Мұнай төгілуі және қоршаған ортаға зияны

Кіріспе

Мұнайдың қоршаған ортаға түсуі

Мұнай төгілуі – адам қызметі нәтижесінде, әсіресе теңіз экожүйесіне сұйық мұнай көмірсутектерінің түсуі, бұл ластанудың бір түрі. Бұл термин көбінесе теңіздегі мұнай төгілулеріне қолданылады, онда мұнай мұхитқа немесе жағалау суларына түседі, бірақ төгілулер құрлықта да болуы мүмкін. Мұнай төгілуіне танкерлерден, теңіз платформаларынан, бұрғылау қондырғыларынан және ұңғымалардан шикі мұнайдың түсуі, сондай-ақ тазартылған мұнай өнімдерінің (мысалы, бензин және дизель отыны) мен олардың қосалқы өнімдерінің, ірі кемелерде қолданылатын ауыр отынның (мысалы, бункерлік отынның) немесе кез келген майлы қалдықтар мен пайдаланылған мұнайдың түсуі себеп болуы мүмкін. Мұнай төгілуі құстардың қауырсындарының және сүтқоректілердің терісінің құрылымына еніп, олардың жылуды сақтау қабілетін төмендетеді, оларды температура өзгерістеріне осал етеді және суда жүзу мүмкіндігін азайтады. Мұнай төгілуінен тазалау және қалпына келтіру қиын, ол төгілген мұнайдың түрі, судың температурасы (булану мен биологиялық ыдырауға әсер етеді) және жағалаулар мен жағажайлардың түрлері сияқты көптеген факторларға байланысты. Төгілген жерді тазалауға апталар, айлар, тіпті жылдар қажет болуы мүмкін. Мұнай төгілуі қоғам үшін экономикалық, экологиялық және әлеуметтік тұрғыдан салмақты салдарларға әкелуі мүмкін. Осының салдарынан мұнай төгілуіне байланысты оқиғалар көпшілік назарына ілігіп, саяси дау-дамай тудырады, көптеген адамдарды мұнай төгілуіне үкіметтің жауапты әрекеттері мен оның алдын алу шаралары туралы саяси күреске біріктіреді.

Адамның әсері

Мұнай төгілуі адам денсаулығына дереу кері әсер етеді, оның ішінде тыныс алу және репродуктивті мәселелер, сондай-ақ бауыр және иммундық жүйеге зиян келтіреді. Мұнай төгілуі болашақта мұнай көлемінің азаюына себеп болып, адамдардың күнделікті өміріне де әсер етеді, мысалы, жағажайлардың, саябақтардың, балық шаруашылықтарының жабылуы және өрт қаупінің туындауы мүмкін. Кувейттегі мұнай өрттері ауаның ластануын тудырып, тыныс алуда қиындықтарға апри келтірді. "Дипвотер Хоризонт" жарылысынан 11 мұнай өндіруші қаза тапты. Ла-Мегантик теміржол апатынан туған өрт 47 адамның өмірін алып, қала орталығының жартысын қиратты. Төгілген мұнай ішуге арналған су көздерін де ластауы мүмкін. Мысалы, 2013 жылы екі мұнай төгілуі Малайзияның Мири қаласындағы 300 000 және Эквадордың Кока қаласындағы 80 000 адамның су көздерін ластады. 2000 жылы Кентукки штатының Кларк округінде мұнай төгілді, ол су көздерін ластады. Ластану туризм және теңіз ресурстарын пайдалану салаларына экономикалық зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, "Дипвотер Хоризонт" мұнай төгілуі Мексика шығанағының жағалауындағы жағажай туризмі мен балық аулауға әсер етті, ал жауапты тараптар экономикалық залал көрушілерге өтемақы төлеуге міндетті болды.

