Кіріспе

Клэр де Дюрас романы: Урика – Клэр де Дюрас 1823 жылы жазған, алғашқыда автор аты-жөні жасырын күйде жарық көрген роман.

Шолу

Орика – Сенегалдың отарлық әкімшісі Шевалье де Буфлерс бала кезінде (1786 жылы немесе оған жуық уақытта) сатып алған және де Бово отбасына сыйлық ретінде берген әйелдің өміріне негізделген туынды. Бұл роман еуропалық әдебиеттегі маңызды беткесуді білдіреді. Ол қара терілі әйел кейіпкерін күрделі психологиясымен бейнелеген алғашқы француз мәтіні. Сонымен қатар, бұл "өз ойын жеткізе алатын, білімді қара әйел баяндаушысын" жасаған тұңғыш жұмыс, және "француз тіліндегі ең әсерлі шағын әдебиет үлгілерінің бірі, сонымен қатар нәсіл туралы таң қалдыратын заманауи ойларға толы" еңбек. Повесть француз революциясына дейінгі, оның кезіндегі және соңғы кезеңдерді қамтиды, сондай-ақ нәсіл, ұлттық сана, жерсіздік, түрлі нәсілдер арасындағы махаббат, туыстық және осы факторларға психологиялық бейімделу сияқты маңызды тақырыптарды көтеріп көрсетеді. Бұл – нәсіл, ұлт және туыстық туралы дәстүрлі көзқарастардан қазіргі заманғы жеке тұлғалар саясатына қарай жасалған маңызды серпіліс.

Орика оқиғасының тарихы және әртүрлі нұсқалары

Шевалье де Буффлер өзінің күнделігінде құл қызды сатып алу туралы жазды, оның өмірі кейін Дюрас әңгімесінде баяндалды: "Мен қазір екі немесе үш жасар кішкентай Негресс сатып алып, оны Орлеан герцогинясы мадамға жіберу үшін өзімді қиналамын, өйткені бұл кедей бала маған кішкентай қозыша сияқты сатылды деп ойлаймын". Бұл қыз XIX ғасырдағы Париж салондырындағы әңгімелерге өмір сыйлады, онда Буффлердің хаттары оқылды, ал осы "жанды" әңгімелер Клер де Дюрас әңгімесіндегі Орикаға материал берді. Шын Ориканың өмірі он тоғызыншы ғасырдағы Парижде көп талқыланды және танымал баспасөзде көптеген өлеңдерге, пьесаларға және романдарға шабыт берді, соның ішінде La Nouvelle Ourika (1824) және La Négresse (1826). Олардың ең танымал – Клер де Дюрас авторы болған «Урика» романы. Дюрас әңгімесі тарихи фактілердің азын-малын негізге алды және Клер де Дюрас (керек болмаса да) оны жазбаға түсірді. Ол мұны тек плагиаттың алдын алу үшін жасады, өйткені революциядан кейінгі Париждегі салонына жиналғандарға оқиғаны үлкен мақтаумен айтқан болатын. Ол Франсуа Рене де Шатобрианның жақын досы болды, оны Лондонда эмиграцияда танысты және оған осы әңгімені және басқаларын жариялауға көмектесті.

Қорытынды

Роман дәрігердің көзқарасымен басталады. Бұл – «меланхолиядан» көз жұмаққа жақын тұрған Орика есімді жас қара нәсілді қарындас. Оны емдеу үшін дәрігер Орикадан өзінің өмір тарихын айтуын сұрайды. Орика Сенегал губернаторының оны нәресте кезінде құл саудасынан қалай «құтқарып» Парижге Мадам де Б. үшін сыйлық ретінде әкелгенін айтудан бастайды. Ол жоғары қоғамдағы ақ париждік қыздарға лайықты тәрбие алады, ең жақсы вокалдық жаттықтырушылардан ән айтуды үйренеді, белгілі суретшіден сурет салуға үйретіледі, көп оқиды және көптеген тілде еркін сөйлейді. Орика өміріндегі маңызды бір сәттен бұрын, он екі жасқа дейін өзінің нәсілі және басқа нәсілдік кедергілер туралы еш ойланбағанын айтады: «Мен он екі жасқа келгенше, менің жанымада бақытты болудың басқа жолы бар екені есімде болған емес. Мен қара болғаным үшін өкінген емеспін. Маған періште екенімді айтты. Менің терімнің түсі маған зиян келтіруі мүмкін екенін ескертетін ештеңе болған жоқ». Ориканың дағдыларын көрсету үшін Мадам де Б. Ориканы көрсету үшін бір кеш ұйымдастырады, онда ол «Африка» рөлінде билейді. Орика биін жақсы орындайды, бірақ кейіннен жерді дірілдеткен әңгімеге куә болады. Мадам де Б.-нің досы, аты-жөні айтылмаған маркиза, Мадам де Б.-нің Ориканы оның лайықты деңгейінен жоғары көтеріп, оны ұятқа қалдырғанын мәлімдейді, яғни Орика енді мәңгі бақытсыз болады. Маркиза Ориканы таң қалдырып: «Қай еркек негр әйеліне үйленеді?» – дейді. Орика өзінің терісінің түсін жаңадан сезінеді және Франц Фанонның «Қара тері, ақ маскалар» атты еңбегіндегі нәсілдік сана туралы айтқандарына ұқсас психологиялық өзгеріске ұшырайды, бұл «нәсілдік меланхолия» деп аталады, «онда нәсілдік идентификация жоғалту мен өтемақымен қолдау көрсетілетін үнемі жалғасып жатқан жарақатқа айналады». Ол айнадан қашып, терісін қолғаптар мен бас киімдермен жаба бастайды, қолын «маймылдың тырнақтары» ретінде көреді, тіпті «осындай тері түсі мен үшін ұяттың белгісі сияқты» дейді. Орика Мадам де Б.-нің немересі Шарлға ғашық болады. Алайда, ол оның өзіне ғашық екенін түсінбейді және француз революционерлерінің отбасын өлтірген жас мұрагер Анаис де Теминге үйленеді. Бұл оны терең депрессияға түсіреді, тіпті өлімге дейін жеткізеді. Соңында ол монастырға шегінеді, дәрігер оны сол жерде кездестіреді.