China is a main cause of high female suicide. Many traditional concepts of Chinese society, such as an emphasis on women's domestic and reproductive role, all put women at a vulnerable position. In August 2017, the 26 year old pregnant woman, surnamed Ma, jumped from a hospital window, after she was not allowed to receive C section by her husband's family. The family declined Ma's request to receive C section because they believe the procedure would make it harder for her to give birth to a second child. The incident has stirred hot debate about women's status within households and ongoing propaganda on two child policy. In recent years, however, female suicidal rate in China has decreased significantly, from 26.1 per 100,000 to 15.7 per 100,000 in 2000. The female to male suicide rate decreased from 1.2 to 0.96 in urban areas. Paul S. F. Yip attributes such progress to rapid modernization during the 1990 2000 decade, which involves great improvement in the standard of living, education, etc. It is also important to note that the rural suicidal rate is three fold the urban rate in China, and the decrease in female suicide rate is much less significant in rural areas. Liu Meng's field studies in rural China indicated that women sometimes use suicide as a means of rebellion in their private space, a way to achieve the influence and power that were unattainable in their lifetime. Such is related to the more extreme forms of patriarchal oppression in rural areas.
Жұбайының зорлық-зомбылығы
Уильям Париш және авторлар тобының 2004 жылғы зерттеулеріне сәйкес, Қытайдағы әйел респонденттердің 19%-ы жақын серіктес тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшырағанын хабарласа, ал еркек респонденттердің 3%-ы осыған ұқсас тәжірибесі болған. Зерттеу көрсеткендей, қарым-қатынастың ұзақтығы және төмен әлеуметтік-экономикалық жағдай ерлердің әйелдерге жасаған зорлық-зомбылығының көбеюімен байланысты, сондай-ақ ішкі және Солтүстік Қытайдан келген респонденттер мұндай зорлық-зомбылыққа көбірек бейім. Жақын серіктес тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшырау әйелдердің физикалық және психикалық денсаулығына елеулі кері әсер етеді. Henrica A F M жүргізген көп елдік зерттеулер көрсеткендей, жақын серіктес тарапынан зорлық-зомбылық көрген әйелдердің 55%-ы өз серіктестерінен дене жарақатын алған және олар эмоционалдық стресс сияқты психикалық ауруларға ұшырау қаупіне күрт ұлғаяды.
According to studies by William Parish et al. in 2004, 19% of female respondents in China reported experience of intimate partner violence while 3% of their male counterparts reported such. The study showed that duration of the relationship and low socioeconomic status both have a positive correlation with the occurrence of male on female violence, and respondents from inland or Northern China are also more frequently found to experience such violence. Experience of intimate partner violence was found to exert serious adverse impact on women's physical and mental health. Multi country studies by Henrica A F M indicated that 19 55% women who experienced intimate partner violence were actually injured by their partner and they are exposed to significantly higher risk of mental illness such as emotional distress.