Жануарлар

Құстар, балықтар, балық тұқымдас балықтар мен қабықтылы жануарларға төгілген мұнайдың қауіп-қатері 1920 жылдары Англияда белгілі болды, негізінен Йоркширде жасалған байқаулар арқылы. Бұл тақырып 1974 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясы жариялаған ғылыми мақалада да қарастырылды, онда балықтарға, қабықтылыларға және моллюскаларға тигізетін әсері зерттелді. Мақала 100 данамен ғана шығарылды және оны жобалық құжат деп, сілтеме жасауға болмайтындығы айтылды. Жалпы, төгілген мұнай жануарлар мен өсімдіктерге екі түрлі жолмен әсер етеді: мұнайдың тікелей әсерінен және жауап беру немесе тазарту процесінен. Мұнай құстардың қауырсынына және сүтқоректілердің терісіне еніп, олардың жылуды сақтау қабілетін төмендетеді, температура өзгерісіне осалдығын арттырады және суда жүзу мүмкіндігін азайтады. Иіске сеніп балаларын немесе аналарын іздейтін жануарлар, мұнайдың күшті иісінен оларды таба алмайды. Бұл нәтижесінде балалар анасынан айырылып, тасталып, аштықтан өліп кетуіне себеп болады. Мұнай құстың ұшу қабілетін нашарлатып, азық табуына немесе жыртқыштардан қашуына кедергі келтіреді. Құстар қауырсындарын тазалағанда, қауырсын майын жұтып қойып, ас қорыту жолдарын тітіркендіреді, бауыр жұмысын бұзады және бүйрек зақымдануына әкеледі. Бұл, азық табу қабілетінің төмендеуімен бірге, тез сусыздану мен метаболизм тепе-теңдігінің бұзылуына соқтырады. Мұнайға ұшыраған құстардың кейбіреулерінде гормоналдық тепе-теңдік өзгеріп, лютеинизациялық протеиндері де өзгереді. Мұнай төгілгенде зардап шеккен құстардың көпшілігі адамның араласуынсыз асқынулардан өледі. Кейбір зерттеулер мұнайға батқан құстардың бір пайызы ғана тазаланғаннан кейін тірі қалады деген болжам бар, бірақ "МВ Трезер" мұнай төгілуі сияқты жағдайларда тірі қалу көрсеткіші тоқсан пайызға жетеді. Мұнай төгілуі мен мұнайды төгу оқиғалары 1920 жылдардан бері теңіз құстарына зиян келтіріп келеді және 1930 жылдары бұл әлемдік проблема екені түсінілді. Жүні тығыз теңіз сүтқоректілері де мұнай төгілгенде ұқсас әсерге ұшырайды. Мұнай теңіз суыры мен теңіз түлкісінің жүнін жауып, жылуды сақтау қабілетін азайтады, дене температурасының өзгеруіне және гипотермияға әкеледі. Мұнай жануарды соқыр етуі мүмкін, оны қорғанышсыз қалдырады. Мұнайды жұту сусыздануға және ас қорыту процесін бұзуға себеп болады. Жануарлар улануы мүмкін және мұнай өкпеге немесе бауырға енгеннен кейін өлуі мүмкін.

The threat posed to birds, fish, shellfish and crustaceans from spilled oil was known in England in the 1920s, largely through observations made in Yorkshire. The subject was also explored in a scientific paper produced by the National Academy of Sciences in the US in 1974 which considered impacts to fish, crustaceans and molluscs. The paper was limited to 100 copies and was described as a draft document, not to be cited. In general, spilled oil can affect animals and plants in two ways: dirесt from the oil and from the response or cleanup process. Oil penetrates into the structure of the plumage of birds and the fur of mammals, reducing their insulating ability, and making them more vulnerable to temperature fluctuations and much less buoyant in the water. Animals who rely on scent to find their babies or mothers cannot do so due to the strong scent of the oil. This causes a baby to be rejected and abandoned, leaving the babies to starve and eventually die. Oil can impair a bird's ability to fly, preventing it from foraging or escaping from predators. As they preen, birds may ingest the oil coating their feathers, irritating the digestive tract, altering liver function, and causing kidney damage. Together with their diminished foraging capacity, this can rapidly result in dehydration and metabolic imbalance. Some birds exposed to petroleum also experience changes in their hormonal balance, including changes in their luteinizing protein. The majority of birds affected by oil spills die from complications without human intervention. Some studies have suggested that less than one percent of oil soaked birds survive, even after cleaning, although the survival rate can also exceed ninety percent, as in the case of the MV Treasure oil spill. Oil spills and oil dumping events have been impacting sea birds since at least the 1920s and was understood to be a global problem in the 1930s. Heavily furred marine mammals exposed to oil spills are affected in similar ways. Oil coats the fur of sea otters and seals, reducing its insulating effect, and leading to fluctuations in body temperature and hypothermia. Oil can also blind an animal, leaving it defenseless. The ingestion of oil causes dehydration and impairs the digestive process. Animals can be poisoned, and may die from oil entering the lungs or liver.

