Кіріспе

Валдез блокадасы – 1993 жылы Кордова балықшыларының Валдез тар жолағын блокадалап, «Эксон Валдез» мұнай төгілуінен кейін Принс Уильям шығанағындағы қызғылт лосось пен селедканың өнімділігінің төмендеуіне қатысты зерттеулер мен қалпына келтіру жұмыстарын қаржыландыру мақсатында өткізген наразылық акциясы. Балықшылар «Эксон Валдез» мұнай төгілуіне байланысты сенімділік кеңесінің төгілген мұнайдың балықтарға тигізген әсерін зерттеуге қаржы бөлмеуіне наразылық білдірді. Блокада 20-22 тамыз күндері аралығында үш күнге созылды. Ішкі істер министрі Брюс Бэббит лосось пен селедканы зерттеуге қаржы бөлуге уәде берген соң блокада аяқталды. Осы зерттеулердің нәтижелері «Эксон» компаниясынан қосымша өтемақы алуға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

1991 жылғы алғашқы келісім бойынша Exxon компаниясы 1 миллиард доллар көлемінде өтемақы төлеуге міндетті болды. 900 миллион доллары арнайы экологиялық қалпына келтіруге арналған сенім қорына бағытталды, ал қалған 100 миллион доллары тікелей штаттық және федералдық үкіметтерге аударылды. 1993 жылы АҚШ Бас есептік палатасы сол кезде жұмсалған 200 миллион доллардың көп бөлігі федералдық және штаттық бағдарламаларға жұмсалғанын, ал конкурстық процедуралар арқылы берілген қаражаттың азын айтты. Exxon төлеген өтемақының басым бөлігі заңдық қызметтерге, әкімшілік шығындарға, штаттық және федералдық үкіметтерге, сондай-ақ тазалау жұмыстарының шығындарын өтеу үшін тазалау компанияларына төленген өтемақыны қамтуға жұмсалды. Exxon мұнай төгілуінен кейін 1991 жылы болашақ экологиялық апаттарды болдырмау үшін экологиялық қалпына келтіру жөніндегі кеңес құрылды. Exxon Valdez мұнай төгілуінің қоршы басқарушы кеңесінің мақсаты – Аляска штатындағы балық, аң және су өсімдіктерінің қорларын сақтау және жақсарту болып табылады.

Блокаданың негіздемесі

Эксон Валдез мұнай апатынан кейін төрт жыл өткен соң, Аляска балықшылары ұстап әкелген балық мөлшерінің айтарлықтай төмендегенін байқады. Балықшылар 11 миллион галлон мұнай төгілгенін айтты. Блай рифіне бұрынғыда Аляска Steamship Company-ның "Олимпия" кемесі 1910 жылы соқтығысып зиян келтірген болатын. Сенімділер кеңесі осы талаптарды қолдау үшін ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға ешқандай қадам жасаған жоқ, бұл қызыл лососьқа тәуелді балықшыларды көңілсіздікке түсірді. Балықшылар өз мақсаттарына қолдау жинау үшін шаралар қабылдау қажеттігіне келісті.

Блокада

Балықшылардың жоспары Exxon кемелері мен басқа да коммерциялық танкерлердің негізгі сауда жолын бөгеп, тоқтату үшін блокада салу болды. Шарты бойынша, наразылық орталығы – Принс Уильям шығанағы, кішкентай су алабы, оның арналары басқа өзендер мен ағыстармен байланысып, ақырында Тынық мұхитына қосылады. 1993 жылдың 20-22 тамызы аралығында, 60-тан 100-ге дейін балық аулау кемелері Валдес тарлығын тосқауылдады. Балықшылар блокада Ішкі істер министрі Брюс Бэббит Принс Уильям шығанағының Блай рифінде және жергілікті экожүйеде келтірілген зиянды зерттеу және қалпына келтіру жұмыстарына көмек көрсетуге келіскенше жалғасатынын мәлімдеді. Блокада нәтижесінде мұнай танкерлерінің Транс-Аляска мұнай құбыры терминалына жетуіне кедергі келтірілді. Блокадаға қатысушылар өз әрекеттерінің жоғары тәуекелді екенін, танкерлердің мұнай құбыры терминалына қарайтын қауіпсіз өту ережесін бұзғаны үшін 25 000 долларға дейін айыппұл салынуы мүмкін екенін білді. Наразылық білдірушілердің баннерлерінде "Бұдан былай жалған айтпа, Эксон" сияқты ластануға тікелей қатысы бар хабарламалар жазылған. Зерттеулер мұнайдың төгілуінен кейін қалған мұнайдың аймақтағы жануарлар дүниесіне теріс әсер еткенін көрсетті, бұл теңіз құстары, теңіз суыры, түлкілер, бүркіттер, кашалоттар, лосось және сельдь популяцияларына әсер етті. Бұл зерттеулер мұнай төгілуінен зардап шеккен жағалауларды қалпына келтіру мақсатында Эксоннан қосымша 92 миллион доллар талап етуге негіз болды. Қамқоршылар кеңесі SEA бағдарламасының құрылуы блокадамен тікелей байланысты екенін мәлімдеді. SEA бағдарламасын дамыту лосось көшіп-қону үлгілерін және планктон қозғалысы үлгілерін қамтитын модельдерді қамтиды. SEA бағдарламасының модельдері маусым ішінде қызыл лосостің қайтарылуын болжауға көмектеседі. Инкубаторлық модельдердің болжамдары лосось және сельдь шабақтарын қашан босату керектігіне байланысты түзетулер енгізеді.