Ауа

Мұнай төгілуі ауа сапасына да зиян келтіруі мүмкін. Шикі мұнайдағы химиялық заттар негізінен көмірсутектер, олардың ішінде бензол, толуол, полиароматты көмірсутектер және оттегілі полициклді ароматты көмірсутектер сияқты улы заттар бар. Бұл заттар адам ағзасына жұтылғанда денсаулыққа зиянды әсер етеді. Сонымен қатар, бұл химиялық заттар атмосфераға ұшып, ондағы тотықтырғыштармен тотығып, ұсақ бөлшектерге айналуы мүмкін. Бұл бөлшектер өкпеге еніп, адам ағзасына улы заттарды жеткізе алады. Мұнайдың бетін жағу да күйе бөлшектері сияқты ластану көзі болуы мүмкін. Тазалау және қалпына келтіру процесі кезінде кемелерден азот оксидтері мен озон сияқты ауа ластағыштары да пайда болады. Соңында, мұнай төгілген кезде көпіршіктердің жарылуы да бөлшектердің пайда болуына себеп болуы мүмкін. Deepwater Horizon мұнай төгілуі кезінде, төгілген мұнайдың жел бағытында орналасқан Гальф жағалауында ауа сапасының елеулі мәселелері анықталды. Ауа сапасын бақылау деректері көрсеткендей, жағалау аймақтарындағы зиянды заттардың мөлшері денсаулық нормаларын асып кетті.

Экожүйелер, тіршілік ету ортасы

Мұнайдың көп бөлігі төгілгеннен кейін қоршаған ортада қалады, сондықтан мұхиттағы төгілу, тундрадағы немесе батпақты жерлердегіден өзгеше болады. Батпақты жерлер мұнай төгілуіне ең осал және тазалауға ең қиын орталардың бірі саналады.

Табылу көздері мен жиілігі

Мұнай төгілуіне адам факторы, табиғи апаттар, техникалық бұзулар немесе қасақана жасалған төгілулер себеп болуы мүмкін. Барлық мұнай төгілуінің 30-50% тікелей немесе жанама түрде адам қателігінен, ал 20-40% жабдықтың ақаулығы немесе істен шығуынан туындайды. Мұнай төгілуінің себептері қасақана төгілулер, мысалы, операциялық төгілулер немесе соғыс әрекеттері және кездейсоқ төгілулер деп екіге бөлінеді. Кездейсоқ мұнай төгілулері ғылыми әдебиетте басты назарда, алайда тарихқа енген ең ірі мұнай төгілулері – Перс шығанағындағы мұнай төгілуі (теңізде) және Кувейттегі мұнай өрттері (құрлықта) – қасақана соғыс әрекеттерінің нәтижесі болды. Мұнай төгілуінің көздерін және себептерін зерттеу мұнай тасымалдау инфрақұрылымының осал тұстарын анықтап, мұнай төгілуінің болу ықтималдығын есептейді. Бұл алдын алу шараларын және реттеу саясатын жоспарлауға мүмкіндік береді.

Зерттеу

Майлы аралардың, мысалы, Macropis fulvipes, гүл майын жинау механизміне бейімделу, қосымша мұнай төгілуін жою әдісін биомиметикалық тұрғыда дамытуға мүмкіндік берді. Майлы аралардың денесіндегі майды жақсы сіңіретін және жинап сақтайтын түк тәрізді өскіндер бар. Бұл технология теңіз суынан мұнайды тазартатын маталар жасауға қолданылды.

Экологиялық сезімталдылық индексін (ESI) карталау

Экологиялық сезімталдық индекстері (ESI) – экологиялық сезімталдық карталарын (ESM) жасауға қолданылатын құралдар. ESM – мұнай төгілуі алдында осал аймақтар мен ресурстарды анықтап, қорғауға басымдық беру және залалды жою стратегияларын жоспарлау үшін қолданылатын алдын ала жоспарлау құралдары. Қазіргі таңдағы сезімтал аймақтарды картаға түсіруге арналған ең көп қолданылатын карта құралы осы ESI болып табылады. ESI үш компоненттен тұрады: жағалау түрлерін бағалау жүйесі, биологиялық ресурстар бөлімі және адамдар қолданатын ресурстар санаты.

Тарих және дамуы

ESI – қазірге дейін қолданылатын ең көп таралған сезімталдық картасын жасау құралы. Ол алғаш рет 1979 жылы Мексика шығанағында, Техас жанындағы мұнай төгілуіне жауап ретінде қолданылды.

Пайдалану және қолдану

ЭСИ экологиялық тұрақтылықты, теңізге байланысты апаттарға төзімді жағалауды және теңіздік барлық нысандар арасындағы стресске жауап беру қарым-қатынасының конфигурацияларын көрсетеді. Экологиялық шешімдерді қабылдау үшін жасалған ЭМС-тер сезімтал аумақтар мен орта тұру орындарын дәл анықтай алады, мұнай төгілуіне жауап беру шараларын және мониторинг стратегияларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Карталар түрлі салалардағы сарапшыларға жылдам жауап беру операциялары кезінде бірігіп, тиімді жұмыс істеуге көмектеседі. ЭСИ атласын жасау процесі ГИС технологиясын қолданады. Бұл процесте алдымен картаға түсірілетін аумақ аймақтарға бөлінеді, содан кейін аймақ пен оның ресурстары туралы жергілікті және аймақтық сарапшылармен кездесу өткізіледі. Одан кейін барлық жағалау түрлері, биологиялық және адамдар қолданатын ресурстар анықталып, олардың орналасқан жерлері нақтыланады. Осы ақпарат жиналғаннан кейін ол цифрлық форматқа ауыстырылады. Цифрлық форматта классификациялар жасалады, кестелер құрылады және жергілікті сарапшылар оны жариялау алдында жақсартады. Қазіргі уақытта ЭСИ көбінесе төтенше жағдайларды жоспарлауда қолданылады. Карталар есептелгеннен және жасалғаннан кейін, ең сезімтал аумақтар таңдалып, олардың дұрыстығы тексеріледі. Осы аумақтарда қорғау әдістері мен ресурстарды бағалау бойынша жан-жақты тексеру жүргізіледі. Рейтинг жүйесі 10 балдық шкала бойынша жұмыс істейді, мұнда рейтинг жоғары болған сайын, орта тұру орыны немесе жағалау соғұрлым сезімтал болады. Кодтау жүйесі әдетте түстер арқылы жұмыс істейді, онда жылы түстер сезімталдық деңгейі жоғары типтер үшін, ал салқын түстер берік жағалаулар үшін қолданылады. Мангр және батпақтар мұнаймен ластанудың және тазалау шараларының ұзақ мерзімді және зиянды әсерлеріне байланысты жоғары ESI рейтингіне ие. Жоғары толқын әсеріне ұшыраған, су өткізбейтін және ашық беткейлер төмен рейтингке ие, себебі толқындар мұнайдың жағалауға жетіп толуына кедері келтіреді, ал табиғи процестер мұнайды жылдам жояды.

Биологиялық ресурстар

Биологиялық ресурстар аясында ЭБИ қорғалған аумақтарды, сондай-ақ биологиялық әртүрлілігі жоғары аумақтарды картаға түсіреді. Бұл әдетте ЮНЕП WCMC Біріктірілген биологиялық әртүрлілікті бағалау құралы арқылы анықталады. Мұнай төгілген кезде зардап шеккен аймақтарды қарастырғанда, жағалаудағы тіршілік орталары мен экожүйелердің әртүрлі түрлері бар, сондықтан жойылып бара жатқан көптеген түрлерді де ескеру қажет. Мұнай төгілуінен қауіп көретін өсімдіктер мен жануарлардың мекендеу орындары «элементтер» деп аталады және функционалдық топтарға бөлінеді. Әр элемент мұнай төгілуіне байланысты өмірлік циклы мен мінез-құлқы ұқсас түрлер тобына қосымша бөлінеді. Барлығы сегіз элементтік топ бар: құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, балықтар, омыртқасыздар, тіршілік орталары мен өсімдіктер, ылғалды жерлер, теңіз сүтқоректілері және құрлық сүтқоректілері. Элементтік топтар қосымша кіші топтарға бөлінеді, мысалы, «теңіз сүтқоректілері» элементтік тобы дельфиндерге, мантилерге, сопақша жануарларға (тюльпандар, теңіз арыстандары мен морждар), ақ аюларға, теңіз суырықтарына және киттерге бөлінеді. Биологиялық ресурстарды картаға түсіру түрлерді бейнелейтін символдар арқылы, ал түрлердің ерекше кеңістігін көрсету үшін көпбұрыштар мен сызықтар арқылы жүзеге асырылады. Символдар түрдің ең осал кезеңдерін, мысалы, көбею, ұя салу, ұядан шығу немесе көші-қон үлгілерін анықтауға да мүмкіндік береді. Бұл осы кезеңдерде тиімді жауап беру жоспарларын жасауға көмектеседі. Сонымен қатар, жағалаудағы биологиялық әртүрлілік үшін маңызды су асты мекендеу орындары, оның ішінде теңіз жапырағы, коралл рифтері және теңіз түбі де картаға түсіріледі.

Within the biological resources, the ESI maps protected areas as well as those with bio diverse importance. These are usually identified through the UNEP WCMC Integrated Biodiversity Assessment Tool. There are varying types of coastal habitats and ecosystems and thus also many endangered species that need to be considered when looking at affected areas post oil spills. The habitats of plants and animals that may be at risk from oil spills are referred to as "elements" and are divided by functional group. Further classification divides each element into species groups with similar life histories and behaviors relative to their vulnerability to oil spills. There are eight element groups: birds, reptiles, amphibians, fish, invertebrates, habitats and plants, wetlands, and marine mammals and terrestrial mammals. Element groups are further divided into sub groups, for example, the ‘marine mammals’ element group is divided into dolphins, manatees, pinnipeds (seals, sea lions & walruses), polar bears, sea otters and whales. The way in which the biological resources are mapped is through symbols representing the species, and polygons and lines to map out the special extent of the species. The symbols also have the ability to identify the most vulnerable of a species life stages, such as the molting, nesting, hatching or migration patterns. This allows for more accurate response plans during those given periods. There is also a division for sub tidal habitats which are equally important to coastal biodiversity including kelp, coral reefs and sea beds which are not commonly mapped within the shoreline ESI type. Film thickness Quantity spread Appearance inches mm nm gal/sq mi L/ha Barely visible 0.0000015 0.0000380 38 25 0.370 Silvery sheen 0.0000030 0.0000760 76 50 0.730 First trace of color 0.0000060 0.0001500 150 100 1.500 Bright bands of color 0.0000120 0.0003000 300 200 2.900 Colors begin to dull 0.0000400 0.0010000 1000 666 9.700 Colors are much darker 0.0000800 0.0020000 2000 1332 19.500

Oil spill model systems are used by industry and government to assist in planning and emergency decision making. Of critical importance for the skill of the oil spill model prediction is the adequate description of the wind and current fields. There is a worldwide oil spill modelling (WOSM) program. Tracking the scope of an oil spill may also involve verifying that hydrocarbons collected during an ongoing spill are derived from the active spill or some other source. This can involve sophisticated analytical chemistry focused on finger printing an oil source based on the complex mixture of substances present. Largely, these will be various hydrocarbons, among the most useful being polyaromatic hydrocarbons. In addition, both oxygen and nitrogen heterocyclic hydrocarbons, such as parent and alkyl homologues of carbazole, quinoline, and pyridine, are present in many crude oils. As a result, these compounds have great potential to supplement the existing suite of hydrocarbons targets to fine tune source tracking of petroleum spills. Such analysis can also be used to follow weathering and degradation of crude spills.

Пленка қалыңдығы Шамасының таралуы Көрінісі дюйм мм нм гал/кв миль L/га
Етеуір көрінеді 0.0000015 0.0000380 38 25 0.370
Күміс түсті жылтырлық 0.0000030 0.0000760 76 50 0.730
Түстің алғашқы іздері 0.0000060 0.0001500 150 100 1.500
Түстің жарқын жолақтары 0.0000120 0.0003000 300 200 2.900
Түстердің көмескілеуі басталады 0.0000400 0.0010000 1000 666 9.700
Түстер әлдеқайда қараңғы 0.0000800 0.0020000 2000 1332 19.500

Мұнай төгілуін модельдеу жүйелерін өнеркәсіп және үкімет жоспарлау мен шұғыл шешім қабылдауда пайдаланады. Мұнай төгілуін болжау моделінің дәлдігі үшін жел мен ағымдарды дұрыс сипаттау өте маңызды. Дүниежүзілік мұнай төгілуін модельдеу (WOSM) бағдарламасы бар. Мұнай төгілуінің ауқымын бақылау, сонымен қатар төгілген мұнайдан алынған көмірсутектердің белсенді төгілуден немесе басқа көзден екенін тексеруді де қамтиды. Бұл майдың көзін анықтауға бағытталған күрделі химиялық талдауды қажет етеді, ол заттардың күрделі қоспасына негізделген. Көбінесе бұл әртүрлі көмірсутектер болады, олардың ішіндегі ең пайдалылары полиароматты көмірсутектер. Сонымен қатар, көптеген шикі мұнайларда карбазолдың, хинолиннің және пиридиннің аналық және алкил гомологтары сияқты оттегі мен азот гетероциклді көмірсутектер кездеседі. Осы себепті, бұл қосылыстар мұнай төгілуінің көзін анықтау үшін қолданылатын көмірсутектердің тізімін толықтыруға зор мүмкіндік береді. Мұндай талдаулар мұнайдың ауа райының әсеріне ұшырауын және ыдырауын бақылау үшін де қолданылуы мүмкін.

Мұнайдың төгілуінің экономикалық әсері

Мұнай төгілуі қоршаған ортаға қатты зиян келтіруі мүмкін, бірақ осының салдарынан экономика да ауыр зардап шегетінін ұмытпауымыз керек. Бұл апаттар теңіздік экожүйелерге тікелей қауіптен бөлек, жергілікті және аймақтық экономикаға ұзақ мерзімді әсер етеді. Осы бөлімде мұнай төгілуінің көп қырлы экономикалық салдары, атап айтқанда туризмнің төмендеуі, балық аулау көлемінің азаюы және порттардың жұмысына тигізетін әсері қарастырылады.

Туризмнің төмендеуі

Қысқа мерзімде мұнай төгілуі туристерге жүзу, қайықпен саяхаттау, суға шому және балық аулау сияқты әдеттегі демалыс түрлеріне қатысуға кедергі келтіреді. Осылайша, аймақта туризмнің төмендеуіне куә боламыз. Бұл бірнеше салаға теріс әсер етеді. Біріншіден, жақын жердегі қонақүйлер, мейрамханалар мен барларда клиенттер саны айтарлықтай азаяды. Жергілікті тұрақ иелері мен дүкендер де зардап шегеді. Содан кейін, туристер ағынының төмендеуі саяхат агенттіктеріне, экскурсоводтарға және көлік компанияларына қосымша зиян келтіреді. Жағажайлар тазалау жұмыстары аяқталғанға дейін бірнеше күн жабық болуы мүмкін, сондай-ақ тазалау машиналарының көбеюінен туындаған қиындықтар да болуы мүмкін. Мысалы, Бразилияның Солтүстік-Шығысы туризмнің төмендеуіне өте сезімтал, сондықтан 2019 жылы белгісіз танкерден 2500 тонна шикі мұнай төгілгеннен кейін ауыр зардап шекті. Сол сияқты, 2007 жылы Ибицадағы туризм де қатты зардап шекті. 2007 жылдың шілдесінде «Дон Педродан» 20 тонна мұнай төгілді, бұл басқа төгілген мұнайлармен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз көлемді. Бұл экологиялық зиянды азда болса да, экономикалық зиян пропорционалды түрде үлкен болды. Көптеген жағажайлар бір апта ішінде қайта ашылды, тек он шақты теңіз құсы зардап шекті және теңіз сүтқоректілерінің жарақаттанғаны туралы хабарламалар түспеді. Дегенмен, Ибицадағы қонақүйлердің 27 пайызы теріс әсерге ұшырады, олардың үштен екісі теңіз жағалауында орналасқан. Осылайша, туристік фирмалар 32 талап қойды, бұл шамамен 1,5 миллион еуролық өтемақыға тең. Бұл мұнай төгілуінің үлкен экономикалық апатқа алып келетінін нақты көрсетеді. Сонымен қатар, 2010 жылы «Deepwater Horizon» мұнай төгілуінен кейін АҚШ Саяхат қауымдастығы зардап шеккен туристік инфрақұрылымға байланысты 23 миллиард долларлық шығынды болжады.

Балық аулауды азайту

Deepwater Horizon апатынан кейін Мексика шығанағы балық аулаудан түскен табыстан 1,9 миллиард долларлық шығынға ұшырады. Бұл теңіз өнімдерінің қауіпсіздігіне байланысты балық аулауға тыйым салынғанына және сұраныстың төмендеуіне байланысты болды, себебі теңіз өнімдері дүкендері мен базарлары ауыр залалға ұшырап, көптегені жабылуға мәжбүр болды. Бұл жылдық балық шаруашылығы өнімдерінің 1 миллион метрикалық тоннасына тең. Сондықтан, апаттан кейін қабылданған балық аулауға тыйым салу өте зиянды болды. Сол сияқты, 2002 жылдың қараша айында Испанияның Галисия аймағында «Престиж» мұнай танкерінің суға батуы салдарынан 77 мың тонна шикі мұнай мұхитқа төгілді. Бұл апат экологиялық зиянмен қатар, ауыр экономикалық салдарларға да әкелді. Балық аулауға тыйым салынған кең аумақтар белгіленді, бұл тыйым сегіз айдан астам уақытқа созылды. Бұл балықшылар, кеме иелері және балық сатып алу-сатумен айналысатын компаниялар сияқты көптеген топтарға әсер етті. Салық жеңілдіктері мен көмектерді қамтитын бірнеше өтемақы шаралары енгізілді. Бұл балық аулау қызметінің тоқтатылуын өтеу үшін шамамен 113 миллион еуролық шығындарға әкелді. Deepwater Horizon және Prestige мысалдары мұнай төгілуінің коммерциялық балық аулауға тигізетін ауыр экономикалық салдарының айқын дәлелі болып табылады. Мұнай төгілуінен туындаған судың ластануы өте қауіпті болуы мүмкін, нәтижесінде құстар, теңіз сүтқоректілері, балықтар, балдырлар және маржандар сияқты көптеген теңіз жануарлары қырылуы немесе зардап шегуі мүмкін. Төгілген мұнайға түскен балықтарға тиетін әсерлер дереу де, ұзақ мерзімді де болуы мүмкін. Дереу балықтар мұнаймен ластанады және қауіпсіздік себептерімен коммерциялық мақсатта қолдануға жарамсыз болады. Содан кейін мұнай таралып, судың бетінен төменге шөгіп кетуі мүмкін. Егер балық мұнайды жұтса, ол адам денсаулығына қауіпті болғандықтан тұтынуға жарамсыз болады. Сондықтан мұнай төгілуінен кейін балық шаруашылығына үлкен экономикалық зиян келтіріледі, себебі балық қоры күрт азаяды. Бұдан өзге, мұнай балықшылардың жабдықтары мен қайықтарына да зақым келтіруі мүмкін. Тазалау жұмыстары балық аулаудың әдеттегі бағыттарын бұзуы мүмкін, ал кейде балық аулауға тыйым салынады. Бұл мұнай төгілуінің коммерциялық балық аулауға тигізетін зиянды экономикалық әсерін көрсетеді, бұл әсіресе экономикасы балық аулауға тәуелді аймақтар үшін аса зиянды.

After the Deepwater Horizon crisis, the Gulf of Mexico suffered an estimated 1.9 billion dollar loss in revenue from fishing. This is because fishing closures were imposed due to fears of the safety of seafood, there was also a decline in demand, as seafood restaurants and markets suffered such severe losses that many were forced to shut. equating to 1 million metric tonnes of annual fishery landings. Therefore, the necessary fishing ban following the disaster was highly damaging. Similarly, following the sinking of the Prestige oil tanker near Galicia, Spain, in November 2002, 77,000 tonnes of crude oil were spilled into the ocean. This disaster has had severe economic consequences, alongside the environmental damage. Large zones were cordoned in which fishing was banned, with these bans lasting for more than eight months. This affected several groups, including fishermen, ship owners, and the companies who bought and sold the fish. Several compensatory actions were introduced, including tax benefits and aid. This resulted in expenses of approximately 113 million euros in an attempt to compensate for the halt in fishing activity. The examples of the Deepwater Horizon and the Prestige clearly illustrate the severe economic consequences when oil spills prevent commercial fishing. Water pollution due to oil spills can be severe, often resulting in the death or injury of many sea creatures, including birds, sea mammals, fish, algae, and coral. The impact on fish caught in the spill has both immediate and longer term impacts. Immediately, the fish are tainted with oil, and they cannot be used commercially due to safety reasons. Then, the oil can spread and sink below the water’s surface. If fish swallow the oil, they are also inconsumable due to the health risk posed to humans. Therefore, massive economic damage is caused to the fishing industry following an oil spill, as the stock is vastly reduced. Furthermore, the oil can cause damage to the equipment and boats of fishermen. Clean up operations can also interrupt usual fishing routes, and sometimes fishing bans are imposed. This further illustrates the damaging economic effects of oil spills on commercial fishing, which is particularly detrimental for regions whose economy relies heavily on fishing.

Порт қызметіне әсері

Порттар экономикалық белсенділіктің маңызды орталықтары болып табылады; сондықтан портта немесе оның жанында мұнай төгілуі елеулі салдарға әкелуі мүмкін. Төгілу кезінде және одан кейін портқа кіретін немесе одан шығатын барлық кемелерді одан әрі таралудың алдын алу үшін қатаң бақылауда ұстау қажет. Сонымен қатар, порт құрылыстарын тиімді тазалау үшін арнайы тазалау компаниялары шақырылуы керек. Дегенмен, мұндай төгілулерді жою қажет, және олар экономикалық зиян келтіруі мүмкін. Оқиғаның өзі де, оған жауап қайтару да қымбатқа соғатын және көп уақыт алатын басқаруды талап етеді, бұл порт қызметіне кедерес келтіреді. Тазалау жұмыстары кезінде мұнайдың кемежайдың астына ілігіп қалмауына ерекше назар аудару керек, себебі ол мұнаймен ластанудың тұрақты көзіне айналуы мүмкін. Бұл теңіз қорғаныс құрылыстарына да қатысты; егер мұнай құрылыстардың тереңіне сіңіп кетсе, олар екіншілік ластану көзіне айналуы мүмкін. Сондықтан порттар мұнай төгілуін басқаруға және оның салдарынан туындайтын зиянды азайтуға тиіс, соның арқасында кемелерге және кеме жүйесіне келтірілген залал шектеледі. Әйтпесе, үлкен бұзылулар орын алған жағдайда, қымбат тазалау процестері мен кешіктірілген жөнелтулер салдарынан экономикалық зиян ауқымды болуы мүмкін.

Қорытынды

Мұнай төгілудің туризм, балық шаруашылығы және порттарға тигізетін экономикалық әсері зор және оны бағалау маңызды. Осы салдарды азайту үшін үйлестірілген күш-жігер қажет, оның ішінде тиімді тазалау шаралары, зардап шеккен аймақтардың беделін жақсартуға бағытталған қоғамдық қатынастар науқандары, сондай-ақ экономикалық төмендеуді бастан кешірген кәсіпорындар мен қауымдастықтарға көмек көрсету.